Kościół św. Karola Boromeusza w Warszawie (Wola)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Karola Boromeusza
w Warszawie
kościół parafialny
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 54 z 1.07.1965[1]
Kościół św. Karola Boromeusza
Kościół św. Karola Boromeusza
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Andrzeja Apostoła
Wezwanie Karola Boromeusza
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Kościół św. Karola Boromeuszaw Warszawie
Kościół św. Karola Boromeusza
w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Karola Boromeuszaw Warszawie
Kościół św. Karola Boromeusza
w Warszawie
Ziemia 52°14′17,83″N 20°59′33,28″E/52,238286 20,992578Na mapach: 52°14′17,83″N 20°59′33,28″E/52,238286 20,992578
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Drzeworyt M. Starkmana, ok. 1855
Wejście do kościoła
Rzeźby polskich świętych i błogosławionych w bocznych elewacjach
Tymczasowy cmentarz wokół kościoła, 1939 rok

Kościół parafialny pw. św. Karola Boromeusza w Warszawie znajduje się przy ul. Chłodnej 21 na Mirowie. Wybudowany w latach 1841-1849 w stylu neorenesansowym według projektu Henryka Marconiego.

Miejscowa parafia jest czwartą z kolei (po kościele NMP na Nowym Mieście, katedrze św. Jana i kościele św. Krzyża) parafią katolicką w Warszawie. Jej pierwszą siedzibą był kościół św. Andrzeja na placu Teatralnym, stąd też św. Andrzej pozostaje nadal jej patronem. Po 1815 przeniesiono ją do kościoła reformatów przy Senatorskiej 31, by ostatecznie znaleźć siedzibę w nowym kościele zbudowanym w miejscu istniejącego tu w latach 1820-1840 Placu Pod Lwem.

Kościół, ufundowany przez księżniczkę Klementynę z Sanguszków Małachowską, właścicielkę dóbr lubartowskich, która przeznaczyła na ten cel 200 000 złp[2], wzniesiony został u zbiegu ulic Chłodnej i Elektoralnej na terenie Placu Pod Lwem, na zakończeniu Osi Saskiej. Kamień węgielny położono 18 sierpnia 1841 roku. Po śmierci Klementyny Małachowskiej w Paryżu 26 grudnia 1841, chwilowo przerwano prace przy budowie. Wtedy rząd postanowił przeznaczyć na budowę początkowo 150 000 złp i powtórnie 117 738 gr. (w październiku 1847)[2]. Wzorowany na rzymskiej bazylice Santa Maria Maggiore, zbudowany został na planie krzyża łacińskiego; trójnawowy, płaski strop kasetonowy oparty na żeliwnych kolumnach korynckich.

Fasada flankowana dwiema wieżami, poprzedzona trójarkadowym przedsionkiem. Na fasadzie figury apostołów Piotra i Pawła. Fasadę wieńczy fronton z tympanonem, przedstawiającym patrona kościoła, Carlo Borromiego, udzielającego sakramentu Komunii mieszkańcom Mediolanu w czasie epidemii dżumy w 1567 r. Schody przed głównym wejściem (od zachodu) ozdobione rzeźbami dłuta Ludwika Kaufmana i Pawła Malińskiego wykonanymi w latach 1849-1851 i przedstawiającymi Ojców Kościoła, świętych: Augustyna, Ambrożego, Grzegorza i Hieronima.

Współczesny wydarzeniom autor, powołany w przypisach J. Bartoszewicz, tak opisuje wystrój kościoła (pisownia oryginalna z pominięciem kreskowanego é):

Quote-alpha.png
Cały stanął dopiero w 1849 roku. Od połowy października prawie aż do samych dni poświęcenia, pobożni mogli go zwiedzać i oglądać w szczegółach, za złożeniem przy wnijściu dobrowolnej ofiary na korzyść sierot zostających pod opieką towarzystwa dobroczynności. Wielu korzystało z tego pozwolenia i lubowało się świątyniom, jedną z najpiękniejszych w Warszawie. U wejścia przyozdobiły ją wspaniałe kolosalnej wielkości cztery posągi wielkich doktorów kościoła: świętych Hieronima, Ambrożego, Grzgorza i Augustyna, a dwa pierwszych apostołów, ś-tych Piotra i Pawła. Są i nasi święci: Stanisław biskup i Bronisława, w niszach zewnętrznych. Dłuto Malińskiego, Kaufmana i Hegla miało tutaj wiele do roboty, tak w wyrobieniu owych 4-ch posągów, jak i w innych płaskorzeźbach, frontonach i ozdobach, na których widać postaci ś-go Karola Boromeusza, to udzielającego kommuniją, to każącego do ludu, to rozdającego jałmużnę. Napis na fryzie głównego frontonu pomieszczono następujący „Bogu cześć, ś-mu Karolowi Boromeuszowi sława, wiernym zbawienie”. Wnętrze kościoła prześliczne. Ale co rzecz godna uwagi, wszystkie te wyroby jakie tutaj są, pochodzą z fabryk krajowych i pracowali nad nimi li tylko robotnicy krajowi. W ołtarzach tylko pozamieszczano piękne z zagranicy sprowadzone obrazy i malowidła alfresco w presbyterium są pędzla (niewszystkie) cudzoziemskich artystów. W ołtarzu wielkim była z początku Noc święta, czyli Narodzenie Chrystusa, kopija z Corregia, dopóki jej inny nie zastąpił mediolański obraz. W kaplicy mieści się obraz malarza Rubio wspaniały, wystawiający Najświętszą Pannę z dziecięciem na ręku, unoszącą się w obłokach i otoczoną aniołami; po prawej obrazu, stoi po biskupiemu przybrany ś-ty Stanisław, po lewej ś-ty Wawrzyniec. W tejże kaplicy jest portret założycielki. Ambona w formie kielicha ulana w Chlewiskach z żelaza, zdaje się tak lekką, że przenieśćby ją można...

A dalej tak opisuje konsekrację kościoła:

Quote-alpha.png
... Kiedy takim sposobem ukończoną została budowa wspaniałego przybytku, zaczęły się obrzędy poświęcenia. Na ten cel wybrano uroczystość patrona. W wigiliją ś-go Karola odbyła się więc po mieście processyja od kościoła reformatów do murów nowo wzniesionej świątyni, na której celebrował biskup rodopolitański ks. Łubieński. Przed nim postępowała kapituła metropolitalna, liczne duchowieństwo, zakony, bractwa ze światłem jarzęcem i wizerunkami świętych, a za nimi massy ludu. Czterech kapłanów na skromnych marach dźwigało relikwije ś-go patrona, które biskup złożył tymczasem w kościele dolnym. Nazajutrz d. 4 listopada 1849 r. odbyło się samo poświęcenie domu Bożego. Tutaj przewodniczył uroczystości biskup Łubieński, towarzyszyli mu zaś dwaj inni pasterze, miejscowy administrator archidyjecezyi dzisiejszy ksiądz arcybiskup Fijałkowski i biskup kujawski ks. Tomaszewski. … Już od ósmej rano cały plac zalegały tłumy pobożnego ludu, które potem słuchały pierwszej mszy ś-tej odprawianej tutaj przez ks. Łubieńskiego. Elsner umyślnie na ten dzień przed kilką jeszcze laty napisał muzykę, którą wykonali artyści i amatorowie. Pierwsze kazanie powiedział ks. Jan Bogdan, wtedy proboszcz z Kozłowa biskupiego i wydrukował je zaraz w Kuryjerze (Nr. 295); zastanawiał się w nim nad godnością katolickich kościołów i wskazywał, że się w nich dla nas dzieje zbawienie.

W bocznych elewacjach znajdują się zewnętrzne nisze z rzeźbami polskich świętych i błogosławionych (m.in. bł. Wincentego Kadłubka, św. Stanisława Kostki, św. Szymona z Lipnicy, św. Jadwigi Śląskiej, św. Jana Kantego, św. Wojciecha i św. Stanisława).

Przed głównym wejściem figura Matki Boskiej Łaskawej, według projektu Andrzeja Pruszyńskiego, odlana w brązie.

Pierwszym proboszczem sufraganem został ks. Tomasz Chmielewski biskup gracjanopolitański (zmarł w trakcie budowy kościoła w lipcu 1844). Ponieważ po jego śmierci nie było w Warszawie sufragana, parafią rządzili administratorzy. Pierwszym był ks. Jakub Szarkiewicz, profesor byłego uniwersytetu i akademii duchownej, kanonik metropolitalny, który zmarł także w czasie budowy (30 września 1846). Po nim administratorem został ks. Marcin Zarzecki i jemu, zgodnie z ceremoniałem rzymskim, biskup Łubieński przekazał w dniu konsekracji klucze do kościoła[2].

Kościół wspominany w XIX-wiecznych dziennikach podróży (ul. Chłodna była główną arterią wylotową Warszawy). Restaurowany był w latach 1854, 1870, 1856 i 1870.

W okresie okupacji wokół kościoła istniał tymczasowy cmentarz.

Ołtarz główny nie przetrwał wojny. W prezbiterium po wojnie zawieszono XVII-wieczny obraz „Męczeństwo św. Andrzeja” autorstwa śląskiego artysty Michaela Willmana.

Po klęsce powstania warszawskiego hitlerowcy wysadzili prezbiterium i kaplice boczne. Odbudowany po wojnie (1956).

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-23].
  2. 2,0 2,1 2,2 Julian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855, s. 347-352.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Artur Nadolski: Pani Chłodna. Opowieść o warszawskiej ulicy. Warszawa: Bellona, 2008. ISBN 978-83-1111258-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]