Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach
kościół parafialny
Rejestr zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego
Distinctive emblem for cultural property.svg A-536 z 06.04.1934 r.
Zabytkowy kościół w Gawłuszowicach
Zabytkowy kościół w Gawłuszowicach
Państwo  Polska
Miejscowość Gawłuszowice
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia pw. św. Wojciecha w Gawłuszowicach
Wezwanie św. Wojciech
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach
Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach
Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach
Ziemia 50°24′45,7″N 21°22′52,3″E/50,412700 21,381200
Wnętrze kościoła

Kościół św. Wojciecha w Gawłuszowicach – zabytkowy, drewniany kościół w Gawłuszowicach, w województwie podkarpackim, w powiecie mieleckim, w gminie Gawłuszowice. Do rejestru zabytków został wpisany 06.04.1934 r. pod numerem A-536[1]. Był uznawany za zabytek klasy 0[2]. Należy on także do budynków Szlaku Architektury Drewnianej (trasa IX)[3]. Kościół jest jednonawowy, konstrukcji zrębowej. Zbudowany jest z drzewa modrzewiowego i kryty gontem.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół znajduje się centrum wsi, w pobliżu skrzyżowania drogi wojewódzkiej nr 982 z drogą z Gawłuszowic do Mielca. Przed kościołem znajduje się duży parking, przy nim pomnik św. Wojciecha. Przy kościele znajduje się murowana dzwonnica z 1871[4]. Dzwony na dzwonnicy pochodzą z 1946 roku[2]. W pobliżu znajduje się także plebania z 1863, wpisana do rejestru zabytków województwa podkarpackiego 2.09.2009 pod numerem A-340[1]. Podczas powstania styczniowego była ona punktem zbornym, z którego major Edward Dunajewski wyruszył na pomoc powstańcom[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół fundacji Maksymiliana Hieronima i Michała Sieciecha Ossolińskich zbudowany został w 1677[5]. Prace ciesielskie wykonali Stanisław Karkutowicz z Cichej oraz Stanisław Praskowic, snycerskie zaś Woyciech Maykowski[6]. Jest trzecim kościołem w historii parafii[5]. Pierwszy kościół zbudowano w 1215 w miejscu, w którym według legendy nauczał św. Wojciech[7]. Biskup Mikołaj Oborski pobłogosławił go 2 października 1685 r. W 1871 r. kościół przebudowano: Zbudowano wolnostojącą dzwonnicę w kształcie arkady, a pełniącą do tej pory tę funkcję wieżę kościoła rozebrano i postawiono w jej miejscu kruchtę. W latach 1968-1975 kościół przeszedł generalny remont.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Bryła budynku[edytuj | edytuj kod]

Jednonawowy kościół o konstrukcji zrębowej, kryty gontem zbudowany jest z drzewa modrzewiowego[2].

Wystrój wnętrza[edytuj | edytuj kod]

Polichromia[edytuj | edytuj kod]

Pokrywająca cały strop oraz ściany świątyni polichromia ornamentalna została wykonana w 1924 roku przez Vlastimila Hofmana[5], odnowiona zaś w latach latach 1975–1976 przez Marię Cichorzewską-Drabik, Kompozycja polichromii jest ciągła, bez podziału na część ołtarzową i nawową[8]. Dominujące kolory: brązy, ugry, zieleń chromowa oraz spłowiałe błękity tworzą zgaszoną kolorystykę harmonizującą z zabytkowym wnętrzem świątyni. Większość namalowanych ornamentów i symboli jest mocno uproszczona, schematyczna, malowana jakby z użyciem szablonów[8]. Wyjątek stanowi umieszczony na północnej ścianie prezbiterium wizerunek Chrystusa stojącego w wypełnionej krwią kamiennej, czworobocznej studni, z której trzema kanalikami wypływa woda. Chrystus przedstawiony jest z rozłożonymi ramionami, na głowie ma koronę cierniową oraz perizonium na biodrach. Otoczony jest pnączami winnego grona, nad znajduje się napis: „Dla ciebie człowiecze dał Bóg przekłuć sobie ręce, nodze obie krew święta szła z Boga na zbawienie Tobie”. Wizerunek ten nawiązuje do uważanych za starotestamentową zapowiedź eucharystii wersetów z Księgi Izajasza (Iz, 63, 2) oraz Księgi Rodzaju (Ks. Rodz., 49, 11)[8]. Na ścianach prezbiterium znajdują się także medaliony z symbolami ewangelistów. Po stronie północnej są to anioł i byk, a po stronie południowej: lew i orzeł. Tematykę polichromii pokrywającej strop kościoła stanowią symbole związane z prawdami wiary. Od ołtarza głównego w kierunku chóru, po stronie północnej są to: grecka litera alfa, monogram AMR (Ave Maria Regina), gołębica (symbol Ducha Świętego), korona (symbol Marii jako królowej), trzy kłosy zboża (symbolizują one przemianę ciała w chleb oraz zmartwychwstanie), kotwica (nawiązuje do Navis Ecclesiae, statku symbolizującego Kościół), a po stronie południowej: grecka litera omega, monogram IHS, kielich pomiędzy słońcem i księżycem (symbol Ostatniej Wieczerzy, a także jako kielich cierpienia modlitwy Chrystusa w Ogrójcu), skrzyżowane klucze (symbol pełnomocnictwa, jakiego udzielił św. Piotrowi Jezus Chrystus), dłoń w geście błogosławieństwa, róża z napisem CARITAS (symbolizują cierpienie i miłosierdzie Matki Bożej). Symbole te umieszczone są w ciemnych, zaokrąglonych na bokach medalionach, obwiedzione są dookoła koronkowymi obłokami oraz wychodzącymi z nich promieniami. Medaliony znajdują się w 12 prostokątnych polach obwiedzionych bordiurami z przekształconego ornamentu astragalowego. W narożnikach pól znajdują się stylizowane kwiaty oraz liście akantu. Zarówno w nawie, jak i w prezbiterium ściany między pilastrami ozdobione są stanowiąca obramowanie dla okien ostrołukową arkadę, ściętą na szczycie, w górnej części ozdobionej gwiazdą, po bokach zaś bluszczopodobną wicią roślinną.

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

W kościele znajdują się trzy rokokowe ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku oraz obraz Chrystusa na krzyżu z XVIII wieku[2].

  • Ołtarz główny z obrazem przedstawiającym św. Wojciecha w części centralnej
  • Ołtarz z obrazem św. Rozalii
  • Ołtarz z obrazem św. Wincentego z Ferrary.

Ambona[edytuj | edytuj kod]

Podwieszana ambona, której korpus w kształcie dzwonu podzielony jest lizenami pochodzi z II połowy XVIII wieku. Przykryta jest baldachimem z lambrekinami[4][9]. Krzyż, znajdujący się na ambonie został dodany w XIX wieku[9].

Chrzcielnica[edytuj | edytuj kod]

Drewniana chrzcielnica została wykonana w II połowie XVII wieku. Ma kształt kielicha z puklowaną czarą. Na pokrywie chrzcielnicy znajduje się rzeźbą przedstawiająca chrzest Chrystusa w Jordanie[4].

Chór muzyczny[edytuj | edytuj kod]

Chór muzyczny pochodzi z XVIII wieku. Wsparty jest na sześciu słupach, dwa z nich posiadają rzeźbione kapitele. Parapet chóru z płycinami, w części centralnej jest półkoliście wygięty. Prospekt organowy pochodzi z XIX wieku. Organy były gruntownie remontowane w latach dziewięćdziesiątych XX wieku[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Rejestr zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego. [dostęp 2015-04-11].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zespół redakcyjny: Ziemia Mielecka, przewodnik. Mielec: Agencja Wydawniczo-Reklamowa KORSO, s. 58. ISBN 978-83-60849-12-5.
  3. Zespół redakcyjny: Polska niezwykła. Województwo podkarpackie. Warszawa: Demart SA, 2008, s. 103. ISBN 978-83-7427-433-3.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Czesław Kulczycki: Mielec i okolice. Krosno: P.U.W. „ROKSANA”, 2004, s. 89. ISBN 83-7343-147-0.
  5. 5,0 5,1 5,2 Krzysztof Kamiński. Modrzewiowa świątynia. „Skarby Podkarpackie”. 2 (9)/2008, s. 9, 2008. Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”. ISSN 1898-6579. 
  6. Włodzimierz Gąsiewski: Leksykon Ziemi Mieleckiej, przewodnik historyczno-turystyczny. Mielec: Agencja Wydawnicza „Promocja”, 2006, s. 165. ISBN 83-87549-23-1.
  7. Katarzyna Kownacka. Parafia młoda – mimo upływu lat. „Gość Sandomierski”. 28/563, s. VIII, 2005-07-10. Sandomierz. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Kościół Parafialny. Parafia p.w. św. Wojciecha w Gawłuszowicach. [dostęp 2015-04-26].
  9. 9,0 9,1 Krzysztof Kamiński. Modrzewiowa świątynia. „Skarby Podkarpackie”. 2 (9)/2008, s. 10, 2008. Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”. ISSN 1898-6579. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół redakcyjny: Polska niezwykła. Województwo podkarpackie. Warszawa: Demart SA, 2008, s. 103. ISBN 978-83-7427-433-3.
  • Zespół redakcyjny: Ziemia Mielecka, przewodnik. Mielec: Agencja Wydawniczo-Reklamowa KORSO, s. 58. ISBN 978-83-60849-12-5.
  • Włodzimierz Gąsiewski: Leksykon Ziemi Mieleckiej, przewodnik historyczno-turystyczny. Mielec: Agencja Wydawnicza Promocja, 2006, s. 165. ISBN 83-87549-23-1.
  • Czesław Kulczycki: Mielec i okolice. Krosno: P.U.W. „ROKSANA”, 2004, s. 87-89. ISBN 83-7343-147-0.
  • Krzysztof Kamiński. Modrzewiowa świątynia. „Skarby Podkarpackie”. 2 (9)/2008, s. 9-11, 2008. Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”. ISSN 1898-6579 (pol.). [dostęp 2015-04-11]. 
  • Katarzyna Kownacka. Parafia młoda – mimo upływu lat. „Gość Sandomierski”. 28/563, s. VIII, 10 (pol.). [dostęp 2015-04-11].