Kościół Narodzenia Pańskiego i św. Bartłomieja Apostoła w Krakowie (Mogiła)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Narodzenia Pańskiego
i św. Bartłomieja Apostoła
kościół filialny
do 1851 kościół parafialny
Narodowy Instytut Dziedzictwa
Distinctive emblem for cultural property.svg A-647/M z 30 kwietnia 2009[1]
Kościół św. Bartłomieja
Kościół św. Bartłomieja
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Bartłomieja
Wezwanie Narodzenia Pańskiego
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kościół Narodzenia Pańskiegoi św. Bartłomieja Apostoła
Kościół Narodzenia Pańskiego
i św. Bartłomieja Apostoła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Narodzenia Pańskiegoi św. Bartłomieja Apostoła
Kościół Narodzenia Pańskiego
i św. Bartłomieja Apostoła
Ziemia 50°03′56,45″N 20°03′06,34″E/50,065681 20,051761
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kościół Narodzenia Pańskiego i św. Bartłomieja Apostoła – zabytkowy modrzewiowy kościół rzymskokatolicki znajdujący się w Krakowie, w Dzielnicy XVIII Nowej Hucie przy ul. Klasztornej 4, w Mogile. Do 1851 roku był mogilskim kościołem parafialnym. Nadzór klerycki sprawują cystersi.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jan, biskup skutaryjski (Scodrinensis) i wikariusz dyecezyi krak., zawiadamia, że poświęcił kościół przy bramie klasztoru w Mogile pod wezwaniem ś. Bartłomieja wraz z ołtarzem i cmentarzem, tudzież nadał liczne odpusty odwiedzającym kościół – tyle wiadomo ze znajdującego się w klasztornym archiwum[2] dokumentu datowanego na 2 listopada 1347 roku. Pierwsza wzmianka o kościele pojawia się w dokumentach w 1329. Zbudowali go cystersi dla miejscowej ludności, nad którą sprawowali opiekę duszpasterską.

Parafia zawdzięcza wiele rodowi Odrowążów. Krakowski biskup Iwo Odrowąż był fundatorem klasztoru i sprowadził Cystersów do Mogiły. Biskup Jan Prandota herbu Odrowąż, dokumentem z dnia 14 maja 1266, wydanym w Krakowie, oddał klasztorowi w Mogile parafię kościoła św. Bartłomieja wraz z jego uposażeniem i nadał dziesięciny dla klasztoru.

W 1434 roku kardynał Zbigniew Oleśnicki nadał 40 dni odpustu wiernym odwiedzającym kościół św. Bartłomieja i kościół klasztorny w Mogile. Dokumentem z dnia 12 maja 1442 roku zezwolił zakonnikom mogilskim udzielać sakramentów chrztu i małżeństwa w kościele parafialnym św. Bartłomieja w Mogile.

W roku 1466 – być może po pożarze – kościół został wzniesiony na nowo[2]. Na polecenie opata Piotra Hiszberga z Biecza budowę prowadził królewski cieśla i snycerz Maciej Mączka. Przypomina o tym dedykacja, wyrzeźbiona w dębowym, bogato zdobionym dekoracją roślinną, ostrołukowym, gotyckim portalu kościoła: [SUB] ANNO. DOMINI. MCCCC. LXVI. AD HON [OREM DEI ET] REGINE. COELORUM. MTHIAS. MANCZKA. F.. Kościół był jednonawowy, przykryty gontem od dachu aż po podmurówkę. Uroczystej konsekracji dokonał biskup Jan Rzeszowski w 1475.

Około 1740 roku dokonano gruntownej przebudowy i modernizacji kościoła. Istniejący gotycki układ przestrzenno-konstrukcyjny nie został jednak naruszony. Pozostały ostrołukowe arkady profilowane, wsparte na fazowanych, a częściowo profilowanych słupach, które dzielą wnętrze na nawę główną i nawy boczne kościoła. Bryle kościoła nadano modny kształt krzyża łacińskiego. Dobudowano kaplice boczne i uzyskano rzut zbliżony do tzw. transeptu. Dobudowana została piętrowa zakrystia. Usunięto gont z dolnej części, pokrywając ją deskowaniem. W 1839 roku dobudowano dwa przedsionki – boczny i główny.

Kościół ten to jeden z najcenniejszych zabytków architektury drewnianej w Polsce.

Wygląd i wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Najstarszy kościół drewniany w Polsce o trzech nawach w układzie halowym. Ten układ przestrzenny stanowi wielką rzadkość wśród drewnianych kościołów gotyckich. Jest kościołem orientowanym, prezbiterium zamknięte wielobocznie. W południowej nawie bocznej zachowały się ostrołukowe odrzwia gotyckie bogato dekorowane motywami roślinnymi, z herbem Odrowąż, datą wykonania 1466 oraz sygnaturą i podpisem twórcy, którym był Maciej Mączka.

Polichromia zdobiąca wnętrze pochodzi z 1766, jest rokokowa, z elementami dekoracji architektonicznej, medalionami z portretami biskupów (np. Iwo Odrowąż, Jan Prandota, Zbigniew Oleśnicki), świętych i uczonych związanych z Mogiłą oraz herbami Odrowąż, Radwan czy Abdank. Na suficie przedstawiono św. Bernarda klęczącego przed Matką Boską. W prawej kaplicy sufit zdobi polichromia obrazująca wstąpienie do nieba św. Bartłomieja. Towarzyszący mu aniołowie mają w rękach zakrwawione noże, co ma symbolizować uwolnienie go ‘do nieba’ przez oprawców którzy obdarli go ze skóry.

Ołtarz główny z obrazem św. Bartłomieja, namalowanym przez ks. Józefa Kaczmarczyka w latach 20. XX wieku, uzupełnia malowidło iluzjonistyczne z 1770 przedstawiające postacie św. Piotra i Pawła. Wcześniejszy obraz św. Bartłomieja z ołtarza głównego jest przechowywany w archiwum muzeum diecezjalnego, bowiem realistyczna scena męczeństwa świętego okazała się zbyt krwawa dla wiernych. W bocznych rokokowych ołtarzach uwagę zwraca obraz św. Izydora w stroju polskim oraz Matka Boska z Dzieciątkiem na półksiężycu.

W kaplicy południowej znajduje się barokowy ołtarz Matki Bożej oraz rokokowy ołtarz Matki Bożej Różańcowej, z obrazem św. Anny Samotrzeciej, zaś w kaplicy północnej również barokowy ołtarz z obrazem Matki Bożej Bolesnej (kopia z 70. lat XX w.) oraz rokokowy ołtarz św. Izydora – rolnika.

Całości wyposażenia dopełnia rokokowa ambona i drewniana chrzcielnica (z drewnianą, imitującą kamień podstawą pochodzącą z jednej z kolumn kościoła) prawdopodobnie z XVI wieku.

Kościół otoczony jest drewnianym ogrodzeniem, trójbramna dzwonnica pochodzi z 1752 r. Od roku 1347 wokół kościoła istniał przykościelny cmentarz, czynny do 1836 r. Wtedy założono poza zabudowaniami wsi nową nekropolię.

Kościół jest jednym z obiektów Trasy Krakowskiej Otwartego Szlaku Architektury Drewnianej.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Odpust[edytuj | edytuj kod]

  • 24 sierpnia - św. Bartłomieja

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. I: województwo krakowskie, zeszyt 6: powiat krakowski, opr. J. Lepiarczyk, Warszawa 1951.
  • J. Adamczewski, Kraków od A do Z, Kraków: KIW, 1992, s. 119.
  • M. Miezian, Nowa Huta, Wydawnictwo Bezdroża, 2004, s. 124,126.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]