Kościół Matki Bożej na Schodach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół Matki Bożej na Schodach
Santa Maria della Scala
Kościół tytularny
Kościół Matki Bożej na Schodach
Państwo  Włochy
Miejscowość Rzym
23 Piazza della Scala
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie stopa św.Teresy z Ávili
Położenie na mapie Rzymu
Mapa lokalizacyjna Rzymu
Kościół Matki Bożej na Schodach
Kościół Matki Bożej na Schodach
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Kościół Matki Bożej na Schodach
Kościół Matki Bożej na Schodach
Ziemia 41°53′27,8″N 12°28′03,3″E/41,891056 12,467583Na mapach: 41°53′27,8″N 12°28′03,3″E/41,891056 12,467583
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kościół Matki Bożej na Schodach (wł. Santa Maria della Scala, łac. Sanctae Mariae Scalaris[1]) – rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie, Włochy, położony na Zatybrzu. W latach 2003–2013 kardynałem tytularnym był polski arcybiskup Stanisław Nagy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Santa Maria della Scala został zbudowany w latach 1593–1610 na cześć cudownego wizerunku Matki Bożej[2]. Według tradycji znajdować się on miał nad zewnętrznymi schodami jednego z okolicznych domów[3]. Uboga praczka Karolina, modliła się w tym miejscu o zdrowie dla swej córki, która od urodzenia była niemową[3]. Za wstawiennictwem Maryi dokonać się miało uzdrowienie[3]. Sława tego wydarzenia sprawiła, że wkrótce zdecydowano postawić na tym miejscu kościół. Zatybrze było wówczas ubogą dzielnica, zamieszkaną przez klasy niższe, pozbawioną wielkich pałaców[4]. Papież Klemens VIII zlecił architektowi Francesco Ciprianiemu de Volterze zaprojektowanie świątyni, która mogłaby pomieścić cudowny obraz[2]. De Volterra zmarł w początkowej fazie wznoszenia kościoła[2] i kierownictwo architektoniczne przejął po nim Ottavio Mascherino[3]. Opiekunem świątyni, który czuwał nad pracami i zapewniał niezbędne wsparcie materialne, był kardynał Tolomeo Gallio[4]. W jej pobliżu działała instytucja zajmująca się pomocą upadłym, ubogim i porzuconym kobietom, a z czasem także edukacją młodych panien[4]. Innym patronem kościoła był Laerzio Cherubini, wpływowa postać na dworze papieskim, który w 1601 roku zamówił u Caravaggia obraz mający przedstawiać Najświętszą Maryję Pannę[4]. Miał on zostać umieszczony w ołtarzu głównym[4][5]. W 1606 roku obraz Caravaggia był gotowy, ale zamiast zachwycić raczej zszokował on karmelitów zarządzających kościołem[6]. Śmierć Marii została przez nich zdecydowanie odrzucona[5]. Miało to się stać z uwagi na przesadną wulgarność obrazu, nogi Maryi miały być odsłonięte, sama jej postać pozbawiona piękna i boskości, a na domiar złego pozować miała do niego prostytutka[5]. 20 marca 1597 roku kościół Najświętszej Maryi Panny na Schodach bullą Klemensa VIII Sacrarum Religionum został powierzony karmelitom bosym[3]. W jej sąsiedztwie wznieśli oni swój pierwszy klasztor położony na terenie Rzymu, skąd karmel terezjański rozprzestrzenić miał się na tereny Italii[3]. Klasztor ten słynie z pochodzącej z XVII wieku apteki, w której wyposażenie i wystrój zachowały się w oryginalnej formie[3]. Apteka ta dostarczała medykamenty papieżom i Kurii Rzymskiej, a leki przygotowywane według starodawnych karmelitańskich receptur są tam wytwarzane do dziś[3]. W 1650 roku, niemal pięćdziesiąt lat po zakończeniu budowy, Carlo Rainaldi zaprojektował ołtarz główny z cyborium.

14 stycznia 1664 roku papież Aleksander VII podniósł godność kościoła do diakonii kardynalskiej[1]. W 1849 roku, podczas ostatniej fazy oporu rewolucyjnej Republiki Rzymskiej przed inwazją wojsk francuskich, Kościół Najświętszej Maryi Panny od Świętych Schodów był wykorzystywany jako szpital dla żołnierzy Garibaldiego rannych w walkach o Zatybrze.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Barokowy kościół Matki Bożej na Schodach zaprojektowany został przez Francesco Ciprianiego da Volterrę, a jego wygląd wzorowany był na rzymskim kościele Najświętszego Imienia Jezus[3]. Na jego wnętrze składa się duża centralna nawa główna i dziewięć kaplic bocznych[3]. Chór, nawa główna i północna część nawy poprzecznej ozdobione są malowidłami mającymi przypominać profile, podczas gdy południowa część nawy poprzecznej ma płaskorzeźbę listwy sztukaterii. Cudowny wizerunek Maryi, dla którego wzniesiono obiekt, ustawiono w północnej nawie kościoła, obok barokowego posągu św. Jana od Krzyża. Od 1607 do 1610 roku w kościele wzniesiono transept, chór oraz kopułę[3]. Fasada ukończona została w 1624 roku, a zaprojektował ją Girolamo Rainaldi[3]. W 1634 roku centralnej niszy frontonu ustawiona została rzeźba Matki Boskiej[3]. Ołtarz wykonał Carlo Rinaldi. Jest on zwieńczony cyborium, otoczonym szesnastoma smukłymi kolumnami korynckimi, które wykonany zostały z sycylijskiego alabastru[3]. Ołtarz jest jaspisowy. Kopułę cyborium stworzono z brązu, a ozdobiona została czterema terakotowymi posągami Apostołów[3]. Obraz dla ołtarza głównego, Śmierć Dziewicy namalował Carlo Saraceni[3]. W transepcie znajduje się kaplica boczna, poświęcona wspomnianej św. Teresy z Ávili[3]. Od 1617 roku znajduje się tam, otoczona czcią, relikwia prawej stopy świętej[3]. Typ architektury kościoła Matki Bożej na Schodach Benignus Józef Wanat scharakteryzował następująco:

W kościołach karmelitańskich przyjął się zmodyfikowany wzorzec Giacomo della Porta z świątyni Il. Gesu, w wydaniu kościołów rzymskich Santa Maria della Scala i S. Maria della Vittoria. Polegał on na spiętrzeniu porządków architektonicznych w dwóch kondygnacjach, przy czym dolna kondygnacja odpowiadała wysokości bocznych kaplic i była szersza - trzyprzęsłowa z niszami w bocznych przęsłach i piramidami w narożach. Górna kondygnacja z dużym oknem od nawy była dostosowana do jej szerokości i wysokości ze spływami i wolutami po bokach. Całość zwieńczona tympanonem z krzyżem na szczycie i kulach względnie kandelabrach po bokach. Na osi nawy portal najczęściej kamienny flankowyn kolumnami z przerwanym przyczółkiem z herbem fundatora i dedykacyjną tablicą lub edikulą z niszą na statuę Matki Bożej lub św. Józefa[7].

24 stycznia 2004 roku, w czasie uroczystości objęcia w posiadanie swej tytularnej świątyni, kardynał Stanisław Nagy ofiarował kościołowi kopię obrazu Matki Bożej Płaszowskiej[3]. W Santa Maria della Scala znajdują się także obraz Ścięcie Jana Chrzciciela autorstwa holenderskiego malarza Gerrita van Honthorsta, a także Madonna z dzieckiem i świętymi, który namalował Antiveduto Gramatica[8]. W sali San Giuseppe mieści się kolekcja Tito Sarrocchiego. 29 kwietnia 1614 roku włoska kongregacja karmelitów bosych przyjęła, że kościół Santa Maria della Scala (wraz z innym rzymskim kościołem Santa Maria della Vittoria) staną się wzorem dla wszystkich świątyń budowanych na terenie Italii[7]. Wkrótce stały się one też modelowe dla karmelitańskich kościołów we Francji, Belgii, Austrii i w Niemczech, a także dla ziem polskich[7][9]. Tego typu przykładem jest m.in. krakowski kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. W XIX wieku wnętrza zostały kościoła zostały wyremontowane[8].

Kardynałowie diakoni[edytuj | edytuj kod]

Cudowny wizerunek Matki Bożej, za sprawą którego wzniesiono kościół

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Carlo Saraceni - Śmierć Dziewicy
Gerrit van Honthorst – Ścięcie Jana Chrzciciela
Pietro Papaleo – Kaplica św Jana od Krzyża
Rzeźba św. Teresy od Dzieciątka Jezus


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Catholic-hierarchy.org: Santa Maria della Scala (ang.). [dostęp 2013-06-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Romeartlover.it: Veduta della Rinella: S. Maria della Scala (ang.). [dostęp 2013-06-05].
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 Biros K.: Polska tu była obecna (pol.). [dostęp 2013-06-05].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Langdon H., Caravagio. A life, New York 1999, s. 247.
  5. 5,0 5,1 5,2 Louvre.fr: Death of the Virgin (ang.). [dostęp 2013-06-05].
  6. Langdon H., Caravagio. A life, New York 1999, s. 250.
  7. 7,0 7,1 7,2 Wanat B. J.: W kręgu piękna - sztuka karmelitańska (pol.). [dostęp 2013-06-05].
  8. 8,0 8,1 Romaspqr.it: S. Maria della Scala (ang.). [dostęp 2013-06-05].
  9. Brykowska M.: Kościół Karmelitów Bosych w Lublinie na tle architektury sakralnej między Wisłą a Bugiem w 1 połowie XVII wieku (pol.). [dostęp 2013-06-05].
  10. Gcatholic.org: Cardinal Deaconry: S. Maria della Scala (ang.). [dostęp 2013-06-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]