Kościół Ducha Świętego w Krakowie
| Kościół Ducha Świętego w Krakowie | |||||||||||
 Kościół i szpital na akwareli Klemensa Bąkowskiego, 2. poł. XIX w. |
|||||||||||
| Państwo |  Polska |
||||||||||
| Miejscowość | Kraków | ||||||||||
| Wyznanie | katolickie | ||||||||||
| Kościół | rzymskokatolicki | ||||||||||
| Wezwanie | Ducha Świętego | ||||||||||
|
|||||||||||
|
|||||||||||
Kościół pod wezwaniem Ducha Świętego – nieistniejąca obecnie świątynia znajdowała się w Krakowie w miejscu dzisiejszego placu Św. Ducha w kompleksie budynków klasztorno-szpitalnych obok kościoła św. Krzyża i nieistniejącego dziś kościoła św. Scholastyki.
Po raz pierwszy jako kościół należący do zakonu duchaków wzmiankowany jest w materiałach źródłowych z 1333, a ponownie pojawia się w dokumentach w 1339. Prawdopodobnie w 1440 został rozbudowany. W 1528 kościół uległ pożarowi, który strawił również pobliskie zabudowania, ale udało się go wówczas dość szybko odbudować. Pracami budowlanymi kierował włoski mistrz murarski Antoni Morosi.
Według opisu z 1748 roku kościół był kryty dachówką i posiadał drewnianą dzwonnicę w środkowej części dachu. Do wnętrza wiodły trzy wejścia: główne w środkowej części, prawe od strony placu i lewe od strony szpitala Duchaków. Świątynia posiadała posadzkę kamienną (w prezbiterium marmurową) i ostrołukowe sklepienia. W ścianie oddzielającej kościół od szpitala umieszczono duży otwór okienny, umożliwiający obłożnie chorym uczestnictwo w nabożeństwie. Kościół miał złocony ołtarz główny z obrazem Zesłanie Ducha Świętego oraz dwa ołtarze boczne - lewy z obrazem N.P. Marii, prawy z obrazem św. Marcina. Ponadto od strony północnej do świątyni przylegała kaplica, u której wejścia znajdował się grobowiec Duchaków. Przed kościołem, na placu Św. Ducha, istniał w XVII w. cmentarz podrzutków[1].
W Muzeum Historycznym Miasta Krakowa znajduje się zachowany rysunek autorstwa Józefa Brodowskiego z 1841 przedstawiający kościół Ducha Świętego jako skromną barokową świątynię, której fasada flankowana jest podwójnymi pilastrami z trójkątnym przyczółkiem.
W 1783, po kasacie zakonu duchaków, do klasztoru przeprowadzili się księża emeryci, a sam kościół został zamieniony na magazyn sukna. Po wyprowadzeniu się księży emerytów w 1807 zaczęto budynki klasztorne i kościół adaptować na mieszkania. Pierwszy projekt rozbiórki świątyni powstał już na przełomie XVIII i XIX w., po objęciu przez Austrię rządów w Krakowie. Uzyskany budulec, którego wartość szacowano na 5085 złr., zamierzano sprzedać. Do realizacji tego pomysłu wówczas jednak nie doszło[2]. W myśl uchwały większości z dn. 17 czerwca 1886 i z 12 czerwca 1888 Rada Miasta Krakowa podjęła decyzję o wyburzeniu budynków kościoła i klasztoru i przeznaczeniu gruntu pod budowę Teatru Miejskiego. Ostatecznie mury kościoła wyburzono przy użyciu dynamitu 23 maja 1892. Materiał z rozbiórki sprzedano za 200 złr. Na wieść o tym wydarzeniu Jan Matejko oddał dyplom honorowego obywatela miasta Krakowa, oświadczając przy tym, że swoich obrazów nie będzie nigdy już wystawiał w Krakowie.
Do dziś z całego kompleksu klasztoru i szpitala zakonu duchaków przetrwał kościół św. Krzyża i szpital scholarów tzw. "Dom pod Krzyżem", gdzie obecnie znajduje się Muzeum Teatralne im. Stanisława Wyspiańskiego.
Bibliografia [edytuj]
- Piotr Hapanowicz, Niepodobna pojąć, "Dziennik Polski", 15 października 2006.
