Kościół św. Anny w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Anny
(Kolegiata Akademicka św. Anny)
kolegiata akademicka
Distinctive emblem for cultural property.svg A-2 z 10 stycznia 1973[1]
Kościół św. Anny
Kościół św. Anny
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, ulica św. Anny 13
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Anny
Wezwanie św. Anny
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Kościół św. Anny(Kolegiata Akademicka św. Anny)
Kościół św. Anny
(Kolegiata Akademicka św. Anny)
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kościół św. Anny(Kolegiata Akademicka św. Anny)
Kościół św. Anny
(Kolegiata Akademicka św. Anny)
Ziemia 50°03′44,67″N 19°56′00,57″E/50,062408 19,933492
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Fasada kościoła
Wnętrze kościoła
Prawe ramię nawy poprzecznej i grób św. Jana z Kęt
Chór i organy

Kościół św. Anny – zabytkowa kolegiata rzymskokatolicka położona jest przy ulicy św. Anny 13 w Krakowie,

Jest kościołem akademickim Uniwersytetu Jagiellońskiego, położonym w sąsiedztwie Collegium Medicum i Collegium Maius.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy drewniany kościół wybudowany został w XIV wieku, przed rokiem 1363, gdyż z tego roku pochodzi pierwsza wzmianka o kościele dotycząca prośby Kazimierza Wielkiego o odpust skierowanej do papieża Urbana V. Kościół spłonął w roku 1407. Wówczas na jego miejscu wzniesiono murowany kościół w stylu gotyckim. Jego fundatorem był król Władysław Jagiełło i z jego inicjatywny kościół dostał się w 1418 pod opiekę Akademii Krakowskiej. W 1428 za czasów proboszcza Jana z Wielunia rozbudowano prezbiterium. W 1473 roku został pochowany w kościele św. Anny profesor Akademii Krakowskiej Jan Kanty. W 1535 roku biskup Piotr Tomicki ogłosił kościół kolegiatą i ustanowił przy nim kapitułę kolegiacką. W 1539 sprawiono dla Jana Kantego nową trumnę, a w 1549 nowy renesansowy nagrobek ufundował rektor Akademii Krakowskiej Jakub Fredel. W 1680 papież Innocenty XI kanonizował Jana Kantego. W związku z rosnącym kultem świętego profesorowie Akademii postanowili wyburzyć kościół i na jego miejscu zbudować większy, będący w stanie pomieścić wszystkich pielgrzymów odwiedzających grób Jana Kantego. Kościół wyburzono w roku 1689 na koszt Akademii. W tym samym roku położono kamień węgielny pod budowę nowej świątyni. Pierwotny projekt kościoła zaproponowany przez architekta Tylmana z Gameren nawiązywał do planu rzymskiego kościoła San Carlo in Catinari, który był także inspiracją dla kościoła uniwersyteckiego paryskiej Sorbony. Ale profesorowie Akademii odrzucili projekt i zasugerowali Tylmanowi jako wzór plan kościoła San Andrea della Valle, który był pod opieką zakonu teatynów - konkurentów jezuitów, bowiem krakowscy uczeni chcieli budowlą kościoła akademickiego przyćmić krakowski kościół św. św. Piotra i Pawła zarządzany wtedy przez jezuitów. Tylman z Gameren zrobił nowy projekt, który został zaakceptowany i budowa ruszyła. Od 1692 roku prace budowlane nadzorował ks. Sebastian Piskorski - proboszcz parafii i zarazem profesor Akademii Krakowskiej. W 1695 kościół stał w stanie surowym i nie miał jeszcze kopuły. W 1703 roku biskup Kazimierz Łubieński konsekrował kościół. Pod koniec XVIII w. wieże zyskały nowe, późnobarokowe hełmy projektu księdza Sebastiana Sierakowskiego, nawiązujące swoim kształtem do hełmu Wieży Zegarowej na Wawelu.

W dniach 19-21 grudnia 1960 roku bp Karol Wojtyła wygłosił w kościele kazania dla narzeczonych pt. Budować dom na skale.[2]

Fasada[edytuj | edytuj kod]

Fasada jest dwukondygnacyjna, flankowana dwiema wieżami zwieńczonymi późnobarokowymi hełmami. Swoim kształtem przypomina fasadę kościoła Santa Anastasia w Rzymie. Druga kondygnacja jest zwieńczona trójkątnym przyczółkiem. W przyczółku umieszczona jest płaskorzeźba przedstawiająca Oko Bożej Opatrzności. Nad portalem głównym znajduje się inskrypcja w języku łacińskim dotycząca św. Anny jako gospodyni tego kościoła. Nad oknem drugiej kondygnacji umieszczona jest płaskorzeźba przedstawiająca Madonnę z Dzieciątkiem.Nad wejściami bocznymi znajdują się płaskorzeźby aniołów. W niszach na fasadzie znajdują się figury 4 świętych:

Całość kompozycji fasady została zaprojektowana tak, aby najlepiej prezentowała się w ukośnym widoku z wąskiej uliczki św. Anny. Bowiem w trakcie budowy kościoła nie istniały jeszcze Planty, a obecna ulica św. Anny (wówczas ul. Żydowska) była zamknięta murami obronnymi.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Budowla jest jednonawowa z kaplicami bocznymi i transeptem i prosto zamkniętym prezbiterium. Nawa jest sklepiona kolebkowo z lunetami, a nad jej skrzyżowaniem z transeptem wznosi się ośmioboczna kopuła z tamburem. Kaplice połączne są ze sobą przejściami, dzięki czemu przypominają nawy boczne i dlatego ten kościół często mylony jest z trójnawowym. Kaplic jest 6, w tym 2 sklepione kopułami. Wezwania kaplic to:

Dodatkowe kaplice są urządzone są w transepcie:

  • Kaplica Adoracji Chrystusa zdjętego z krzyża (w północno-zachodnim ramieniu transeptu)
  • Kaplica św. Jana Kantego (w południowo-wschodnim ramieniu transeptu).

Bogaty wystrój wnętrza (w tym nastawy ołtarzowe) jest zaprojektowany i wykonany przez Baltazara Fontanę, obrazy malowali Karol Dankwart, oraz Karol i Innocenty Monti. Kościół uchodzi za jedną z najpiękniejszych budowli barokowych w Polsce.

Prezbiterium[edytuj | edytuj kod]

Główną nastawę ołtarzową zaprojektował Baltazar Fontana, a wykonał Jan Liszkowic. Znajduje się w niej obraz przedstawiający św. Annę Samotrzecią, pędzla Jerzego Siemiginowskiego. Figury świętych po bokach (św. Stanisław i św. Wojciech) wyrzeźbił Fontana w 1701 roku. Stalle wykonał w 1730 roku Jan Olbrosowicz. W ich zapleckach w 1741 roku Szymon Czechowicz namalował 4 sceny:

  • Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny
  • Spotkanie św. Anny i św. Joachima
  • Narodzenie Najświętszej Marii Panny
  • Św.Anna z Marią i Joachimem

Ambonę z podtrzymującym ją aniołem wyrzeźbił 1727 r. Antoni Frąckiewicz.

Chrzcielnicę odlał w 1646 roku Jakub Erlicher. Jest to jedyny zachowany element wyposażenia z poprzedniego kościoła.

Na ścianie czołowej znajduje się Zwiastowanie, a na sklepieniu w 3 kolejnych przęsłach: Duch Święty (w stiuku), Niepokalana (namalowana), Boże Narodzenie (w stiuku).

Na bocznych ścianach prezbiterium - naprzeciwko siebie zostali namalowani w technice en grisaille Maria i Jezus. Zostali podpisani nie swoimi imionami, lecz cytatami z Pisma Świętego:

  • Maria: Domus Dei = Dom Boży
  • Jezus: Caput Anguli = Kamień Węgielny

Nawa[edytuj | edytuj kod]

W nawie znajduje się kontynuacja tego wątku w postaci 12 apostołów namalowanych w technice en grisaille i podpisanych nie swoimi imionami, lecz nazwami kamieni szlachetnych. Są to:

W kościele św. Anny przypisano nazwy kamieni apostołom, nawiązując do 12 warstw Świętego Miasta ukazanego w Apokalipsie św. Jana. Apostołowie zostali umieszczeni na filarach żeby pokazać, że są filarami Kościoła.

Na ścianach nawy, nad arkanami prowadzącymi do kaplic namalowano Sybille jako pogańskie prorokinie, które zapowiedziały przyjście na świat Chrystusa. Nad Sybillami stiukowe putta trzymające zwoje z imionami osób z rodowodu Jezusa. Nad nimi pomalowane na złoto figury aniołów trzymają tarcze z atrybutami Marii.

Na sklepieniu widnieje Baranek Apokaliptyczny, 24 starców, serafiny oraz księga z siedmioma pieczęciami. Na chórze stoją okazałe organy o 26 głosach z I ćw. XVIII w. ufundowane przez księdza Grzegorza Ochabowicza, a nad chórem malowidło przedstawiające Objawienie św. Jana. Na pendentywach kopuły widnieją alegorie cnót kardynalnych, a samej kopule wyobrażenia Chwały Pańskiej oraz nazwy czterech pierwszych soborów powszechnych.

Transept[edytuj | edytuj kod]

W prawym czyli południowo-wschodnim ramieniu transeptu znajduje się konfesja św. Jana Kantego zawierająca szczątki kanonizowanego w 1767 patrona Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to monumentalny kamienny, barokowy ołtarz autorstwa Baltazara Fontany. Trumnę ze szczątkami świętego dźwigają 4 postacie mężczyzn wykute w kamieniu, symbolizujące 4 wydziały Akademii Krakowskiej:

  • Teologiczny
  • Filozoficzny
  • Prawny
  • Medyczny

Na 4 kolumnach ustawionych dookoła ołtarza stoją posągi 4 świetych Janów - imienników profesora:

Na trumnie stoi rzeźbiarskie popiersie Jana Kantego wykonane w XIX w. przez Franciszka Wyspiańskiego.

Polichromnie na ścianach przedstawiające sceny z życia św. Jana Kantego wykonał Innocenti Monti, a Gloryfikację św. Jana z Kęt na sklepieniu namalował Karol Dankwart z Nysy.

Po bokach konfesji umieszczono wota, wśród których znajdują się buńczuki tureckie zdobyte przez Jana III Sobieskiego pod Wiedniem w 1683.

W lewym ramieniu transeptu znajduje się odsłonięty w 1823 klasycystyczny pomnik Mikołaja Kopernika, który ufundował i zaprojektował ks. Sebastian Sierakowski. Jest to pierwszy pomnik tego uczonego w Polsce. Znajduje się tutaj również stiukowa Pietà autorstwa Baltazara Fontany oraz malowidła wyobrażające: Chrystusa w Majestacie, Arma Christi, Ofiarę Abrahama i Węża Miedzianego, Odnalezienie Krzyża przez cesarzową Helenę i Podniesienie Krzyża przez cesarza Herakliusza. Na ścianie epitafium Juliusza Słowackiego ufundowane przez jego matkę. Wykonał je Edward Stehlik i Władysław Oleszczyński (medalion). W transepcie pochowani są dwaj słudzy boży: Jerzy Ciesielski (w południowo-wschodnim ramieniu transeptu) i biskup Jan Pietraszko (w północno-zachodnim ramieniu transeptu)

drzeworyt - Tygodnik Ilustrowany druga połowa XIX w.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie (pol.). 30 września 2014.
  2. Karol Wojtyła, Budować dom na skale. Rekolekcje dla narzeczonych, Rzym-Kraków 2012, s. 13.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach Krakowa, WAM, Kraków 2012
  2. Stanisław Bargieła, Kolegiata św. Anny w Krakowie. Interaktywny przewodnik 3D (CD) STB Studio, Kraków 2007
  3. Wiesław Heflik, Lucyna Natkaniec-Nowak, Anna Świgoń Kamienna symbolika religijna w kościołach barokowych na przykładzie Kolegiaty pw. św. Anny w Krakowie

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]