Kleszcze kraba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ożaglowanie typu kleszcze kraba
Proa wyposażone w ożaglowanie typu kleszcze kraba
Powstawanie spiralnych wirów na zawietrznej stronie żagla typu kleszcze kraba.

Kleszcze kraba – jeden z typów ożaglowania wywodzący się z wysp Polinezji. Po raz pierwszy opisany w XVII wieku przez Abla Tasmana i Willema Schoutena. Dokładne data i miejsce jego powstania są nieznane.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Żagiel typu kleszcze kraba wyposażony jest w dwa drzewce ułożone skośnie do kadłuba: bomu oraz rejki, które złączone są swoim przednimi końcami. Pomiędzy nimi rozpięte jest płótno żaglowe przypominające kształtem płat delta. Róg halsowy przymocowany jest do dziobu jachtu, a zmianę kąta trymu uzyskuje się poprzez pracę szotem. Przypuszcza się, że inspiracja do budowy takiego ożaglowania została zaczerpnięta z budowy płetwy ogonowej ryb. Najbardziej prawdopodobnymi twórcami tego typu ożaglowania byli rybacy, którzy po obserwacji otaczającej ich natury, zauważyli, że taki kształt nie bez powodu jest preferowany w świecie wodnym. Ożaglowanie typu kleszcze kraba spotykane jest najczęściej na polinezyjskich proa. Mimo swoich wielu zalet wciąż uchodzi za ożaglowanie egzotyczne, a jego zastosowanie we współczesnym żeglarstwie jest rzadkością.

Właściwości aerodynamiczne[edytuj | edytuj kod]

Ożaglowanie typu kleszcze kraba posiada charakterystyczne własności aerodynamiczne, co zwróciło szczególną uwagę naukowców i zaowocowało wieloma eksperymentami przeprowadzonymi w tunelach aerodynamicznych. Dowiodły one, że "kleszcze kraba" są znacznie wydajniejsze w wytwarzaniu siły aerodynamicznej, niż inne typy ożaglowań. Fakt ten tłumaczy efekt specyficznego powstawania obszarów podciśnienia na zawietrznej stronie żagla.

Odpowiadają za nie dwa procesy. Pierwszy to powstawanie obszarów niskiego ciśnienia na stronie zawietrznej w wyniku zwężenia przekroju przepływu strug powietrza, w wyniku czego zwiększa się prędkość przepływu. Jest to proces, w wyniku którego powstaje siła aerodynamiczna na wszystkich typach żagli. Dodatkowo, co stanowi drugi mechanizm, podciśnienie ulega zwiększeniu, dzięki spiralnym wirom powstającymi wzdłuż górnego i dolnego liku na zawietrznej stronie żagla. To charakterystyczne zachowanie strug powietrza nie występuje w innych typach żagli. To dzięki niemu "kleszcze kraba" osiągają tak zadziwiająco wysoką wydajność w wytwarzaniu siły aerodynamicznej. Ponadto istotnym zjawiskiem ze względu na wielkość wytwarzanej na żaglu siły aerodynamicznej jest odrywanie się strug powietrza na stronie zawietrznej. Efekt ten obserwuje się jako spadek wartości siły ciągu. Badania w tunelu aerodynamicznym wykazały, że "kleszcze kraba", jako jedyny typ ożaglowania, pozbawione są tego efektu.

Tą samą ideą rządzi wytwarzanie siły nośnej na płacie delta stosowanym powszechnie w konstrukcjach szybkich samolotów.

Obsługa ożaglowania typu kleszcze kraba[edytuj | edytuj kod]

"Kleszcze kraba" ze względu na swoją budowę oraz sposób mocowania do masztu i kadłuba wymagają do swojej obsługi bardziej wykwalifikowanej załogi, niż popularne typy ożaglowań, jak marconi bermudzkie, czy gaflowe.

Refowanie[edytuj | edytuj kod]

Zmniejszenie powierzchni ożaglowania "kleszczy kraba" uzyskuje się poprzez zbliżenie do siebie bomu i rejki przy pomocy fału, co zwiększa wybrzuszenie żagla. Istotne jest, że żagiel nie musi zostać zrzucony, aby został zrefowany.

Zmianą kąta między żaglem a masztem[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczna budowa "kleszczy kraba" pozwala na zmianę kąta jaki tworzy oś symetrii żagla w przekroju poprzecznym z masztem, tak aby regulować wysokość, na której znajdują się wolne końce rejki i bomu. Taka manipulacja pozwala na lepsze dostosowanie ułożenia żagla do warunków wiatrowych. Eksperymenty dowodzą, że przy kursach pełnych kąt ten powinien być większy, natomiast w żegludze na kursach ostrych - mniejszy.

Wykonywanie zwrotów[edytuj | edytuj kod]

"Kleszcze kraba" ze względu na obecność rejki oraz bomu wymagają przenoszenia żagla z burty na burtę podczas wykonywania zwrotów. W praktyce odbywa się to poprzez zwolnienie mocowania rogu halsowego, przeniesienie go przed masztem i ponowne mocowanie na dziobie. Takie działanie wydłuża czas potrzebny do wykonania zwrotu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Marchaj: Teoria żeglowania: aerodynamika żagla. Warszawa: Almapress, 2009, s. 374-393. ISBN 978-83-7020-269-9.