Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rusińskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rusińskiego
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Katolicyzm
   └ Kościół katolicki
Ustrój kościelny episkopalna
Zasięg geograficzny Ukraina, USA, Czechy
Członkostwo Katolickie Kościoły wschodnie
Rusińska cerkiew w skansenie w Svidníku na Słowacji

Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rusińskiegometropolitalny kościół wschodni, rytu bizantyjskiego, działający na terenie Ukrainy, Stanów Zjednoczonych oraz Czech, uznający władzę i autorytet papieża.

Zwierzchnikiem Kościoła jest metropolita Pittsburgha – ks. abp William Skurla. Kościół liczy obecnie około 2 985 350 wyznawców (2004 rok).

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Oficjalną i urzędową nazwą Kościoła, używaną przez Stolicę Apostolską, jest Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rusińskiego. Zdecydowana większość wyznawców Kościoła to Rusini, dlatego nazywany jest on Kościołem rusińskim. Jest to także jeden z Kościołów greckokatolickich, przez co bywa nazywany Rusińską Cerkwią Greckokatolicką bądź Rusińskim Kościołem Katolickim. Ze względu na podział geograficzny Rusinów (wspólnota zamieszkuje okolice Karpat), Kościół ten nazywany jest Kościołem karpatoruskim, ze względu na dużą liczbę emigrantów w Ameryce nazywany jest także Amerykańskim Bizantyjskim Kościołem Katolickim lub Greckokatolickim Kościołem w Ameryce. Z powodu zawartej unii nazywany jest Kościołem unickim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyznawcy prawosławia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi Rusini rytu słowiańskiego pochodzą z misji św. Cyryla i św. Metodego. Przyjmujący chrześcijaństwo Rusini schronili się w Karpatach, przez co uniknęli inwazji Węgrów w X wieku. Z czasem przyjęli oni prawosławie, podlegając diecezji mukaczewskiej, której jurysdykcję stopniowo rozciągnięto na wschodnie Węgry.

Po rozpadzie Królestwa Węgier na początku XVI wieku ziemie te na dwa stulecia znalazły się pod władzą siedmiogrodzkich książąt z rodów Batorych i Rakoczych, którzy prowadzili intensywną kalwinizację i sekularyzację tych terenów.

Unia użhorodzka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Unia użhorodzka.

W I połowie XVII wieku działania te przybrały na sile i zagroziły istnieniu prawosławnej cerkwi we wschodnich Węgrzech. Ówczesny prawosławny biskup Mukaczewa Bazyli Tarasowicz, nie mając oparcia w strukturach Cerkwi oraz za zachętą rodu Habsburgów, zwrócił się o pomoc do Kościoła katolickiego. W 1642, w Wiedniu biskup Tarasowicz przystąpił do unii z Rzymem, zastrzegając sobie utrzymanie obrządku greckiego. Jednak ówczesny książę siedmiogrodzki Jerzy II Rakoczy wygnał biskupa-unitę ze swego księstwa, wobec czego unia pozostała w próżni.

Dopiero 24 kwietnia 1646 na zamku w Użhorodzie, za sprawą kolejnego biskupa mukaczewskiego Piotra Rostoszyńskiego i biskupa Egeru Jerzego Jakusicia, 63 prawosławnych księży przyjęło unię, która od tej pory zaczęła funkcjonować w rzeczywistości. Jej terytorialny zasięg objął 420 parafii na terenach Rusi Zakarpackiej oraz dzisiejszej wschodniej Słowacji. Wiernymi nowego Kościoła byli w przeważającej większości Rusini zamieszkujący te tereny. Organizacja kościoła rusińskiego okrzepła za czasów następnego biskupa mukaczewskiego Piotra Petrovicia.

Kryzys kościelny[edytuj | edytuj kod]

Nowo powstały kościół unicki przez kilka dekad przeżywał kryzys. Popierani przez habsburskich cesarzy arcybiskupi Egeru walczyli o poddanie diecezji swojej zwierzchności jako sufraganii, z kolei książęta siedmiogrodzcy dążyli do utrzymania jej niezależności od habsburskiej części Węgier i uzależnienia od siebie, zaś papieże zajmowali raczej niezdecydowane stanowisko.

Wynikiem tego były długotrwałe spory o prawo obsadzania mukaczewskiej stolicy biskupiej. Piotr Petrović został wybrany na biskupa przez synod diecezjalny, jednak sprzeciwiający mu się książę nie wypuścił elekta z Siedmiogrodu. Święceń biskupich udzielił mu zatem prawosławny biskup Stefan z Alba Iulia. W roku 1664 podpisano unię mukaczewską, w wyniku której część prawosławnych Rusinów przeszła na katolicyzm. Po śmierci biskupa Petrovicia w 1665 roku, własnych kandydatów mianowali książę siedmiogrodzki i cesarz austriacki.

Information icon.svg Osobny artykuł: Unia mukaczewska.

Odrodzenie Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Konflikt zakończył się dopiero po objęciu rządów w diecezji przez charyzmatycznego biskupa Józefa de Camelis mianowanego przez papieża w 1689 roku. Jednakże już po najeździe Rakoczych na Zakarpacie w 1703 de Camelis został wygnany, a po jego śmierci w 1705 własnych nominatów obsadzili książę siedmiogrodzki Franciszek II Rakoczy, cesarz Józef I Habsburg i papież Klemens XI. Największe wpływy zdobył sobie nominat cesarski Józef Hodermarszky, jednak w 1715 roku został zmuszony do ustąpienia na korzyść papieskiego wikariusza generalnego Gennadego Bizancziego. W 1713 roku, na Maramureş podpisano kolejną unię prawosławnych Rusinów z Kościołem katolickim.

Information icon.svg Osobny artykuł: Unia marmaroska.

W 1771 diecezja mukaczewska została formalnie erygowana jako katolicka, co położyło kres pretensjom arcybiskupów Egeru do zwierzchnictwa nad tą diecezją i zakończyło spory. Jednak oczywistym następstwem konfliktów była dezorganizacja diecezji mukaczewskiej, która rozpadła się na kilka grup parafii żyjących praktycznie niezależnie od siebie. Stanowi temu zaradzono dopiero pod koniec XVIII wieku. Żywa działalność Kościoła nastąpiła w XIX wieku w monarchii austro-węgierskiej.

Okres wojen[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej Ruś Zakarpacka została przyłączona do Czechosłowacji. Wówczas od Cerkwi rusińskiej usamodzielniła się Cerkiew słowacka. Podczas II wojny światowej nastąpiła radziecka aneksja Rusi Karpackiej, w wyniku której Rusiński Kościół Katolicki był prześladowany (w zamachu zginął jego zwierzchnik biskup Teodor Romża) i zmuszony do działania w podziemiu. W tym czasie wielu greckokatolickich Rusinów porzuciło własny obrządek na rzecz obrządku łacińskiego lub zostali zmuszenia do przejścia na prawosławie tradycji bizantyjskiej. Część wyznawców wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Europy Zachodniej, Czech bądź z powodów politycznych zostali rozsiani po Związku Radzieckim. Dopiero po upadku komunizmu w Europie Kościół rusiński odrodził się i zaczęła wzrastać liczba wiernych i kapłanów.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Kościół obrządku bizantyjsko-rusińskiego ma cztery diecezje w Stanach Zjednoczonych Ameryki i dwie w Europie. W 2010 r. liczył około 646 tysięcy wiernych, siedmiu biskupów, 626 parafii, 501 kapłanów, 67 diakonów i 234 zakoników i zakonnic.

Metropolia pitsburska obrządku bizantyjsko-rusińskiego z siedzibą w Pittsburghu (jedna archieparchia, trzy eparchie sufraganie):

Bezpośrednio podlegają Stolicy Apostolskiej:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Bugel, W obawie o własną tożsamość. Eklezjologia Unii Użhorodzkiej, Lublin 2000, ISSN 0860-03618, ISBN 83-228-0904-2
  • G. Górny, Użhorodzka Unia, "Tygodnik Powszechny" 1996, nr 21
  • T. Szyszlak, Kościół greckokatolicki a tożsamość regionalna Rusinów/Ukraińców na Zakarpaciu, [w:] Łemkowie, Bojkowie, Rusini – historia, współczesność, kultura materialna i duchowa, red. S. Dudra, B. Halczak, A. Ksenicz, J. Starzyński, Legnica – Zielona Góra 2007, ISBN 978-83-916673-1-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]