Kościół Wszystkich Świętych w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół Wszystkich Świętych
w Poznaniu
kościół parafialny
Distinctive emblem for cultural property.svg A-178 z 25.02.1931 r.[1]
Kościół Wszystkich Świętychw Poznaniu
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Wszystkich Świętych w Poznaniu
Wezwanie Wszystkich Świętych
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Kościół Wszystkich Świętychw Poznaniu
Kościół Wszystkich Świętych
w Poznaniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Wszystkich Świętychw Poznaniu
Kościół Wszystkich Świętych
w Poznaniu
Ziemia 52°24′26,3″N 16°56′22,9″E/52,407306 16,939694
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Kościół Wszystkich Świętych w Poznaniu – znajdujący się na posesji ul. Grobla 1 (w sąsiedztwie placu Międzymoście) został wzniesiony w latach 1777-1783 według projektu i pod kierownictwem Antoniego Höhne jako ewangelicki kościół Świętego Krzyża.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budowę rozpoczęto po tym, gdy w 1768 Sejm zezwolił protestantom na wznoszenie murowanych świątyń. Kościół wznoszono na podmokłym terenie którym niegdyś płynęła jedna z odnóg Warty, więc aby zapobiec zapadaniu się świątyni jej fundament stanowi ponad trzysta dębowych pali. Kłopoty finansowe sprawiły, że wnętrze ukończono dopiero w początkach XIX wieku. Podczas powstania wielkopolskiego, w grudniu 1918, na wieży kościoła znajdowało się niemieckie gniazdo karabinu maszynowego, dość szybko zlikwidowane przez powstańców bez strat własnych. Podczas rozbijania tego punktu oporu okazało się, że ogniem kierował miejscowy pastor, którego aresztowano[2]. W okresie II Rzeczpospolitej kościół należał do parafii przynależącej do superintendentury Poznań Ewangelickiego Kościoła Unijnego.

W 1945 kościół przejęli katolicy nadając mu obecne wezwanie, które niegdyś nosił nieistniejący już kościół znajdujący się w sąsiedztwie. Od 1 sierpnia 1945 funkcję organisty pełnił tu Stefan Stuligrosz[3]. Początkowo świątynia należała do parafii św. Wojciecha. W 1956 abp Walenty Dymek zmienił go na kościół akademicki, w 1979 abp Jerzy Stroba powołał przy kościele oddzielny ośrodek duszpasterski, a 1 kwietnia 1981 osobną parafię.

Już wcześniej istniał w Poznaniu inny kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych, rozebrany w XIX w., a który położony był przy dzisiejszej ulicy Wszystkich Świętych. Został on zbudowany na początku XVIII w. na miejscu starszej budowli, zniszczonej podczas wojen szwedzkich[4].

Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół wzniesiono na planie prostokąta, przykrytego czterospadowym, krytym łupkiem dachem. Na frontowej fasadzie (zachodniej) znajdują się trzy portale z czego środkowy znajduje się w górującej nad kościołem wieży nakrytej czterospadowym, miedzianym dachem (bardzo podobne zwięczenie wieży posiada zabytkowy kościół w Wierzbowej). Przed środkowym wejściem znajdują się figury świętych Piotra i Pawła. Do fasady wschodniej przylega zakrystia, w której wisi portret Stanisława Augusta Poniatowskiego ufundowany przez parafian z wdzięczności za ustanowienie swobód religijnych.

Wewnątrz świątyni znajduje się obecnie rzadko spotykane założenie centralne. Na środku znajduje się osiem filarów wytyczających obwód elipsy. Na nich wspiera się drewniana pseudokopuła, a między nimi biegną dwie kondygnacje empor. Niemal na środku znajduje się barokowy ołtarz w którym znajduje się obraz "Wieczerzy pańskiej" oraz figury czterech ewangelistów a powyżej płaskorzeźba "Zmartwychwstanie Pańskie". Nad ołtarzem znajduje się chór. Na prawo od ołtarza znajduje się epitafium zasłużonego dla gminy ewangelickiej bankiera Goebella z 1776 roku.

Cennym zabytkiem są organy zbudowane przez W. Sauera w 1869 roku, a rozbudowane przez J. Goebela w latach dwudziestych XX wieku, których doskonały dźwięk w połączeniu z unikatową akustyką kościoła sprawiają, że odbywają się na nich koncerty. Jest to instrument dwuczęściowy: część piszczałek znajduje się w chórze nad ołtarzem, a część na lewej górnej emporze. Składają się z 65 głosów i niemal 4200 piszczałek obsługiwanych przez cztery manuały. Jasne i przestrzenne wnętrze świątyni utrzymane jest w stylu rokokowym z elementami empire.

Na zewnątrz kościoła znajdowała się okazała lipa – pomnik przyrody, a na narożniku ulic Mostowej i Grobli dawna pastorówka z przełomu XVIII i XIX wieku, obecnie podzielona na plebanię, pomieszczenia parafialne, oraz przedszkole.

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie (pol.). 30 września 2014. [dostęp 29.05.2010].
  2. Przeciw pruskiemu zaborcy. Wspomnienia i listy uczestników powstania wielkopolskiego, PAX, Warszawa, 1979, s.26, ISBN 83-211-0087-2
  3. Stefan Stuligrosz, Droga do śpiewania, w: Pierwsze lata. Wspomnienia poznaniaków o latach 1945-1948, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1980, s. 267, ISBN 83-210-0114-9
  4. Red. Maria Aleksandra Smoczkiewiczowa – "Cmentarz Zasłużonych na Wzgórzu św. Wojciecha w Poznaniu", PWN, Warszawa-Poznań 1982, s. 9, ISBN 83-01-04101-3

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]