Klewań
Klewań (ukr. Клевань)[1] – osiedle typu miejskiego na Ukrainie (Wołyń), w obwodzie rówieńskim. Położona na wzgórzu nad Stubłą.
Liczba mieszkańców: 8054 (2001).
Położenie geograficzne: 50°45' N, 25°59' E
Spis treści |
Historia [edytuj]
Od końca XV w. główna rezydencja polskich książąt Czartoryskich, po których pozostał zamek z końca XV wieku zbudowany przez ks. Michała Czartoryskiego, starostę bracławskiego. W XVI w. w miejscowości funkcjonował klasztor prawosławny[2]. Klasztor ten został najprawdopodobniej utworzony w 1490. W 1630 zabudowania monasterskie przekazane zostały katolickiemu zakonowi jezuitów. W 1571 wzmiankowana jest także niezależna od monasteru parafialna cerkiew prawosławna w Klewaniu[3].
Po włączeniu Wołynia do Rosji w II rozbiorze Polski (1793) przepływająca przez Klewań Stubła wyznaczała granicę z Rosją. Część zamku przebudowano (1817) i umieszczono tu gimnazjum polskie, zamknięte (1831) przez Rosjan, którzy przenieśli je - wraz z bogatymi zbiorami - już jako gimnazjum rosyjskie do Równego. Czartoryscy sprzedali (1860) swe dobra carowi Aleksandrowi II, a w dawnym ich pałacu mieścił się później zarząd wołyńskich apanaży. W czasie I wojny światowej podczas walk austriacko-rosyjskich (1915) budynek został zrujnowany.
W II Rzeczypospolitej Klewań należał do powiatu rówieńskiego województwa wołyńskiego. Przed II wojną światową obok stacji kolejowej znajdowało się największe na Wołyniu letnisko, goszczące latem kilkuset gości. Klewań liczył wówczas (1921 rok) ponad 3 tys. mieszkańców, z czego 46% narodowości żydowskiej[4].
W odrestaurowanym wówczas zamku mieściła się szkoła. Z pierwotnego zamku dochowała się wówczas wieloboczna baszta. Zamek stoi na urwisku nad Stubłą, a szczególnie malowniczo przedstawia się on od zachodu przy wjeździe do miasta szosą od strony Łucka i Ołyki. Otaczały go niegdyś fosy, przez które wiódł zwodzony most. Barokowy, trzynawowy kościół farny (1610-1630) fundacji ks. Jerzego Czartoryskiego z dwoma wieżami został odrestaurowany w 1901 roku.
Obok kościoła rokokowa kapliczka z rzeźbą św. Jana Nepomucena. Piętrowa barokowa synagoga murowana i położona obok zamku murowana cerkiew Narodzenia Pańskiego, pierwotnie unicka powstała (1777) dzięki fundacji ks. Adama Czartoryskiego.
4 lipca 1941, dzień po wkroczeniu Wehrmachtu, miejscowi Ukraińcy oraz przybyli Niemcy urządzili pogrom, którego ofiarą padło 400[5] lub 700[6] Żydów; spalono synagogę. 11 kwietnia 1942 Niemcy rozstrzelali w Klewaniu dalszych 30 Żydów oraz 18[5] (według innej wersji - kilku[6]) Polaków. Zdaniem W. i E. Siemaszków stało się to wskutek prowokacji Ukraińców, którzy wywiesili antyniemieckie plakaty w języku polskim[6]. 15 maja 1942 wszyscy żydowscy mieszkańcy miasteczka (ok. 1500 osób) zostali rozstrzelani; egzekucji dokonywało Sicherheitsdienst z Równego przy współpracy niemieckiej żandarmerii i ukraińskiej policji[5].
W czasie rzezi wołyńskiej do Klewania ściągali z okolicy polscy uchodźcy. Od kwietnia 1943 w miejscowości stacjonowała kompania 202. batalionu policyjnego złożonego z Polaków. Ponadto Niemcy utworzyli nieskoszarowany (Eizeldienst) oddział miejscowej polskiej policji. Oba oddziały broniły Polaków i ewakuowały uchodźców do Łucka, zwalczały UPA i pacyfikowały ukraińskie wioski. Dwukrotnie doszło także do walki polskich policjantów z miejscową policją ukraińską. W sierpniu 1943 oddziały UPA zaatakowały Klewań, Polakom z odsieczą przybył oddział węgierski; liczba ofiar tego napadu nie jest znana. W miasteczku istniała także polska samoobrona pod przywództwem ks. Piotra Sąsiadka; dzięki niej Polacy przetrwali do nadejścia Armii Czerwonej w 1944 roku[6].
Od 1991 Klewań znajduje się na terenie obwodu rówieńskiego niepodległej Ukrainy.
Obraz Matki Boskiej Klewańskiej [edytuj]
W kościele farnym na ścianie prezbiterium znajdował się duży obraz Madonny uchodzący za dzieło Carla Dolce z XVII-wiecznej szkoły bolońskiej. W bocznym ołtarzu obraz Matki Boskiej z zamku ks.Czartoryskich.
Obraz od XVI wieku słynął z cudów, co zostało nawet protokolarnie potwierdzone przez notariusza apostolskiego Baptista de Rubeis. W 1945 roku, kiedy jasne stało się, iż polscy mieszkańcy Klewania zostaną wywiezieni na zachód przez Armię Czerwoną, jedna z mieszkanek Stanisława Basaj wywiozła obraz ze sobą. 6 czerwca 1945 roku cudowny obraz znalazł się w Skwierzynie. Do 1950 roku ukrywano płótno na plebanii św. Mikołaja, a w 1951 roku umieszczono je w prowizorycznym ołtarzu w kaplicy pod chórem. W 1968 roku znalazł się w głównym ołtarzu, a uroczystej intronizacji dokonano 23 maja 1992 roku.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Klewań w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
|
|||||||
Przypisy
- ↑ Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich - "niegdyś podobno Koływań"
- ↑ Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7431-127-4.
- ↑ S. Horin, Prawosławni monastyri na Wołyni u druhij połowyni XV - perszij połowyni XVI stolittia [w:] red. J. Skarbek, Samoidentyfikacja mniejszości narodowych i religijnych w Europie Środkowo-Wschodniej. Problematyka atlasowa, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin 1998, ISBN 83-85854-34-7, s.98
- ↑ Gmina żydowska w Klewaniu (pol.). Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2012-09-25].
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s.421
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945, Warszawa 2000, ISBN 83-87689-34-3, s.686-687
