Kościół św. Jacka w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Jacka na Nowym Mieście
(o.o. dominikanów)
Distinctive emblem for cultural property.svg 149 z 1.07.1965[1]
Dominikański kościół św. Jacka
Dominikański kościół św. Jacka
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Jacka
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne obrazy Obraz Matki Boskiej Czortkowskiej
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół św. Jacka na Nowym Mieście(o.o. dominikanów)
Kościół św. Jacka na Nowym Mieście
(o.o. dominikanów)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Jacka na Nowym Mieście(o.o. dominikanów)
Kościół św. Jacka na Nowym Mieście
(o.o. dominikanów)
Ziemia 52°15′04″N 21°00′32″E/52,251111 21,008889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Drzeworyt Michała Starkmana z około 1855
Kościół w perspektywie ulicy Freta przed I pierwszą wojną światową
Fasada kościoła św. Jacka
Wnętrze kościoła
Tablica epitafijna w języku staroormiańskim Jakuba i Marianny Minasowiczów z XVII wieku

Kościół św. Jacka (oo. dominikanów) – kościół na Nowym Mieście w Warszawie w dzielnicy Śródmieście przy ul. Freta 8/10. Jest częścią zespołu klasztornego dominikanów. Według kościelnego podziału administracyjnego przynależy do parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny (ul. Przyrynek 2).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany został w latach 1603-1639 z fundacji mieszczan warszawskich w stylu barokowym z elementami postgotyku. Projekt jest prawdopodobnie Giovanni Battista Trevano, a budowniczym był murator Jan Włoch.

W 1603 r podczas kapituły prowincjalnej w Poznaniu oo. dominikanie postanowili zbudować kościół i klasztor w Warszawie. Wykonanie zadania zlecono o. Abrahamowi Bzowskiemu a ten jadąc do stolicy, w Łowiczu, kupił od ks. Wincentego Oczki – dr medycyny i jego brata Szymona zabudowania z podwórzem i ogrodem owocowym na Nowem-Mieście w Warszawie od uliczki Zatylnej położonych. Oczkowie w dwóch ratach dwa tysiące złp. dostali [2]. Chcąc zakupioną posiadłość poszerzyć do ul. Freta zakupił także od Szymona Wituńskiego – pisarza miejskiego, dom nazywany Kukiełczyńskim z przyległościami i trzy inne domy (od F. Główki i A. Grudzkiej). Biskup poznański Wawrzyniec Goślicki 4 sierpnia 1603 r wydał pozwolenie na budowę kościoła i klasztoru, zaś król (Zygmunt III Waza) zwolnił dominikanów od ciężarów publicznych. O. Bzowski zbudował drewniane: kaplicę, dom i dzwonnicę. Nabożeństwa odbywały się, na przenośnym ołtarzu, od 8 listopada 1603 r. Cytowany w przypisach J. Bartoszewicz tak opisuje pierwsze nabożeństwa:

Quote-alpha.png
Nazajutrz ksiądz Fryderyk Danigieł officyjał warszawski śpiewał tutaj pierwszą mszę o Duchu świętym, a kazanie miał ksiądz Maryjan Postękalski ex-prowincyjał bernardyński z tematu: „wprowadzisz ich i umieścisz na górze dziedzictwa” (exod. 15); na nieszporach sam Bzowski mówił na temat: „jedenasty fundament, Jacek” (Apokal. 21), z zastosowaniem do życia ś-go patryjarchy, którego przed dziewięcią dopiero laty kanonizowano w Rzymie. Nabożeństwo trwało ośm dni w nowym kościółku, a lud pobożny gromadził się i radował, potrzeby zakonników hojnie opatrując.

Na gruncie podarowanym przez Macieja Prackiego (nad Wisłą) dominikanie uruchomili cegielnię, która nie tylko wytwarzała materiał na własne potrzeby ale także przynosiła dochody. Kierował cegielnią mularz Jan Włoch, który plany kościoła wziął ze św. Jana i rzecz posuwał tak prędko, że już 22 września (1605) mógł położyć Goślicki kamień węgielny na kościół[2]. Prace przy budowie postępowały bardzo szybko i o. Bzowski pierwszą mszę w nowym kościele odprawił 22 października 1606 r. W tym czasie przywieziono do Warszawy relikwie św. Jacka. O. Bzowskiego, który był dwukrotnie przeorem klasztoru ( 1606-1607 i 1609-1610), powinno się uznawać za jego założyciela. Fundatorem ołtarza św. Jacka był Wojciech Baryczka – kuchmistrz królewski.

Budowa kościoła zakończona została w 1638 r, choć kościół i klasztor wymagały jeszcze wielu prac wykończeniowych. Przeor Jacek Baryczka zaczął budować klasztor murowany w kształcie litery „Z”, w czym pomagała cała rodzina Baryczków. Zasługą O. Baryczki (czterokrotnie był wybierany na stanowisko przeora) jest także utworzenie studium formale (na jego cześć nazywane Baricianum), które zatrudniało w owym czasie dwóch profesorów teologii i jednego filozofii oraz dokończenie budowy kościoła i klasztoru (1647 r). Szkołę tę podniesiono w 1700 r do rangi studium generale i zrównano w przywilejach z uniwersytetem krakowskim. Pierwszym jego rejensem (rektorem) był o. Albert Siekielewicz a bakałarzem ks. Jan Alan Bardziński – tłumacz Lukana.

Kościół poświecił biskup poznański Wojciech Tolibowski 26 czerwca 1661 r.

Dwukrotnie (1662 i 1677) z powodu epidemii cholery kościół i klasztor opustoszały, w tym drugim przypadku prawie na dwa lata.

Dwaj dominikanie, którzy byli przeorami w klasztorze zostali biskupami: Stefan Antoni Mdzewski (12 marca 1690) został sufraganem łuckim a potem gnieźnieńskim i Jan Damascen Lubieniecki (7 czerwca 1710) został biskupem bakowskim.

W czasie potopu szwedzkiego 8 września 1655 r w wielkim refektarzu klasztoru odbyły się rokowania pomiędzy wysłannikami Karola Gustawa a magistratem Warszawy w sprawie poddania miasta. Szwedzi zajęli klasztor na kwatery. Podanie głosi, że żołnierz szwedzki strzelił z pistoletu do obrazu Najświętszej Panny Łaskawej (poświęconego przez nuncjusza apostolskiego de Torres w lutym 1651 r), kula odbiła się od obrazu i śmiertelnie ugodziła świętokradcę. Szwedzi okupowali klasztor do 1 lipca 1656 r. pozostawiając po sobie ogromne zniszczenia. Przed drugim wejściem wojsk szwedzkich do Warszawy (podczas III wojny północnej w 1702 r) zakonnicy zdążyli wywieźć do Gdańska wszystkie cenne przedmioty, które powróciły do Warszawy dopiero w 1713 r.

W 1944 kościół został zburzony przez Niemców i odbudowany w latach 1947-1959 pod nadzorem Haliny Smólskiej w szacie wczesnobarokowej.

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Z dawnego bogatego wyposażenia zachowały się m.in.:

  • kaplica Kotowskich z lat 1691-1694, projektu Tylmana van Gameren, zrealizowany przez Józefa Szymona Bellottiego, odrestaurowaną w czasie odbudowy. Po odbudowie kościoła, w kaplicy Kotowskich umieszczono łaskami słynący obraz Matki Bożej Różańcowej przywieziony z Czortkowa na Kresach Wschodnich.
  • Rzeźba Ecce Homo z kościoła Dominikanów we Lwowie autorstwa Antoniego Osińskiego (w kaplicy Kotowskich)
  • Nagrobek Katarzyny z Kosińskich Ossolińskiej z 1607
  • Nagrobek Anny z Dobrzykowskich Tarnowskiej z 1616
  • Epitafium Reginy Sroczyńskiej z 1689
  • Epitafium w języku staroormiańskim małżonków Jakuba (zm. 1683) i Marianny (zm. 1671) Minasowiczów wykonane z brązu (koniec XVII wieku)[3]

Horribile dictu (strach powiedzieć)[edytuj | edytuj kod]

Kronikarz odnotowuje[2] (tekst z niewielkimi skrótami, pisownia oryginalna):

Quote-alpha.png
Aleksander Czamer vice-prezydent Starego-Miasta, przez jakąś niechęć do zgromadzenia, stawał mu ciągle na drodze, nabawiając klasztor niepokojów; raz oskarżył dominikanów przed starostą warszawskim, że psują dobry porządek w mieście przez utrzymywanie budek przekupiarskich wystawionych bez żadnego na to upoważnienia przy murze cmentarnym od ulicy, niby na gruncie miejskim. Czamer tak dobrze wystawił prawdę swoją, że Krasiński wojewoda płocki, który był podówczas starostą , natychmiast budy te kazał rozwalać. Napróżno przeor dowodził, że grunt należy do klasztoru i że jedenaście budek znakomity stanowią dochód, napróżno przekonywał, że budki nie były tak bardzo nikczemne i że porządku miasta nie psuły; starosta rozgniewał się jeszcze bardziej i nazajutrz chłopstwo spędził dla rozwalenia budek przemocą (10 listopada). Ale i przeor Kandyd Zagórowski pamiętał o sobie, zebrał co tylko mógł ludzi w klasztorze i stawił zbrojny opór. Wtedy Michał Orłowski kapitan z poddmuchu samego starosty, używszy sto koni rajtarów i tyleż piechoty, podciągnął pod klasztor i ludzi zaczął rozpędzać. W kościele uderzono na gwałt, tłumy ludzi się zbiegły. Na odgłos dzwonu księża porwali się od stołu... i wmieszawszy się pomiędzy lud, dowództwo nad nim przyjęli. Walka zaczęła się od rzucania najprzód kamieniami, które zewsząd ciskano i z wieży i z dołu. W tem brat Adam Gębalski więcej gorący, strzelił z pistoletu. Orłowski rozgniewany wśród trąb i kotłów zakomenderował ognia. Poległ student i ekonom klasztorny Kazimierz Przewodyszewski a ośmiu zakonników było rannych... Wytoczyła się sprawa najprzód do kapturów, a później do trybunału... Starosta widział z żalem, że sprawa wcale nieprzyjemny dla niego bierze obrót, i dlatego po dwóch latach sporów zabiegał o układy... Ojcowie nie byli od tego... zezwolili więc na sąd polubowny, na którym z ich strony zasiadali: kardynał Radziejowski, nuncyjusz Davia, biskup kijowski Święcicki i kanclerz książę Radziwiłł, ze strony zaś starosty biskup płocki Załuski oraz kasztelanowie: inowrocławski Grzybowski, łęczycki Towiański i Aloizy Łoski podstoli wyszogrodzki. Sąd zgromadził się w pałacu prymasa (4 lutego 1699 r.) i postanowił, żeby starosta zapłacił klasztorowi 2000 talar. bitych, połowę jako wieczny fundusz na lampy, ciągle palące się przed Najświętszym Sakramentem, a połowę jako wynagrodzenie za koszty prawne, za kurację pokaleczonych, za naprawę drzwi kościelnych, nadpsutych przez bombardowanie it.d, Czamer na trzy lata w urzędowaniu zawieszony. Po wypłacie, nuncjusz zdjął klątwę ze starosty, vice-prezydenta i wspólników ich...

(niektóre osoby wymienione w cytowanym tekście: wojewoda płocki, starosta warszawski Krasiński, kardynał Radziejowski, biskup kijowski Święcicki, książę Radziwiłł, biskup płocki Załuski, kasztelan łęczycki Towiański i Aleksander Czamer)

Współczesna działalność[edytuj | edytuj kod]

Przy klasztorze powstały duszpasterstwa, grupy i społeczne ośrodki:

  • Duszpasterstwo Akademickie[4]
    • W stronę Słowa
    • Dyskusyjny Klub Filmowy
    • Twarzą w twarz
  • Duszpasterstwo PostAkademickie[5]
  • Duszpasterstwo Rodzin[6]
    • Duszpasterstwo Małżeństw
    • Duszpasterstwo Związków Niesakramentalnych
  • Bractwo Różańcowe
  • Wspólnota Adonai (Odnowa w Duchu Świętym)[7]
  • Trzeci Zakon Świętego Dominika
  • Dominikańska Szkoła Wiary
  • Fundacja "Sto pociech"[8]
  • Dominikański Ośrodek Rodziny
    • Poradnia Rodzinna
  • Kurs przedmałżeński
  • Refleksje na Biblią
  • "Pracownia Dialogu" Specjalistyczna Poradnia Psychologiczna[9]
  • Areopag[10]
  • Zespół wokalny Mirabilia Musica[11]

W każdą niedzielę w kościele św. Jacka odbywa się także "Ostatnia msza w mieście", nazywana tak ze względu na to, iż jest najpóźniej odprawianą niedzielną mszą w całej Warszawie. Rozpoczyna się o godz. 21:30[12].

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-22].
  2. 2,0 2,1 2,2 Julian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855 str. 171-201
  3. Maria Kałamajska-Saeed (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Cz. 2 Nowe Miasto. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2001, s. 46-47. ISBN 83-85938-44-3.
  4. Dominikańskie Duszpasterstwo Akademickie w Warszawie. [dostęp 2010-04-18].
  5. Dominikańskie Duszpasterstwo PostAkademickie. [dostęp 2010-04-18].
  6. Dominikańskie Duszpasterstwo Rodzin. [dostęp 2010-04-18].
  7. Wspólnota Adonai. [dostęp 2010-04-18].
  8. Fundacja "Sto pociech". [dostęp 2010-04-18].
  9. "Pracownia Dialogu" Specjalistyczna Poradnia Psychologiczna. [dostęp 2010-04-18].
  10. Areopag na Freta. [dostęp 2010-04-18].
  11. Mirabilia Musica. [dostęp 2013-10-10].
  12. [=A&dz=ndz&god=21&mod=0&gdo=24&mdo=0&res=1&t=0 Wyszukiwarka mszy archidiecezji warszawskiej]. Archidiecezja warszawska. [dostęp 2012-03-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]