Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg Nr rej.: 1107 z 25.05.1964 r.
Główna fasada kościoła Matki Bożej Różańcowej
Główna fasada kościoła Matki Bożej Różańcowej
Państwo  Polska
Miejscowość POL Kłodzko COA 1.svg Kłodzko
Pl.Franciszkański 1
Wyznanie katolickie
Kościół Kościół łaciński
Parafia Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku
Wezwanie Matki Bożej Różańcowej
Położenie na mapie Kłodzka
Mapa lokalizacyjna Kłodzka
Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku
Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku
Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzku
Ziemia 50°26′14″N 16°39′23″E/50,437222 16,656389Na mapach: 50°26′14″N 16°39′23″E/50,437222 16,656389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kościół Matki Bożej Różańcowej w Kłodzkurzymskokatolicki kościół parafialny, położony na Wyspie Piasek w Kłodzku . Obecna budowla powstała na miejscu starszych w latach 1628-1631. Kościół ma układ bazyliki trójnawowej, orientowanej i murowanej z półkoliście zamkniętym prezbiterium wyodrębnionym z jego bryły. Dwie wieże stoją w fasadzie zachodniej. Wewnątrz tej świątyni znajdują się wyposażenie eklektyczne. Obiekt uległ znacznym zniszczeniom w trakcie powodzi w lipcu 1997 roku[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół Matki Bożej Różańcowej położony jest w centrum Kłodzka przy placu Franciszkańskim, na Wyspie Piasek, znajdującej się między Młynówką, a Nysą Kłodzką[2]. Stanowi on główny zabytek historycznego przedmieścia Piasek. Plac przy którym znajduje się świątynia jest naturalnym przedłużeniem ulicy Daszyńskiego, od której oddzielony jest słupkami. Do południowej ściany kościoła przylega klasztor.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Franciszkanie przybyli do Kłodzka około 1250 roku, a dokładna data ich przybycia, jak i budowy kościoła oraz klasztoru nie jest znana. Wiadomo, że w 1257 roku istniała w tym miejscu kaplica, po której odwiedzeniu wierni mogli uzyskać odpust zupełny[3].

Pierwsza wzmianka dotycząca kościoła pojawia się w dokumencie odpustowym z 1350 roku. Wymienia on świątynie pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Franciszka[4].

W czasie wojen husyckich Franciszkanie musieli w 1427 roku opuścić kościół oraz swoje posiadłości na Piasku, co wynikało z tego, iż był to teren niezabezpieczony murami miejskimi. Przenieśli się w obręb murów, gdzie w 1432 roku między ulicą Niską a Łukasińskiego zbudowali niewielki kościół i klasztor. Ten ostatni spłonął w 1463 roku, a świątynia została poważnie uszkodzona. Po tym wydarzeniu przed 1475 rokiem franciszkanie wrócili na Wyspę Piasek[5].

Nie wiadomo w jakim stanie udało się Franciszkanom odbudować zabudowania kościelno-klasztorne na Piasku, ponieważ na początku XVI wieku zgromadzenie poszło w rozsypkę. Budynki i włości zakonne zostały przejęte przez władze Kłodzka. po pewnym czasie popadły one w ruinę, w związku z czym rozebrano je pozostawiając wyłącznie prezbiterium kościoła, które służyło jako kaplica pogrzebowa, a sam ogród przyklasztorny został przekształcony w cmentarz[6].

W 1604 roku teren został zwrócony franciszkanom, którzy zaczęli odbudowę zespołu kościelno-klasztornego. Według pewnych przekazów zbudowali jedynie kościół z "jedną wieżą"[7]. W 1619 roku w czasie wojny trzydziestoletniej obiekty te znowu zostały skonfiskowane przez władze i przeznaczone na drukarnie i niemiecko-ewangelicką szkołę. Oblężenie Kłodzka przez wojska cesarskie dało się silnie we znaki obu budynkom. Po zajęciu miasta przez tą armię, na rozkaz cesarza Ferdynanda II Habsburga zwrócono franciszkanom ich posiadłość[8].

Obecna budowla powstała na miejscu poprzednich w latach 1628-1631, kiedy oddano ją do użytku w stanie surowym, ale jego wykończenie trwało jeszcze bardzo wiele lat, ze względu na niekorzystne warunki materialne zakonu do 1697 roku[9].

W 1810 roku zakonników usunięto z klasztoru i kościoła na mocy dekretu o sekularyzacji, a budynki stały wolne przez dziesięć lat, kiedy to po nieznalezieniu chętnych na ich kupno, władze urządziły w świątyni katolicki kościół garnizonowy[10]. Sytuacja taka miała miejsce do zakończenia II wojny światowej. W 1945 roku do kościoła wrócili franciszkanie ze śląskiej prowincji św. Jadwigi we Wrocławiu[11].

W 1964 roku świątynia została wpisana do rejestru zabytków[12], a w 1972 roku stała się głównym kościołem nowo powstałej parafii[13].

Kościół został odnowiony od 1974 do 1975 roku, a ostatnio w latach 1993-1994, kiedy to odmalowano jego elewację z zewnątrz i 1998-2010 - wnętrza[14].

Powodzie[edytuj | edytuj kod]

Kościół franciszkanów był wielokrotnie od czasów średniowiecza niszczony przez powodzie. Trzy najsłynniejsze miały miejsce w 1783, 1938 i 1997 roku.

  • Powódź z 1783 roku zatopiła niższe partie kościoła. Ówczesne kroniki wspominają, że woda podniosła się o około 5 metrów, zaś remont świątyni był kłopotliwy i bardzo kosztowny[10].
  • Powódź z 1938 roku podtopiła kościół, w którym było 183 cm wody, jednak nie wyrządziła ona takich zniszczeń jak ta z XVIII wieku[15].
  • Powódź z 1997 roku (powódź tysiąclecia) - woda podniosła się o 8,71 metrów ponad zwykły poziom Nysy Kłodzkiej, co było największą jak na razie katastrofą naturalną tego rodzaju[16]. W jej trakcie zniszczone zostało wyposażenie kościoła, którego renowacja trwała do 2010 roku.

Architektura i wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej jest zorientowany z lekkim odchyleniem osi ku południowi. Rozmiarami zalicza się do średnich (ok. 30 m długości). Jego układ przestrzenny stoi na pograniczu trójnawowej bazyliki oraz typu jezuickiego. Po obu stronach nawy głównej rozmieszczone są po cztery ośmioboczne kaplice, połączone ze sobą niezbyt szerokimi drzwiami. Świątynia ta od typowych układów jezuickich różni się brakiem nawy poprzecznej i kopuły. Nawę główną sklepiono kolebką z lunetami, a w kaplicach są sklepienia żagielkowe. Wnętrze posiada dobre proporcje, ale nie posiada szczególnego uroku. Pewnie ożywienie wnętrzu nadają pary bardzo płaskich pilastrów korynckich na filarach nawy[17] Wszystkie ołtarze, malowidła i całe urządzenie pochodzą z okresu eklektyzmu z XIX wieku. malowidła i freski wewnątrz kościoła odwołują się do cyklu różańca świętego zawierając jego 15 tajemnic. Spośród ołtarzy należy wymienić:[18]

  • Ołtarz główny pw. Ukoronowania Najświętszej Maryi Panny - wieńczy cykl tematyczny różańca, którego malowidła występują na ścianach i sklepieniu,
  • Ołtarz pw. św. Franciszka z Asyżu - pierwszy ołtarz prawej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. św. Antoniego z Padwy - drugi ołtarz prawej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. św. Rodziny - trzeci ołtarz prawej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. św. Jana Nepomucena - czwarty ołtarz prawej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. Matki Bożej Różańcowej - pierwszy ołtarz lewej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. św. Józefa Robotnika - drugi ołtarz lewej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. - trzeci ołtarz lewej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego,
  • Ołtarz pw. - czwarty ołtarz lewej nawy bocznej patrząc od strony ołtarza głównego.

Bryła kościoła nie odznacza się niczym szczególnym i należy do typu podłużnego, który był bardzo rozpowszechniony w układzie, detalu i proporcjach Europy środkowej. Natomiast budowla posiada znaczącą przewagę nad wieloma sobie podobnymi, ze względu na wyjątkowo malownicze położenie, ponieważ oglądana zarówno z wieży ratuszowej, jak i z ulicy Wita Stwosza, jako zamknięcie perspektywy średniowiecznego mostu na Młynówce pozostawia niezatarte wrażenie[19].

Bryła jest bardzo regularna. Dwie wieże frontu zachodniego podzielono na trzy prawie równe kondygnacje. parter i pierwsze piętro wież ozdobione są parami pilastrów toskańskich na narożnikach, a na piętrze - korynckich. Między wieżami, na wysokości ich drugiej kondygnacji znajduje się niebogaty szczycik podparty wolutami, zamykający dach nawy. Zwykłe cebulaste hełmy o jednej kondygnacji przeźroczy wieńczą obie wieże. Z gzymsem wstęgowym pierwszej kondygnacji wiąże się gzyms koronujący szeregu kaplic, zaś z gzymsem drugiej kończy się ściana nawy głównej. Apsyda jest półcylindryczna. Okna zamknięte są łękami koszowymi i mają proste opaski. Między oknami na ścianach zewnętrznych, biegnie po parze gładkich lizen[20].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zabytki sakralne Kłodzka - opis na stronie Urzędu Miasta w Kłodzku [on line] [dostęp: 22.04.2011]
  2. Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, wyd. PPWK, Warszawa-Wrocław 1999.
  3. Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998.
  4. J. Kögler, Die Chroniken der Grafschaft Glatz. Die Pfarrei und Stadtchroniken von Glatz, Habelschwerdt, Reinerz mit den zugehörigen Dörfern, t. 2, nowe wyd. pod red. D. Pohla, Modautal 1993.
  5. K.Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystycznys. 31.
  6. T. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 76.
  7. Słownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 212.
  8. T. Broniewski, op. cit., s. 77.
  9. Kłodzko. Dzieje miasta, op. cit.
  10. 10,0 10,1 T. Broniewski, op. cit., s. 81.
  11. A. K. Dudek, Franciszkanie w Kłodzku, Wrocław 2002, s. 12.
  12. Informacja uzyskana u Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Wałbrzychu
  13. A. K. Dudek, op. cit., s. 13.
  14. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 212.
  15. Na podstawie rozmowy z ks. Wojciechem Piętowskim, OFM - proboszczem parafii MB Różańcowej w Kłodzku w larach 1983-2006.
  16. Kłodzko. Dzieje miasta, op. cit, s. 241.
  17. K. Marcinek, W. Prorok, op. cit., s. 32.
  18. Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 2, Kłodzko 2009.
  19. T. Broniewski, op. cit., s. 81-82.
  20. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 213.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dudek. A, Franciszkanie w Kłodzku, Wrocław 2002.
  • Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998.
  • Broniewski, T., Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970.
  • Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 2, Kłodzko 2009.
  • Kögler J., Die Chroniken der Grafschaft Glatz. Die Pfarrei und Stadtchroniken von Glatz, Habelschwerdt, Reinerz mit den zugehörigen Dörfern, t. 2, nowe wyd. pod red. D. Pohla, Modautal 1993.
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994.
  • Marcinek K., Prorok W., Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]