Kościół św. Bernardyna w Krakowie
| Kościół św. Bernardyna w Krakowie | |||||||
| kościół klasztorny bernardynów | |||||||
 A-564 z 9 listopada 1972[1] |
|||||||
 |
|||||||
| Państwo |  Polska |
||||||
| Miejscowość | Kraków, ul. Bernardyńskiej 2 | ||||||
| Wyznanie | katolickie | ||||||
| Kościół | rzymskokatolicki | ||||||
| Rektorat | św. Bernardyna | ||||||
| Wezwanie | św. Bernardyna | ||||||
|
|||||||
|
|||||||
|
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
  Kościół św. Bernardyna w Krakowie
|
|||||||
| Na mapach: | |||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||||
Kościół św. Bernardyna – wczesnobarokowy kościół rzymskokatolicki bernardynów, znajdujący się przy ul. Bernardyńskiej 2 w Krakowie na Stradomiu, w bliskim otoczeniu Wzgórza Wawelskiego.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Powstanie klasztoru wiąże się z pobytem w Krakowie św. Jana Kapistrana, kaznodziei, który przybył w 1453 roku na zaproszenie króla Kazimierza Jagiellończyka i biskupa krakowskiego kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Jan Kapistran reprezentował zakon obserwantów reguły św. Franciszka z Asyżu. W Polsce zreformowaną gałąź zakonu braci mniejszych zwano bernardynami.
Kardynał Zbigniew Oleśnicki od swojego brata Jana wojewody sandomierskiego pozyskał posiadłość na Stradomiu i ofiarował zakonnikom. Po śmierci Oleśnickiego budową nowego kościoła kierował Jan Długosz, fundatorem zaś był Hińcza z Rogowa kasztelan sandomierski.
W latach 1645-1647 przebudowano całkowicie gotycki korpus kościoła. Podczas potopu szwedzkiego został on doszczętnie zrujnowany.
Obecna wczesnobarokowa świątynia została wzniesiona w latach 1659-1680. Jest to budowla trójnawowa, bazylikowa z transeptem i kopułą pogrążoną w dachu kościelnym, o czym zapewne zdecydowały względy strategiczne. Ewentualny ostrzał prowadzony z dział wzgórza wawelskiego mógłby naruszyć i zrujnować konstrukcję kopuły kościelnej, gdyby ta znacząco wyróżniała się ponad dachem świątyni. Nową budowlę wzniesiono wg projektu architekta Krzysztofa Mieroszewskiego.
Z zabudowaniami bernardyńskimi sąsiadował niegdyś cmentarz kościelny obwiedziony murem, na którego teren wiodła brama od strony ul. Stradomskiej. Była to budowla barokowa o trzech portalach, z których środkowy był wyższy i ozdobniejszy od pozostałych. Bramę wieńczyło siedem posągów świętych z figurą Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia pośrodku. Obiekt powstał w roku 1767. Na początku XIX w. w rejonie kościoła Bernardynów rozpoczęto prace wyburzeniowe. Zburzono jeden korytarz klasztorny, kuchnię, sartorię, westiarnię oraz zabudowania gospodarcze na wielkim podworcu. W tym też czasie likwidacji uległ stary cmentarz z częścią ogrodzenia. Po roku 1830 przestała istnieć także brama oraz bezpośrednio do niej przylegające fragmenty muru. Jedyną pamiątką po zburzonej budowli jest obecnie figura Matki Bożej, która stoi na kolumnie pośrodku placyku - dawnego cmentarza - w narożniku ulic Stradomskiej i Bernardyńskiej, u podnóża Wawelu[2].
[edytuj] Architektura
W kruchcie kościelnej znajdują się późnorenesansowe nagrobki Stanisława i Zofii Ługowskich. Sklepienie nawy głównej i prezbiterium pokrywa ciekawa dekoracja stiukowa.
Do prezbiterium przylegają dwie kaplice:
- w kaplicy św. Anny w późnobarokowym ołtarzu z II połowy XVIII wieku znajduje się rzeźba św. Anny Samotrzeć z końca XV wieku, pochodząca prawdopodobnie z warsztatu Wita Stwosza.
- w kaplicy bł. Szymona z Lipnicy znajduje się ołtarz-mauzoleum wykonany w 1662 roku. W mensie ołtarzowej znajduje się sarkofag-relikwiarz z posągiem błogosławionego. Witraż ze scenami z życia Szymona zaprojektował Józef Mehoffer.
Ołtarz główny i łączące się z nim kompozycyjnie cztery ołtarze boczne stanowiące przykład późnobarokowej snycerki zostały wykonane w latach 1758-1766. Obrazy zdobiące ołtarze są dziełem Franciszka Lekszyckiego - zakonnika z tutejszego klasztoru bernardynów, który malując swoje kompozycje wzorował się na rycinach, szkicach i obrazach Rubensa i van Dycka.
W okresie wielkanocnym w Grobie Pańskim tłem dla monstrancji z hostią jest Golgota - obraz pędzla Tadeusza Popiela, namalowana w 1911 roku i przywieziona do Krakowa po II wojnie światowej z kościoła lwowskich bernardynów.
Przypisy
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo małopolskie (pol.). 2011-12-31.
- ↑ Marek Żukow-Karczewski,Nie istniejące budowle Krakowa. Brama przed kościołem Bernardynów, "Echo Krakowa", 14 VI 1994 r., nr 114 (14186).
[edytuj] Bibliografia
- Adamczewski J., Kraków od A do Z, Krajowa Agencja Wydawnicza Kraków, s. 119, 1992
- Rożek M., Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa-Kraków, s. 395-400, 2000
