Kościół św. Bartłomieja w Gliwicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół św. Bartłomieja
w Gliwicach (nowy)
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg A/345/11 z 4 lipca 2011[1]
Kościół św. Bartłomiejaw Gliwicach (nowy)
Państwo  Polska
Miejscowość Gliwice
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Bartłomieja w Gliwicach
Położenie na mapie Gliwic
Mapa lokalizacyjna Gliwic
Kościół św. Bartłomiejaw Gliwicach (nowy)
Kościół św. Bartłomieja
w Gliwicach (nowy)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Bartłomiejaw Gliwicach (nowy)
Kościół św. Bartłomieja
w Gliwicach (nowy)
Ziemia 50°18′38,26″N 18°40′25,45″E/50,310628 18,673736Na mapach: 50°18′38,26″N 18°40′25,45″E/50,310628 18,673736
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół św. Bartłomieja
w Gliwicach (stary)
Distinctive emblem for cultural property.svg A/177/06 z 02.11.1956 r., 10.03.1960 r.
oraz 16.04.2006 r.[1]
Kościół św. Bartłomieja w I połowie XVIII wieku – Rysunek Wernhera
Kościół św. Bartłomieja w I połowie XVIII wieku – Rysunek Wernhera
Państwo  Polska
Miejscowość Gliwice
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Bartłomieja w Gliwicach
Wezwanie św. Bartłomieja
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kościół św. Bartłomieja w Gliwicachkościół parafialny w Gliwicach w dzielnicy Szobiszowice.

Stary kościół, z XV wieku, znajduje się przy ul. Toszeckiej 36. W pobliżu przebiega szlak rowerowy czerwony trasa rowerowa nr 6[2]. Nowy kościół, z początku XX wieku, położony jest przy ul. Bernardyńskiej 19.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Szobiszowicach (Petersdorf) pochodzi z 1276 roku; była to wówczas odrębna wieś rycerska. Pod koniec XIII wieku istniała już parafia, którą uznaje się za jedną z najstarszych na Górnym Śląsku[3]. Dokładna data budowy starego kościoła nie jest znana. Prawdopodobnie pierwotny kościół, drewniany, wybudowali Templariusze w pierwszej połowie XIII wieku. W XV wieku natomiast wzniesiono obecny kościół, położony na niewielkim wzniesieniu i otoczony murem. Był on nieznacznie przebudowywany w 1592 roku, większe zmiany nastąpiły wówczas w wystroju wnętrza. W drugiej połowie XVII wieku dobudowano nawę i wieżę. Kościół odnowiono w 1944 r.

Ze względu na powiększającą się liczbę wiernych oraz zły stan techniczny starego kościoła, ale także przy wsparciu państwa i dobrej sytuacji finansowej parafii, postanowiono wybudować nowy kościół. Prace, zainicjowane przez księdza Józefa Stryczka, późniejszego proboszcza, kierowane były przez Feliksa Wieczorka z Królewskiej Huty i F. Koźlika z Koźla według projektu wrocławskiego architekta Ludwika Schneidera. Budowa trwała od 1907 do 1911 r.

Architektura i wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Stary kościół[edytuj | edytuj kod]

Kościół jest gotycki, murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, orientowany. Dachy dwuspadowe, kryte gontem. Prostokątne Prezbiterium i przylegająca do niego od północy zakrystia pochodzą z XV wieku. Nad zakrystią loża kolatorska. Nawa i wieża powstały po 1656 roku. Wieża zwieńczona krenelażem. Ściany zewnętrzne wzmocnione skarpami uskokowymi. We wnętrzu zachowały się sklepienia krzyżowo-kolebkowe.

W protokołach wizytacyjnych z XVII i XVIII wieku odnotowano m.in.: ołtarz główny św. Bartłomieja, ołtarze boczne przedstawiające Najświętszą Maryję Pannę, Mater Dolorosa oraz św. Mikołaja, kamienną chrzcielnicę, ambonę i organy miechowe, a także 3 dzwony w wieży i 4 w wieżyczce.

Obecne wyposażenie pochodzi głównie z XVII i XIX wieku. Ołtarz i ambona barokowe, drewniane, pomalowane są tak, że imitują marmur. Ołtarz główny barokowy, z rzeźbami św. św. Piotra i Pawła oraz współczesnym obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. W ołtarzu bocznym obraz Matki Boskiej Różańcowej z XIX wieku. Polichromie na sklepieniu prezbiterium prawdopodobnie z XV wieku.

Nowy kościół[edytuj | edytuj kod]

Kościół jest w stylu neogotyckim, zaprojektowany przez Ludwiga Schneidera. Kościół nie jest orientowany (prezbiterium zwrócone na północny wschód), trójnawowy, pseudobazylikowy, na planie krzyża łacińskiego z transeptem. Do wielobocznego prezbiterium przylega zakrystia i kaplica. Nawy boczne nieznacznie niższe od nawy głównej. Od południowego zachodu czworoboczna wieża o wysokości 92 metry, zwieńczona neobarokowym hełmem. Na wieży zegar i dzwony. W dachu sygnaturka także z neobarokowym hełmem. Do kościoła prowadzi osiem wejść. Portal wejściowy główny dwukondygnacyjny, ostrołukowy, zdobiony płaskorzeźbami. Sklepienia krzyżowo-żebrowe, czteropolowe.

Wystrój kościoła oryginalny, neogotycki[4]. Ołtarz główny trójosiowy, wykonany przez firmę „Mrowiec-Meyer” z Gliwic. W centrum ołtarza obraz św. Bartłomieja. Ołtarze boczne jednoosiowe, poświęcone św. Józefowi i Najświętszej Maryi Pannie. Ponadto ambona z baldachimem, chrzcielnica, stacje Drogi Krzyżowej i figury świętych. Witraże zachowane częściowo, polichromie na sklepieniach zamalowane. W kościele znajdują się potężne 60-głosowe organy Paula Berschdorfa z Nysy. Są to największe organy w Gliwicach. Kościół może pomieścić około 6000 osób.

Oryginalne dzwony, największy o wadze 8200 kg[5], skonfiskowano w 1917 roku. Nowe zostały poświęcone 20 grudnia 1925 roku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo śląskie (pol.). 30 czerwca 2014. [dostęp 7.10.2012].
  2. Atlas województwa śląskiego. Część 2: okręg katowicki. Katowice: PKG Katowice, 2008. ISBN 978-87953-27-X.
  3. Monika Michnik: Kościół pw. św. Bartłomieja (stary i nowy). W: Gliwice znane i nieznane. Leszek Jodliński (red.). Wyd. 3. Gliwice: Muzeum w Gliwicach, 2010, s. 133-139. ISBN 978-83-89856-31-9.
  4. Józef Pilch: Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2008. ISBN 978-83-213-4485-0.
  5. Bogdan Łoziński: PARAFIA ŚW. BARTŁOMIEJA - GLIWICE - Rys historyczny (pol.). [dostęp 2012-10-07].