Kościół św. Antoniego Padewskiego w Warszawie (Czerniaków)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie
Distinctive emblem for cultural property.svg 60 z 1.07.1965
Kościół św. Antoniego na Czerniakowie
Kościół św. Antoniego na Czerniakowie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Antoni Padewski
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie
Kościół św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie
Kościół św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie
Ziemia 52°11′38″N 21°03′21″E/52,193889 21,055833Na mapach: 52°11′38″N 21°03′21″E/52,193889 21,055833
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Aleksander Majerski, "Widok kościoła w Czerniakowie", 1818
Wnętrze kościoła

Kościół św. Antoniego z Padwy na Czerniakowie - kościół parafialny Parafii św. Bonifacego na Czerniakowie w Warszawie w dzielnicy Mokotów przy ulicy Czerniakowskiej.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany z fundacji marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, właściciela dóbr czerniakowskich (od 1683), planowany jako rodzinne mauzoleum. Zaprojektowany przez królewskiego architekta Tylmana z Gameren, według planów i pod którego nadzorem budowę wykonał w latach 1690-1693 Izydor Affaita. Jednocześnie z kościołem wznoszono klasztor - 19 października 1693 wystawiono dokument fundacyjny, a uroczyste wprowadzenie zakonników do klasztoru czerniakowskiego nastąpiło już 15 grudnia. W I połowie XIX wieku kompleks klasztorny powiększono o skrzydło zachodnie, wychodzące na trakt prowadzący w stronę Wilanowa. W 1864 zlikwidowano konwent bernardynów, którzy wrócili tu dopiero w lipcu 1945.

Kościół i klasztor ucierpiały głównie w 1939 w czasie obrony Warszawy i w 1944 w czasie powstania warszawskiego - pewnym zniszczeniom uległy dekoracje rzeźbiarsko-malarskie, dach i obrazy. W latach 1951-1954 odbyła się konserwacja pod kierunkiem Bohdana Marconiego[1], a gruntowne prace konserwatorskie w latach 1985-1994.

Kościół ten nie został nigdy przebudowany i zachował swój pierwotny, barokowy wystrój wnętrza. Jedynym nieoryginalnymi elementami wyposażenia kościoła są wymienione w XIX wieku organy[2], oraz również XIX-wieczne dębowe lamperie. Wcześniejszy, najprawdopodobniej XVIII-wieczny instrument przeniesiono do bliżej nieokreślonego kościoła poza Warszawą.

Architektura kościoła[edytuj | edytuj kod]

Kościół wzniesiono na planie greckiego krzyża sprzężonego z ośmiobocznym prezbiterium, a na przecięciu ramion krzyża zbudowano kopułę na tamburze[3]. Bryła świątyni o ciekawym układzie proporcji zachowała swój pierwotny wygląd, również jego wnętrze nie uległo większym zmianom, zachowując wystrój z końca XVII wieku.

Wystrój malarski wnętrza ukazuje życie i dzieła patrona świątyni - św. Antoniego z Padwy: z 69 obrazów 63 przedstawia sceny z życia patrona. W nawie seria 8 wertykalnych malowideł ukazuje głównie sceny uzdrowień dokonanych przez Świętego, a ostatni z fresków chwilę jego śmierci. Na ołtarzu znajduje się wizerunek św. Antoniego, uznany za cudowny[4]. W prezbiterium na freskach można znaleźć historię sprowadzenia obrazu oraz budowy świątyni.

W bocznych ołtarzach znajdują się obrazy św. Franciszka i słynny renesansowy, namalowany na szkle tryptyk "Opłakiwanie Chrystusa", będący darem króla Jana III Sobieskiego[5]. Freski w kościele były inspirowane przez fundatora i przypisywane są Francesco Antonio Giorgioliemu lub samemu Tylmanowi z Gameren[6].

Pod ołtarzem głównym znajduje się relikwiarz św. Bonifacego Męczennika, który Lubomirski otrzymał od papieża Innocentego XII w roku 1693 w czasie pielgrzymki do Rzymu. Z relikwiarzem tym związany jest kult tego męczennika, a pielgrzymki tutaj odbywały się aż do kasaty konwentu (1864). Św. Bonifacy stał się patronem miejscowej parafii, a kult świętego nieodłącznie związany jest z tym miejscem (pielgrzymka i odpust 14 maja).

Na dziedzińcu przykościelnym znajduje się także klasycystyczna kapliczka portalowa poświęcona św. Bonifacemu z 1839 roku.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół jest jedną z dosłownie kilku warszawskich świątyń, które nie zostały zniszczone w czasie kampanii wrześniowej i powstania warszawskiego.
  • Teren przy kościele to dawny cmentarz - prowadzi do niego brama z pierwszej połowy XIX wieku, zwieńczona herbem jej fundatorów - Lubomirskich.
  • Po wewnętrznej stronie muru kościelnego, niegdyś cmentarnego, znajdują się tablice memoratywne - upamiętniające bernardynów, żołnierzy z 14 pułku Ułanów Jazłowieckich poległych w 1939 oraz okolicznych mieszkańców zabitych i zamordowanych w czasie II wojny światowej.
  • Freski w kościele przedstawiają m.in. muzykujące anioły. Instrumenty na których grają są odbiciem składu instrumentalnego kapeli królewskiej w Warszawie z końca XVII wieku.
  • Organy i chór znajdują są nie nad wejściem głównym, ale za ołtarzem - nietypowo ulokowanym na środku prezbiterium.
  • Stojąca od strony północnej neogotycka brama - dzwonnica z I połowy XIX wieku ozdobiona jest herbem Ossolińskich, kolejnych po Lubomirskich właścicieli Czerniakowa.
  • Żelazna krata prowadząca z przedsionka do nawy głównej kościoła pochodzi z XVII wieku i powstała według projektu Tylmana z Gameren. Jest to druga krata wykonana do tego wejścia; pierwsza najprawdopodobniej w skutek pomyłki kowala okazałą się za duża - wykorzystano ją przy budowie kaplicy Kotowskich w warszawskim kościele dominikanów pw. św. Jacka, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego. Obie kraty są niemal identyczne, różnią się jedynie rozmiarami; krata z Czerniakowa nosi także ślady po kulach z okresu Powstania Warszawskiego.
  • w kościele znajduje się XVII w. wizerunek Matki Boskiej Fraskiej pochodzący z nieistniejącego kościoła bernardynów z Fragi[7].
  • Budynek klasztorny, przekazany po kasacie zakonu na cele świeckie, uległ znacznym zmianom, jedynie przylegający do kościoła tzw. Dolny Korytarz zachował swoją dawną barokową architekturę. Znajduje się tu obraz z początku XIX w. "Taniec śmierci".

Przypisy

  1. Na podstawie zapisów w kronice klasztornej z 1693.
  2. Opis techniczny XIX-wiecznych organów z kościoła na Czerniakowie
  3. Inaczej - bębnie
  4. Stanisław Herakliusz Lubomirski otrzymał go od barona de Tassis w Wenecji, sam obraz otoczony jest rzeźbionymi w drewnie aniołami i puttami dłuta gdańskiego rzeźbiarza Andrzeja Schlütera.
  5. Kopia warsztatowa Pietera Coecke van Aalsta.
  6. Historycy przypisują freski jeszcze Carlo Giuseppe Giorgioliemu, bratu Francesca Antonia, sprowadzonego z Włoch przez fundatora.
  7. kościół św. Antoniego, Warszawa (Czerniaków) (pol.). Pomniki Sztuki. [dostęp 2013-05-27].


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]