Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg A-4 z 30 stycznia 1973[1]
Widok kościoła z pl. św. Marii Magdaleny
Widok kościoła z pl. św. Marii Magdaleny
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, ul. Grodzka 52a
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Wszystkich Świętych w Krakowie
Wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Kościół Świętych ApostołówPiotra i Pawła
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kościół Świętych ApostołówPiotra i Pawła
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Ziemia 50°03′25″N 19°56′20″E/50,056944 19,938889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Bryła świątyni
Wnętrze kościoła
Chór, organy, ambona
Ołtarz główny
Pokaz wahadła Foucaulta

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – zabytkowy parafialny kościół rzymskokatolicki położony przy ulicy Grodzkiej 52a, w Krakowie.

Znajduje się po wschodniej stronie placu św. Marii Magdaleny, obok kościoła św. Andrzeja. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa (Giuseppe Brizio), a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano, będący autorem projektów fasady, kopuły i wystroju wnętrza.

Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kościół i kolegium znalazł się w gestii Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. W latach 1809-1815 świątynia funkcjonowała jako cerkiew prawosławna[3]. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych[2]. Po restauracji kopuły w latach 1822-1825 prowadzonej z budżetu Wolnego Miasta Krakowa, przeniesiona została do kościoła parafia Wszystkich Świętych (uroczystość odbyła się 8 sierpnia 1830 r.)[4]. W roku 1899 rozpoczęta została kompleksowa konserwacja kościoła, którą prowadził architekt Zygmunt Hendel[5]. Objęto nią: kopułę z latarnią (1899-1901, 1906-1907), fasadę (1901-1907), dachy (1900, 1902-1908), wnętrze kościoła (1907-1916), schody przy ogrodzeniu. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół ma szeroki, jednonawowy korpus z nawami bocznymi o charakterze kaplic, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne (krótkie) prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą.

Fasada[edytuj | edytuj kod]

Dwukondygnacyjna fasada z dolomitu przypomina rzymski kościół Santa Susana Carla Maderny, ale są w niej też echa fasady głównego kościoła jezuickiego Il Gesù w Rzymie.

W niszach znajdują się posągi świętych jezuickich: św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka Ksawerego, św. Alojzego Gonzagi oraz św. Stanisława Kostki dłuta Dawida Heela, a nad portalem głównym godło zakonu jezuitów; w górnej kondygnacji św. Zygmunt i św. Władysław. Fasadę wieńczy herb fundatora, króla Rzeczypospolitej Obojga Narodów Zygmunta III (wizerunek Orła ze Snopem na piersi).

Ogrodzenie placu z rzeźbami apostołów zostało zaprojektowane przez Kacpra Bażankę, a wykonane w roku 1722 przez Dawida Heela z wapienia pińczowskiego. Dziś, na miejscu XVIII-wiecznych, bardzo zniszczonych oryginałów, znajdują się ich współczesne kopie (także z wapienia pińczowskiego), wykonane przez Kazimierza Jęczmyka. Przyczyną tego stanu są kwaśne deszcze wymywające twarze rzeźb.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Stiukowa dekoracja,umieszczona głównie na sklepieniach, jest autorstwa Giovanniego Battisty Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz posągi patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych motywy zdobnicze stają się bardziej swobodne – pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony.

Późnobarokowy ołtarz główny z roku 1735 z rzeźbami Antoniego Frączkiewicza zaprojektowany został prawdopodobnie przez Kacpra Bażankę. Obraz w ołtarzu – Wręczenie kluczy św. Piotrowi – namalował około 1820 roku Józef Brodowski (wzorując się na niezachowanym XVIII-wiecznym obrazie Szymona Czechowicza).

Prezbiterium[edytuj | edytuj kod]

Przy północnej ścianie prezbiterium znajduje się Nagrobek biskupa Andrzeja Trzebickiego z końca XVII wieku, a przy południowej – obraz przedstawiający Wszystkich Świętych pędzla Szymona Czechowicza z 1763 roku przeniesiony z dawnego kościoła Wszystkich Świętych.

Nawa główna[edytuj | edytuj kod]

Transept[edytuj | edytuj kod]

Ramię północne:

  • wczesnobarokowy ołtarz z obrazem przedstawiającym Matkę Boską i śś. Annę i Joachima;
  • nagrobek Rohozińskich i Michałowskich z posągiem Ecce Homo (autor: Marceli Guyski);

Ramię południowe:

  • ołtarz św Stanisława Kostki (z obrazem z I poł. XVII w. przedstawiającym świętego);
  • pomnik rodziny Bartschów z 1827 roku;
  • posąg Maurycego Poniatowskiego (autor: Wiktor Brodzki)
  • statua Maurycego Drużbackiego (autor: Antoni Madeyski, 1912)
  • epitafium rodziny Branickich (projektu Kacpra Bażanki, 1720-27)

Nawy boczne[edytuj | edytuj kod]

Nawy boczna północna składa się z kaplic: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli.

Nawa boczna południowa składa się z kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej.

W kaplicy Wieczerzy Pańskiej znajduje się nagrobek Brzechffów (projekt: Kacper Bażanka, 1716)

Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji sprawowania liturgii w baroku: światło miało skupiać się na księdzu odprawiającym mszę świętą, a boczne filary wspierające kopułę miały stwarzać wrażenie kulis teatralnych.

W 1638 roku przy kościele Jezuici założyli największą w ówczesnej Polsce kapelę muzyczną. Śpiewało w niej od 80 do 100 osób.

Krypty[edytuj | edytuj kod]

W podziemiach kościoła pochowany jest ks. Piotr Skarga, biskup Andrzej Trzebicki oraz Witold Szeliga Bieliński.

Od stycznia 2010 r. trwają prace nad utworzeniem w podziemiach Panteonu Narodowego[6].

Wahadło Foucaulta[edytuj | edytuj kod]

W kościele jest zawieszone najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta (46,5 m). Co czwartek odbywają się demonstracje[7], pozwalające zaobserwować (pośrednio) ruch obrotowy Ziemi wokół własnej osi.

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie (pol.). 30 września 2014.
  2. 2,0 2,1 Joanna M. Dziewulska, Prace "reparacyjne" i restauracyjne kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie w XIX wieku, "Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie", R. 53: 2008, s. 259-282.
  3. K. Bąkowski, Kronika Krakowska 1796-1848, cz. 1, "Biblioteka Krakowska nr 36", s. 104.
  4. Joanna M. Dziewulska, Prace "reparacyjne" i restauracyjne kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie w XIX wieku, "Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie", R. 53: 2008, s. 259-282.
  5. Joanna M. Dziewulska, Wokół restauracji kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie, "Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie", R. 54: 2009, s.239-275.
  6. W Krakowie powstanie jednak Panteon Narodowy? (dostęp 18.04.2010).
  7. Parafia Wszystkich Świętych w Krakowie. [dostęp 2011-02-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]