Kluż-Napoka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Kluż”. Zobacz też: okręg Kluż.
Kluż-Napoka/Cluj-Napoca
Herb
Herb Kluż-Napoki
Państwo  Rumunia
Okręg Kluż
Mer Emil Boc
Powierzchnia 88,2 km²
Wysokość 410 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

305 636[1]
1704 os./km²
Nr kierunkowy 02-64
Kod pocztowy 400xxx
Tablice rejestracyjne CJ
Położenie na mapie okręgu Kluż
Mapa lokalizacyjna okręgu Kluż
Kluż-Napoka/Cluj-Napoca
Kluż-Napoka/Cluj-Napoca
Położenie na mapie Rumunii
Mapa lokalizacyjna Rumunii
Kluż-Napoka/Cluj-Napoca
Kluż-Napoka/Cluj-Napoca
Ziemia 46°46′N 23°36′E/46,766667 23,600000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Rumunia
Ratusz miejski
Teatr Narodowy
Uniwersytet Babeş-Bolyai

Kluż-Napoka, do roku 1974 oficjalną nazwą miasta było Kluż (Cluj) (dawniej: Cladiopol, Claudiopolis, Koloszwar, rum. Cluj-Napoca, węg. Kolozsvár, niem. Klausenburg) – miasto o charakterze przemysłowym, leżące w północno-zachodnim Siedmiogrodzie (Rumunia), 130 km na południe od granicy z Ukrainą.

Obecnie Kluż-Napoka liczy około 306,5 tys. mieszkańców. Do głównych gałęzi przemysłu miasta należy przemysł metalowy, chemiczny i spożywczy. Jest drugim po Bukareszcie miastem uniwersyteckim w Rumunii.

Z racji swojej długiej historii w Klużu znajduje się wiele cennych zabytków, takich jak:

  • pałac węgierski – barokowy, z XVIII w., obecnie pełniący rolę muzeum sztuki;
  • kościół rzymskokatolicki św. Michała – największy kościół w kraju, datowany na XIV-XV w., zbudowany w stylu gotyckim (jednak większość najcenniejszych eksponatów z tego kościoła została zniszczona w okresie reformacji).

W mieście znajduje się stacja kolejowa Kluż-Napoka (rum. Cluj-Napoca), oraz port lotniczy Kluż-Napoka, jedna z baz Wizz Air w Rumunii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stolica Siedmiogrodu jest zamieszkana od czasów prehistorycznych. Gdy Cesarstwo rzymskie podbiło Dację na początku II wieku, cesarz Trajan założył obóz legionu o nazwie Napoca. Cesarz Hadrian podniósł Napokę do statusu municipium, nadając mu nazwę Municipium Aelium Hadrianum Napoca. Prawdopodobnie podczas panowania Marka Aureliusza miasto osiągnęło status kolonii. Napoka została stolicą prowincji Porolissensis i siedzibą prokuratora, jakkolwiek podczas wędrówek ludów została zdobyta i zniszczona.

Król węgierski Stefan V zachęcił Niemców do osiedlania się w pobliżu miasta Napoka w 1272 r. Ich osiedle otrzymało niemiecką nazwę Klausenburg, od starego słowa Klause oznaczającego przejście przez góry. Sugeruje się, że rumuńska nazwa Cluj może pochodzić również od Klause lub od łacińskiej nazwy Castrum clus, pod którą miasto po raz pierwszy pojawia się w dokumentach pisanych ok. 1170 r. (słowo clusum (łac.) = "zamknięty" odnosi się do otaczających miasto wzgórz). Natomiast Węgrzy nazywali je Kolozsvár.

W 1270 r. Kluż otrzymał prawa miejskie od króla Stefana V i zaczęło się szybko rozwijać: kościół św. Michała zbudowano za króla Zygmunta. W 1405 r. Kluż został wolnym miastem. Do tego czasu liczby niemieckich i węgierskich mieszkańców były równe i król Maciej Korwin (urodzony w Klużu w 1440 r.) rozkazał, by sędzią miejskim był na zmianę Niemiec i Węgier.

W 1541 r. Kluż wszedł w skład Księstwa Siedmiogrodu. Chociaż Alba Iulia była polityczną stolicą książąt Siedmiogrodu, Kluż stał się głównym centrum kulturalnym i religijnym. Stefan Batory ufundował tu Kolegium Jezuickie w 1581 r. Między 1545 r. a 1570 r. duża liczba Niemców opuściła miasto z powodu wprowadzenia doktryny unitarianizmu. Miasto stało się głównym ośrodkiem działalności braci polskich wypędzonych z Polski[2].

Dalsze wojny Węgier z Turcją ponownie zmniejszyły liczbę ludności niemieckiej. Ich miejsce zajęli w dużym stopniu Węgrzy i miasto stało się centrum węgierskiej arystokracji i inteligencji.

Pierwsza gazeta węgierska pojawiła się w Klużu w 1791 r., a pierwszy teatr w 1792 r. W 1798 r. miasto nawiedził niszczycielski pożar.

W latach 1790-1848 oraz 1861-1867 Kluż był stolicą Wielkiego Księstwa Siedmiogrodu i siedzibą siedmiogrodzkich władców. Poczynając od 1830 r. stało się centrum węgierskiego ruchu narodowego w Księstwie. Podczas Wiosny Ludów 1848 r. miasto zostało zajęte przez wojska węgierskie, dowodzone przez polskiego generała Józefa Bema.

Po zawarciu Ausgleichu (porozumienia), w wyniku którego w 1867 r. powstała monarchia austro-węgierska, Kluż i Siedmiogród stały się częścią Królestwa Węgier. Podczas tego okresu Kluż był drugim co do wielkości miastem Węgier po Budapeszcie i stolicą komitatu Kolozs.

Po I wojnie światowej Kluż stał się częścią Królestwa Rumunii, razem z resztą Siedmiogrodu. W 1940 r. na mocy drugiego arbitrażu wiedeńskiego przypadło Węgrom, lecz wojska węgierskie zostały rozbite przez Rumunów i Sowietów w październiku 1944 r. Na mocy traktatu paryskiego Kluż ponownie wrócił do Rumunii w 1947 r.

W Kluż jeszcze w 1941 r. mieszkało 16 763 Żydów. Zostali oni w 1944 r. zapędzeni do getta, w którym panowały nieludzkie warunki, stłoczenie i brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Getto zostało zlikwidowane w wyniku sześciu deportacji do Auschwitz między majem i czerwcem 1944. Węgrzy pozostali główną grupą etniczną do lat 50. XX w. Spis powszechny w 1966 r. wykazał 185 663 mieszkańców, z czego 56% Rumunów i 41% Węgrów. Do 1974 r. oficjalną nazwą miasta było Kluż (Cluj). Komuniści przemianowali miasto na Kluż-Napoka (Cluj-Napoca), by podkreślić związki z rzymską kolonią Napoka. Niektórzy twierdzą, że zrobiono to na złość Węgrom, sugerując, że rumuńscy mieszkańcy są potomkami Daków, skolonizowanych przez Rzymian. Temat budzi wiele kontrowersji.

Wkrótce po demokratycznej rewolucji w 1989 r. burmistrzem miasta był przez dwanaście lat postkomunista i nacjonalista Gheorghe Funar. Jego urzędowanie stało pod znakiem wzrostu nastrojów antywęgierskich. Powstała duża liczba projektów i działań, mających na celu dezawuowanie węgierskiego dziedzictwa w mieście. W czerwcu 2004 r. Gheorghe Funar nie uzyskał ponownie mandatu i został zastąpiony przez Emila Boca z Partii Demokratycznej, który rozpoczął współpracę z Węgrami w celu odbudowy dobrych stosunków etnicznych w mieście.

W 1994 i 2000 r. Kluż-Napoka był gospodarzem Środkowo-Europejskiej Olimpiady Informatycznej (The Central European Olympiad in Informatics (CEOI). To uczyniło z Rumunii pierwszy kraj, który gościł tę olimpiadę, oraz pierwszy, który gościł ją ponownie.

Miasto jest znane w historii Żydów chasydzkich, jako miejsce pochodzenia dynastii Sanz-Klausenburg.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Rok liczba mieszkańców miasta liczba rumuńskich mieszkańców miasta liczba węgierskich mieszkańców miasta
1890 37 184 5637 29 396 (79%)
1910 62 733 8886 51 192 (82%)
1920 85 509 29 644 42 168 (49%)
1930 103 840 34 029 48 271 (46%)
1941 110 956 10 029 97 698 (88%)
1948 117 915 47 321 67 977 (58%)
1956 154 723 74 623 77 839 (50%)
1966 185 663 105 185 78 520 (42%)
1977 262 858 173 003 86 215 (33%)
1992 328 602 248 572 74 871 (23%)

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Według spisu z 2002 r. miasto Kluż-Napoka liczyło 317 953 mieszkańców. Skład etniczny według tego spisu:[3]

Od 2010 roku w Kluż-Napoka mieszka również grupa Polaków w liczbie ok. 25 osob.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion Dr. Constantin Rădulescu na którym swoje mecze rozgrywa CFR Kluż

W mieście tym siedzibę ma rumuński klub piłkarski CFR 1907 Kluż, który został założony w 1907 r. jako KVSC (Koloszvári Vasutas Sport Club). Klub był mistrzem Rumunii w sezonie 2007/2008, uczestnikiem fazy grupowej Ligi Mistrzów sezonu 2008/2009, a obecnie grający w pierwszej lidze rumuńskiej. CFR rozgrywa swoje mecze na stadionie Dr. Constantin Rădulescu, którego pojemność wynosi 23 500 widzów[4].

Siedzibę ma tu również klub sportowy Universitatea Kluż-Napoka, który założony został we wrześniu 1919 r. przez towarzystwo sportowe grupujące studentów uniwersyteckich o nazwie Societatea Sportivă a Studenților Universitari. Obecnie Universitatea gra w drugiej lidze rumuńskiej. Stadionem macierzystym klubu jest Cluj Arena.

Miasta partnerskie[5][edytuj | edytuj kod]

Pałac Szekely
Park Centralny

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Plac Avrama Iancu z prawosławnym soborem katedralnym Zaśnięcia Matki Bożej, Teatrem Narodowym i pomnikiem Avrama Iancu;
  • Plac Unirii (rum. Piața Unirii) z kościołem katolickim i pomnikiem króla Macieja Korwina (rum. Matei Corvin);
  • Ulica Universității (Uniwersytecka) z Uniwersytetem Babeș-Bolyai i kościołem reformowanym;
  • Plac Mihai Viteazul (Michała Walecznego) z pomnikiem Michała Walecznego;
  • Plac Luciana Blagi z Biblioteką Uniwersytecką;
  • Ogród Botaniczny;
  • Ulica Georga Barițiu (rum. George Barițiu) z Uniwersytetem Technicznym;
  • Cetățuia z rozległym widokiem na miasto;
  • Park Centralny;
  • Wiele muzeów: Muzeum Etnograficzne Siedmiogrodu, Muzeum Historyczne, Muzeum Sztuki, Muzeum Zoologii i Muzeum Farmacji;
  • Cmentarz "Házsongárd" (XVI w.);
  • Synagoga neologiczna.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]