Klauzula sumienia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Klauzula sumienia – szczególna i wyjątkowa regulacja prawna, zgodnie z którą lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem. W polskim prawie wynika z art. 39 Ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty z 5 grudnia 1996. Klauzula nie upoważnia lekarza do powstrzymania się od leczenia pacjenta w ogóle (tj. powstrzymania się od wszystkich możliwych do udzielenia mu świadczeń zdrowotnych), lecz wyłącznie do powstrzymania się od wykonania tych świadczeń zdrowotnych, które są niezgodne z jego sumieniem. Jest to więc ograniczone prawo do odmowy leczenia [1]. Uregulowania dotyczące klauzuli sumienia znajdują się także w Kodeksie Etyki Lekarskiej (KEL). Zgodnie z treścią art. 7, w szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz może nie podjąć się lub odstąpić od leczenia chorego, jednakże z wyjątkiem przypadków nie cierpiących zwłoki. Nie podejmując albo odstępując od leczenia lekarz powinien jednak wskazać choremu inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej. Przepis ten jest powiązany z art. 4, w myśl którego dla wypełnienia swoich zadań lekarz powinien zachować swobodę działań zawodowych, zgodnie ze swoim sumieniem i współczesną wiedzą medyczną. Klauzula sumienia dotyczy nie tylko lekarzy, ale również pielęgniarek i położnych.

Zgodnie z art. 12 pkt 2 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, pielęgniarka i położna może odmówić wykonania zlecenia lekarskiego bądź innego świadczenia niezgodnego z ich sumieniem. W takiej sytuacji muszą niezwłocznie, na piśmie, podać przyczynę odmowy przełożonemu lub osobie zlecającej. Wyjątek stanowi przypadek zagrożenia zdrowia.[2]

Pielęgniarka i położna mają też prawo do wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz poznania planowanych metod diagnostycznych i zabiegowych[2].

Powoływanie się na klauzulę sumienia jest niedopuszczalne w celu dyskryminacji jakiejś grupy pacjentów ze względu na rasę, narodowość, poglądy polityczne, przekonania religijne czy orientację seksualną. Rozwiązanie to wydaje się uzasadnione nie tylko obowiązkiem przestrzegania praw człowieka. W myśl przepisów obowiązującego prawa konflikt z sumieniem może dotyczyć jedynie danego świadczenia zdrowotnego, a nie osoby pacjenta [3].

Najczęstsze przypadki powoływania się na klauzulę[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele przypadków, w których lekarze powołują się na klauzulę sumienia. Ma to miejsce w związku z upowszechnianiem się nowych technologii i postępem medycyny. Chodzi tu przede wszystkim o wspomagany medycznie rozród, zastępcze macierzyństwo, produkcję embrionów i ich selekcję, a także antykoncepcję oraz aborcję [3].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z przepisem art. 39 Ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty z 5 grudnia 1996 "lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego." Według niektórych prawników literalne rozumienie tego przepisu – tzn. że "lekarz ma obowiązek wskazać" i że to wskazanie jest przesłanką warunkującą powołanie się na klauzulę sumienia – jest sprzeczne z Konstytucją w tym sensie, że w praktyce prowadzi do zakwestionowania możliwości korzystania z tej klauzuli w przypadku, kiedy w danym środowisku – np. szpital, region kraju – nie ma lekarza, który zdecydowałby się na wykonanie zabiegu zgodnego z oczekiwaniami pacjenta. W pewnych sytuacjach na lekarzu ciąży obowiązek poszukiwania lekarza, który by mógł zaspokoić oczekiwania pacjenta, co implikuje sytuację, w której ten lekarz staje się narzędziem realizacji celu, którego chce uniknąć, powołując się na klauzulę sumienia. Konstrukcja przepisu może zatem prowadzić w pewnych sytuacjach do ubezwłasnowolnienia lekarza, który może zostać zmuszony do postępowania sprzecznego z jego przekonaniami i światopoglądem. Przepis art. 39 ustawy może być według niektórych prawników sprzeczny z art. 53 Konstytucji, zawierającym klauzulę wolności sumienia [4].

Klauzula sumienia w Stanach Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

Klauzula sumienia została wprowadzona przez rząd George'a W. Busha i weszła w życie 20 stycznia 2009. Zakazuje ona instytucjom medycznym otrzymującym wsparcie władz federalnych karania bądź dyskryminowania lekarzy, którzy ze względu na swe przekonania odmawiają wykonania aborcji czy wypisania skierowania na taki zabieg lub recepty na środki antykoncepcyjne. Rząd Baracka Obamy chce uchylić przepisy pozwalające lekarzom na odmowę wykonania usług medycznych niezgodnych z ich sumieniem, takich jak aborcja [5].

Przypisy