Kleszczak azjatycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kleszczak azjatycki
Anastomus oscitans[1]
Boddaert, 1783
Kleszczak azjatycki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd bocianowce
Rodzina bociany
Rodzaj Anastomus
Gatunek kleszczak azjatycki
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kleszczak azjatycki (Anastomus oscitans) – gatunek dużego ptaka z rodziny bocianów (Ciconiidae). Występuje głównie na subkontynencie indyjskim i w Azji Południowo-Wschodniej. Upierzenie szaro-białe z błyszczącymi czarnymi skrzydłami i ogonem. Dorosłe ptaki mają przerwę między łukiem górnej części dzioba a zakrzywioną żuchwą. Młode rodzą się bez tej przerwy, co uważane jest za adaptację ułatwiającą zjadanie ślimaków – ich głównego pożywienia. Choć zasadniczo jest ptakiem osiadłym, podejmuje niekiedy wędrówki, gdy zmienia się pogoda lub szukając żerowisk. Najbliżej spokrewniony z kleszczakiem afrykańskim. Nie wyróżnia się podgatunków.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Upierzenie kleszczaka azjatyckiego jest przeważnie szaro-białe z błyszczącymi czarnymi skrzydłami i ogonem, które mają zielony lub fioletowy połysk[3]. Jego zwyczajowa nazwa nawiązuje do charakterystycznej przerwy utworzonej między zakrzywioną żuchwą a górną częścią dzioba (górną szczęką), która to cecha kształtuje się u dorosłych ptaków. Młode ptaki nie mają tej przerwy. Krawędzie tnące żuchwy mają strukturę przypominającą szczotkę, która ma pomagać ptakom w chwytaniu skorupek ślimaków[4], a cały dziób z uwagi na swój wygląd i funkcję jaką pełni, przypomina kleszcze do chwytania.

Grzbiet czarny, a dziób ciemnoszary. Z daleka może przypominać bociana białego lub bociana czarnodziobego. Krótkie nogi są koloru od różowawego po szary, czerwonawe przed sezonem lęgowym. Młode ptaki są brązowo-szare i mają brązowawe grzbiety. Podobnie jak inne bociany, kleszczaki azjatyckie mają szerokie skrzydła przystosowane do szybowania, dzięki czemu mogą one polegać na ruchach ciepłych prądów powietrznych podczas długotrwałych lotów. Zazwyczaj formują stada, choć samotne osobniki nie należą do rzadkości. Podobnie jak wszystkie gatunki bocianów, latają z wyciągniętymi do przodu szyjami. Kleszczaki azjatyckie są stosunkowo niewielkie, jak na przedstawicieli rodziny bocianowatych i mają do 68 cm wysokości (81 cm długości[a])[5][6][3].

Zasięg występowania i środowisko[edytuj | edytuj kod]

Typowe żerowiska obejmują śródlądowe tereny podmokłe, a do rzadkich należą brzegi rzek i równiny zalewowe. Ptaki mogą przemieszczać się po dużych obszarach w zależności od warunków środowiska. Młode ptaki również rozpraszają się znaczenie po pierzeniu. Osobniki zaobrączkowane w Bharatpur w Indiach zostały schwytane 800 km na wschód, a ptaki zaobrączkowane w Tajlandii schwytane 1500 km na zachód, w Bangladeszu[7][8]. W pochmurne dni od sierpnia do września kleszczaki regularnie tracą orientację z powodu świateł latarni położonych wzdłuż południowo-wschodniego wybrzeża Indii[8]. Gatunek jest bardzo rzadki w prowincjach Sindh i Pendżab w Pakistanie, ale powszechny i szeroko rozprzestrzeniony w Indiach, na Sri Lance, w Birmie i Tajlandii[9].

Dieta[edytuj | edytuj kod]

Jak wiele gatunków z rodziny bocianowatych, kleszczak azjatycki żeruje na mokradłach, przemierzając je lotem trzepoczącym, na zmianę z szybowaniem. W cieplejszych części dnia, unoszą się również na wznoszących prądach powietrznych i mają zwyczaj szybkiego schodzenia na żerowiska. Grupy mogą razem żerować w bliskim sąsiedztwie w płytkiej wodzie lub w grząskim podłożu, na którym mogą się poruszać powolnym i jednostajnym krokiem. Kleszczaki azjatyckie żywią się głównie dużymi mięczakami, w szczególności przepółkami, z których oddzielają skorupkę od ciała ślimaka przy pomocy końcówki dzioba. Wierzchołek dolnej żuchwy dzioba często skręcony jest w prawo. Końcówkę tę kleszczak wkłada w otwór skorupki i wyciąga ślimaka, gdy dziób jest wciąż pod powierzchnią wody. Jerdon zauważył, że były one w stanie chwytać ślimaki nawet z zawiązanymi oczami. Samą czynność jest trudno zobaczyć, stąd pojawiły się spekulację na temat zastosowanej metody. Sir Julian Huxley zbadał dowody pochodzące z okazów i literatury i doszedł do wniosku, że przerwa w dziobie używana jest jak dziadek do orzechów. Ostre krawędzie dzioba mogą być skutkiem ciągłego kruszenia skorupek ślimaków w ten sposób[10]. Późniejsze badania odrzuciły ten pomysł i zasugerowano, że szorstka krawędź dzioba jest adaptacją do chwytania twardych i śliskich muszli[4][11]. Kleszczaki żerują, trzymając końcówki swoich dziobów nieznacznie rozwarte i szybkimi, pionowymi ruchami dziobią w płytkiej wodzie, często z głową i szyją częściowo zanurzonymi. Młode ptaki, u których nie wykształciła się jeszcze przerwa w dziobie, także są w stanie polować na ślimaki. Zasugerowano, że przerwa ta umożliwia końcówkom zgniatanie pod większym kątem w celu zwiększenia siły, jaką mogą wywrzeć końcówki na muszli ślimaka. Mniejsze ślimaki są często połykane w całości lub kruszone[11]. Ptaki te jedzą również węże wodne, żaby i duże owady[12].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Sezon lęgowy następuje po porze deszczowej, od lipca do września w północnych Indiach i od listopada do marca, w południowych Indiach i na Sri Lance. Kleszczaki azjatyckie mogą pominąć przystąpienie do lęgów w latach suszy. Gniazdują w koloniach, budując sztywne platformy z patyków i gałęzi często na zanurzonych do połowy w wodzie drzewach (głównie na gatunkach z rodzaju: Barringtonia, Avicennia, Acacia), zazwyczaj składając 2-4 jaj. Drzewa, na których gniazdują, dzielą wspólnie z czaplami, kormoranami i wężówkami. Kolonie lęgowe położone są czasem w sąsiedztwie siedzib ludzkich, na przykład w środku wsi[13]. Kleszczaki gniazdują blisko siebie, co prowadzi do znacznych przepychanek między sąsiadującymi ptakami. Oboje rodzice na przemian wysiadują jaja, z których po około 25 dniach wykluwają się pisklęta[8]. Podobnie jak inne bocianowate, zazwyczaj milczą, z wyjątkiem klekotania dziobem przez kopulującego samca. Wydają także niskie dźwięki, którym towarzyszą podnoszenie i opuszczanie dzioba, gdy pozdrawiają partnera powracającego do gniazda[9][14][15]. Samce mogą niekiedy tworzyć związki poligyniczne, zwykle z dwoma samicami, które mogą znieść jaja w tym samym gnieździe[16].

Relacje z innymi zwierzętami[edytuj | edytuj kod]

Młode ptaki w gnieździe padają czasami ofiarą orła cesarskiego, stepowego i orlika grubodziobego[17] Chaunocephalus Ferox, gatunek pasożyta jelitowego z gromady przywr, odnotowano u około 80% dzikiej populacji w Tajlandii[18], podczas gdy inny gatunek przywry, Echinoparyphium oscitansi, został opisany u kleszczaka azjatyckiego w Tajlandii[19][20].

Uwagi

  1. Zgodnie z konwencją, długość mierzona jest od czubka dzioba do końca ogona martwego ptaka (lub skóry) położonego na grzbiecie.

Przypisy

  1. Anastomus oscitans w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Anastomus oscitans. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 Blanford W. T.: The Fauna of British India. Birds. Volume 4. Taylor and Francis, 1898, s. 377–378. (ang.)
  4. 4,0 4,1 Gosner K. L.. Scopate tomia: an adaptation for handling hard-shelled prey?. „Wilson Bulletin”. 105 (2), s. 316–324, 1993 (ang.). [dostęp 20 stycznia 2014]. 
  5. Ali S., Ripley S. D.: Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 1. Wyd. 2. Oxford University Press, 1978, s. 95–98. (ang.)
  6. Baker, E. C. S.: The Fauna of British India. Birds. Volume 6. Wyd. 2. Taylor and Francis, 1929, s. 333–334. (ang.)
  7. Ali, Salim. Local movements of resident waterbirds. „J. Bombay Nat. Hist. Soc.”. 56 (2), s. 346–347, 1959 (ang.). 
  8. 8,0 8,1 8,2 Ali S and Ripley SD: Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 1. Wyd. 2. Oxford University Press, 1978, s. 95–98. (ang.)
  9. 9,0 9,1 Rasmussen P. C., Anderton J. C.: Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2. Smithsonian Institution and Lynx Edicions, 2005, s. 63. (ang.)
  10. Huxley, J. The openbill's open bill: a teleonomic enquiry. „Zoologische Jahrbücher. Abteilung für Systematik, Ökologie und Geographie der Tiere”. 88, s. 9–30, 1960 (ang.). 
  11. 11,0 11,1 Kahl M. P.. Food and feeding behavior of Openbill Storks. „Journal of Ornithology”. 112 (1), s. 21–35, 1971. doi:10.1007/BF01644077 (ang.). 
  12. Mukherjee, Ajit Kumar. Food-habits of water-birds of the Sundarban, 24 Parganas District, West Bengal, India-IV. Stork, Teal, Moorhen and Coot. „J. Bombay Nat. Hist. Soc.”. 71 (2), s. 188–200, 1974 (ang.). 
  13. Datta T. and Pal B. C.. The effect of human interference on the nesting of the openbill stork Anastomus oscitans at the raiganj wildlife sanctuary, India. „Biological Conservation”. 64 (2), s. 149–154, 1993. doi:10.1016/0006-3207(93)90651-G (ang.). 
  14. Kahl, M. Philip. Observations on the breeding of Storks in India and Ceylon. „J. Bombay Nat. Hist. Soc.”. 67 (3), s. 453–461, 1970 (ang.). 
  15. Mukhopadhyay, Anand. Some observations on the biology of the Openbill Stork, Anastomus oscitans (Boddaert), in southern Bengal. „J. Bombay Nat. Hist. Soc.”. 77 (1), s. 133–137, 1980 (ang.). 
  16. Datta T., Pal B. C.. Polygyny in the Asian Openbill (Anastomus oscitans). „The Auk”. 112 (1), s. 257–260, 1995. doi:10.2307/4088788 (ang.). 
  17. Naoroji, Rishad. Predation by Aquila Eagles on nestling Storks and Herons in Keoladeo National Park, Bharatpur. „J. Bombay Nat. Hist. Soc.”. 87 (1), s. 37–46, 1990 (ang.). 
  18. Poonswad P., Chatikavanij P., Thamavit W.. Chaunocephalosis in a wild population of Asian open-billed storks in Thailand. „J. Wildlife Diseases”. 28 (3), s. 460–466, 1992. PMID 1512882 (ang.). 
  19. Poonswad P., Chatikavanij P.. Echinoparyphium oscitansi n. sp. (Trematoda: Echinostomatidae): Natural infection in Asian Open-billed Storks (Anastomus oscitans; Aves; Ciconiidae) in Thailand. „J. Sci. Soc. Thailand”. 15 (4), s. 293–299, 1989. doi:10.2306/scienceasia1513-1874.1989.15.293 (ang.). . Inne helminty, takie jak Thapariella anastomusa, T. oesophagiala i T. udaipurensis zostały opisane z przełyku tych kleszczaków<ref.Gupta A. N., Sharma P. N.. Histological and histochemical studies of a new species of Thapariella (Trematoda: Digenea). „Rivista di Parassitologia”. 31 (3), s. 169–174, 1970. PMID 5498221 (ang.). 
  20. Ramanaiah B. V., Agarwal S. M.. Thapariella oesophagiala sp. novo. (Trematoda: Thapariellidae). „Indian Journal of Helminthology”. 21 (2), s. 115–118, 1970 (ang.).