Kościół św. Karola Boromeusza w Warszawie (Powązki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół św. Karola Boromeusza
na Powązkach
kościół parafialny
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 445/2 z 1.07.1965[1]
Kościół św. Karola Boromeusza na Powązkach
Kościół św. Karola Boromeusza na Powązkach
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Karola Boromeusza
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół św. Karola Boromeuszana Powązkach
Kościół św. Karola Boromeusza
na Powązkach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Karola Boromeuszana Powązkach
Kościół św. Karola Boromeusza
na Powązkach
Ziemia 52°15′12″N 20°58′41″E/52,253333 20,978056Na mapach: 52°15′12″N 20°58′41″E/52,253333 20,978056
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Sanktuarium „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie” z tabliczkami poświęconymi ofiarom zbrodni katyńskiej
Tablica chronologiczna kościoła i cmentarza w przedsionku świątyni

Kościół pw. św. Karola Boromeusza na Powązkach znajduje się w Warszawie w dzielnicy Wola przy ul. Powązkowskiej 14 w rejonie Powązek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół powstał pomiędzy rokiem 1790 a 1793 według projektu Dominika Merliniego, z fundacji króla Stanisława Augusta i jego brata, ówczesnego prymasa Michała Poniatowskiego. Wzniesiony pierwotnie jako skromna świątynia w stylu klasycystycznym na terenie nowo powstałego Cmentarza Powązkowskiego.

Budynek ten był jednonawowy, z płaską elewacją wspartą na czterech pilastrach, pomiędzy którymi na środku umieszczono drzwi w portalu. Jako że pełnił też funkcję kostnicy, w ścianie południowej nie było okien. Ponieważ pierwotnie cmentarz obsługiwał trzy parafie – św. Jana, Panny Marii i św. Andrzeja – ich patronom poświęcono trzy ołtarze, a na ołtarzu kolegiackim zawisł obraz przedstawiający modlącego się św. Karola Boromeusza pędzla Józefa Walla (Wahla) (1752/1753?–1798), dar prymasa.

W latach w 1820 i 1837 odbyły się remonty świątyni – przybył obraz Wniebowzięcia NMP pędzla Józefata Łukaszewicza oraz wyjście na cmentarz.

Po zamknięciu cmentarzy świętokrzyskiego i ujazdowskiego w kościele odbywały się liczne pogrzeby i zaszła konieczność kolejnego remontu. W okolicy zlokalizowanej pierwotnie poza rogatkami miasta zaczęły się pojawiać rodziny wojskowych, kupców i rzemieślników. W 1849 roku rozpoczęła się przebudowa pod kierunkiem architekta Alfonsa Kropiwnickiego, a nadzór na całością powierzono Alfonsowi Welke. Przedłużono świątynię w kierunku południowym, wzniesiono trzy nowe ołtarze, poddano renowacji obraz Wahla. 22 września 1850 odbyła się uroczysta konsekracja odnowionego kościoła.

Pod koniec XIX w odbywała się tu tak duża ilość pogrzebów (pomimo otwarcia cmentarza na Bródnie), że zaszła konieczność dalszej rozbudowy świątyni, a w zasadzie budowy nowej. Jako, że na uzyskanie pozwolenia rosyjskiego cara i władz wojskowych nie można było liczyć, pod pretekstem rozbudowy zbudowano praktycznie nową świątynię w latach 18911898 wg planów i pod kierunkiem Józefa Dziekońskiego. Rozebrano mury świątyni, zostawiając jedynie nietkniętą fasadę. Dzięki temu powstał sześciokrotnie większy kościół, wzniesiony na planie krzyża łacińskiego z kopułą umieszczoną na bębnie nad przecięciem nawy głównej i transeptu. Odbudowano też prezbiterium, zakrystię oraz dwie wieże, pełniące rolę dzwonnic. Zaprojektowano także nowe ołtarze.

W tym stanie kościół przetrwał aż do II wojny światowej, kiedy w czasie powstania warszawskiego Niemcy zlokalizowali na cmentarzu stanowisko ciężkiej artylerii. Spadające bomby wznieciły pożar, w wyniku którego spadła kopuła, zniszczeniu uległa dzwonnica, część dachu i organy, a zabytkowe dzwony spadły z wieży i stopiły się.

Powojenną konserwację kościoła pod nadzorem architekta Stanisława Marzyńskiego ukończono dopiero w 1960. Celem jej było przywrócenie kościoła do stanu po przebudowie przez Józefa Dziekońskiego, co zostało osiągnięte z wyjątkiem polichromii we wnętrzu, których ocalałe fragmenty odnowił prof. Władysław Zych. W 1978 erygowano nową parafię pw. św. Karola Boromeusza.

Sanktuarium „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie”[edytuj | edytuj kod]

W 1984 z inicjatywy miejscowego proboszcza i rektora ks. Stefana Niedzielaka na zewnętrznej ścianie kościoła powstało miejsce pamięci z zaprojektowanym przez inż. Jadwigę Zienkiewiczową krzyżem z napisem: Poległym na Wschodzie, ufundowanym przez Wojciecha Ziembińskiego[2]. 1 września 1984 krzyż ten został poświęcony przez prymasa Polski, kardynała Józefa Glempa. Przy kościele zaczęli się skupiać członkowie rodzin ofiar zbrodni katyńskiej, a ścianę koło krzyża pokryto ok. 1000 tabliczek epitafijnych poświęconych Polakom zamordowanym lub zaginionym na terenie Związku Radzieckiego. Na pomniku znajduje się napis:

Nie wolno nam zmarnować tych śmierci
Od 1939 r. Tibi Polonia...
Obrońcom Kresów RP
Bohaterom KOP-u
Niewinnym ofiarom Katynia · Łagrów · Zsyłek

W 1990 roku pod krzyżem wmurowano relikwiarz z czaszką jednego z polskich oficerów zamordowanych w Katyniu odnalezioną w Instytucie Medycyny Sądowej i Kryminalistyki w Zagrzebiu. Czaszkę tę wywiózł w 1943 z Katynia jeden z członków Międzynarodowej Komisji Lekarskiej (MKL), prof. Eduard Miloslavić[2]. Relikwiarz ufundowała Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa i warszawski oddział Pewexu[2].

W 2004 roku na ścianie kościoła umieszczono tablicę pamiątkową ku czci członków Komisji Technicznej Polskiego Czerwonego Krzyża prowadzącej w 1943 ekshumacje w Katyniu[2].

W skład Sanktuarium wchodzą również tablice pamiątkowe poświęcone dowódcom Armii Krajowej. W kościele znajduje się replika obrazu Matki Bożej Kozielskiej.

Początki Warszawskiej Rodziny Katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Członkowie rodzin ofiar zbrodni katyńskiej skupieni wokół kościoła pw. św. Karola Boromeusza na Powązkach i Sanktuarium „Poległym i Pomordowanym na Wschodzie” utworzyli w 1988 roku Stowarzyszenie Warszawska Rodzina Katyńska, którego siedziba mieściła się w domu parafialnym[2]. Początkowo działało ono pod opieką ks. Stefana Niedzielaka, zamordowanego przez tzw. "nieznanych sprawców" w nocy z 19 na 20 stycznia 1989 roku, a następnie pod opieką ks. Zdzisława Króla, który zginął w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku[2].

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-23].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Andrzej Przewoźnik, Jolanta Adamska: Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć, Warszawa 2010, s. 422–423. ISBN 978-83-247-2036-1

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]