Kościół katolicki w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół katolicki w Polsce
Wizyta Jana Pawła II w Sosnowcu w 1999
Rok powstania 966/1000
Prymas abp Wojciech Polak (od 2014)
Przewodniczący Episkopatu abp Stanisław Gądecki (od 2014)
Liczba wiernych 33 384 936 (2012)[1]
Procent uczestniczących w niedzielnej mszy tzw. dominicantes – 40% wiernych (2011)[2]
Liczba kapłanów (w tym zakonnych) 30 481 (2011)[3]
Liczba biskupów 135 (2012)[4]
Liczba parafii 10 201 (2012)[1]
Strona internetowa polskiego Episkopatu

Kościół katolicki w Polsce – najliczebniejsza katolicka wspólnota wyznaniowa w Polsce, będąca obecnie pod zwierzchnictwem biskupów należących do Konferencji Episkopatu Polski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Chrzest Polski[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Chrzest Polski.

Prawdopodobnie jako pierwsze, wraz z południowymi wpływami, na tereny obecnej południowej Polski przybyło chrześcijaństwo w obrządku wschodnim propagowanym m.in. przez braci Cyryla i Metodego (istnieje przypuszczenie, iż wówczas ochrzczony został książę Wiślan). Podporządkowanie Wiślan i innych południowych plemion Państwu wielkomorawskiemu, a potem, prawdopodobnie, na krótko Czechom spowodowało, że Polanom, najsilniejszemu i niezależnemu ośrodkowi przypadła rola zjednoczenia ziem polskich.

Mieszko, pierwszy z historycznych Piastów, przyjął 14 kwietnia 966 chrzest z rąk duchownego obrządku łacińskiego, biskupa Jordana. Od tego momentu mówimy o Kościele katolickim w Polsce. W 968 ustanowiono w Poznaniu siedzibę biskupa misyjnego. Bolesław I Chrobry, syn Mieszka, utwierdzał wedle kronikarzy wiarę chrześcijańską wśród poddanych, nawet przy użyciu siły.

Podczas zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000, zwołano synod, który zatwierdził pierwszą archidiecezję dla całej Polski (z siedzibą w Gnieźnie). Pierwszy podział administracyjny Kościoła wyglądał zatem następująco:

W latach 30. XI wieku nastąpił jednak powrót ludności ku dawnej religii, którego kulminacją był wybuch powstania ludowego w 1037 r., skierowanego przeciwko rozwijającym się stosunkom feudalnym i wprowadzaniu chrześcijaństwa[5]. Powstanie ostatecznie zdławione zostało w latach 40. XI wieku przez Kazimierza Odnowiciela przy pomocy rycerstwa niemieckiego. Przystąpiono wówczas do wzmożonego zwalczania dawnej religii, jej ośrodków i kultów, niszczenia powstałych wówczas świątyń i posągów oraz rozbudowy administracji kościelnej i odbudowy zniszczonych lub porzuconych wcześniej kościołów[6].

Information icon.svg Osobny artykuł: Powstanie ludowe.

Rozwój chrześcijaństwa[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Polsce w XII-XIII wieku

Do czasów Władysława II Kościół w Polsce miał następującą strukturę:

W 1376 utworzono drugą metropolię w Haliczu (od 1414 we Lwowie) z diecezjami łacińskimi na Rusi (Białoruś i Ukraina). W 1596 w wyniku Unii brzeskiej doszło do połączenia Kościoła Katolickiego i Prawosławnego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a po odrzuceniu unii przez część hierarchii i wiernych prawosławnych (dyzunia), do powstania w ramach Kościoła Katolickiego odrębnego obrządku rusińskiego z własną hierarchią i strukturą diecezjalną[7]. W 1630 lwowski biskup Mikołaj Torosowicz Kościoła ormiańskiego złożył publicznie we Lwowskim kościele Karmelitów katolickie wyznanie wiary i w 1635 powtórzył je przed papieżem Urbanem VII, co doprowadziło do powstania w Rzeczypospolitej Obojga Narodów odrębnego obrządku ormiańskiego z własną hierarchią i strukturą diecezjalną. W 1783 utworzono metropolię w Mohylewie dla diecezji zabranych Polsce. W 1818 utworzono czwartą metropolię w Warszawie dla Królestwa Polskiego.

Reformacja i kontrreformacja w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja wyznaniowa w I Rzeczypospolitej w 1750 roku

Reformacja pojawiła się na ziemiach polskich w latach 20. XVI w. i trwała do połowy XVII w., kiedy ostatecznie zwyciężyła kontrreformacja. W odróżnieniu od reformacji zachodnioeuropejskiej, polska reformacja nie wywarła niemal żadnego wpływu na ludność chłopską, ograniczając się do szlachty i magnatów (te grupy wyznawały głównie kalwinizm i arianizm) oraz mieszczaństwa (wyznającego głównie luteranizm). Polska stała się jednym z najważniejszych ośrodków antytrynitaryzmu. Należący do tego nurtu bracia polscy wyróżnili się nowatorskimi poglądami społecznymi i filozoficznymi.

Do XVII w. Polska była krajem, w którym stosunkowo duża część mieszkańców należała do zborów protestanckich. Swoje siedziby mieli tu na przykład arianie, zwani braćmi polskimi. Wśród mieszczan, zwłaszcza w miastach takich jak Gdańsk czy Toruń, dominowali luteranie, wśród szlachty było wielu kalwinistów. Niechęć do tych grup zaczęła narastać podczas wojny ze Szwedami, ponieważ protestantów posądzano o sprzyjanie najeźdźcy, gdyż król szwedzki sam był protestantem.

Mapa udziału katolików w ludności Polski według powiatów w 1931

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki w II Rzeczypospolitej był reprezentowany przez cztery obrządki (ryty). Według urzędowych wykazów diecezjalnych (schematyzmów) w 1931 roku wiernych Kościoła było 23 mln 175 tys. osób, w tym:

obrządek łaciński (rzymski) 19 548 859
obrządek greckokatolicki 3 603 284
obrządek ormiański 5,2 tys.
obrządek wschodniobizantyjski 18 tys.

Ogólna liczba ludności Polski w 1931 r. wynosiła 31 mln 915 tys. osób.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Lata 1939-1944 były czasem silnych prześladowań duchowieństwa Kościoła katolickiego przez okupanta niemieckiego i sowieckiego. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że hitlerowcy zamordowali 1832 księży i kleryków diecezjalnych, 357 księży i kleryków zakonnych, 205 braci zakonnych oraz 289 zakonnic polskiego pochodzenia. Na terenie samego Generalnego Gubernatorstwa zginęło ogółem 466 księży, z czego 117 zostało rozstrzelanych, a pozostali zmarli w obozach koncentracyjnych. Polskich księży więziono w Stutthof, Oranienburgu, Sachsenhausen, Nordhausen, Buchenwaldzie, Gross-Rosen i innych. W samym Oświęcimiu zabito 167 duchownych z 416 tam przebywających.

Strat osobowych Kościoła katolickiego pod okupacją radziecką do dziś nie udało się jednoznacznie oszacować. Wynika to ze złożoności problemu, braku źródeł. Przypuszcza się, że były procentowo większe, a wielu księży i duchowieństwa zakonnego zostało zesłanych w głąb Rosji – zwłaszcza do syberyjskich gułagów.

W rezultacie wojny i okupacji ziem polskich w niektórych diecezjach brakowało do 49% duchownych. Tak właśnie sytuacja prezentowała się w diecezji włocławskiej, gnieźnieńskiej i chełmińskiej. Pozostałe placówki również odczuły podobne efekty.

Wraz z rządem II RP, kraj opuścił prymas – kard. August Hlond. Początkowo przebywał w Rzymie. Następnie udał się do Francji gdzie został aresztowany przez Gestapo i internowany w jednym z klasztorów. Pod jego nieobecność w okupowanym kraju na terenie GG Kościołem zarządzał kard. Adam Stefan Sapiehametropolita krakowski. Natomiast na obszarach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy, biskup pomocniczy diecezji poznańskiej i administrator apostolski metropolii poznańskiej oraz gnieźnieńskiej – Walenty Dymek.

Spośród wielu ówczesnych osobowości Kościoła katolickiego w Polsce na kartach historii zapisali się: św. Maksymilian Maria Kolbe – założyciel Niepokalanowa oraz duchowny, który poświęcił swoje życie za innego więźnia; bł. Stefan Wincenty Frelichowski – patron harcerstwa Rzeczypospolitej; bł. Michał Kozal – biskup zamordowany w Dachau i 108 błogosławionych męczenników.

Duchowni Kościoła katolickiego w Polsce brali również czynny udział w tworzeniu podziemnego oporu przeciwko okupantom. Ich najważniejszą rolą była posługa kapłańska w oddziałach partyzanckich, pomoc Żydom, pomoc w zorganizowaniu żywności, jak również pełnili funkcje łączników i informatorów. Hierarchowie jak kard. Adam Stefan Sapieha byli łącznikami krajowych placówek AK z rządem na uchodźstwie.

1944–1989[edytuj | edytuj kod]

W wyniku działań wojennych, zmiany granic i przesiedleń ludności polskiej dokonanych w latach 1945-1949 z terenów włączonych do ZSRR, zmieniła się struktura wyznaniowa i narodowościowa Polski[8]. W 1938 r. obywatele wyznania rzymskokatolickiego stanowili 65% mieszkańców Polski[9]. , natomiast po 1945 roku mieszkało w kraju ok. 23 mln katolików co stanowiło 97,7 proc. ludności[10]. Polityka wyznaniowa władz po 1944 roku nastawiona była na uniezależnienie Kościoła katolickiego od Watykanu i budowaniu kościoła narodowego[11], wspieraniu małych kościołów i związków wyznaniowych, wśród których wymieć należy m.in. Kościół polskokatolicki[12] oraz ograniczaniu roli Kościoła katolickiego jedynie do wąsko pojętego kultu i posługi religijnej oraz wyłączenia go z działalności oświatowej, wychowawczej i charytatywnej[13].

W 1945 roku Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej uznał, że konkordat z 1925 roku nie obowiązuje w związku z dokonanymi przez Watykan zmianami granic diecezji w 1939 r. i mianowaniem biskupa Karla Spletta, będącego obywatelem Niemiec, administratorem diecezji chełmińskiej. Jako argument, przytaczano też fakt ucieczki nuncjusza Filippo Cortesi we wrześniu 1939 r. z Polski[14][15]. Po sfałszowanych wyborach do Sejmu w styczniu 1947 roku oraz wybraniu Bolesława Bieruta na urząd prezydenta, wzmogły się represje wobec Kościoła. W październiku 1947 roku podczas ogólnokrajowej odprawy funkcjonariuszy MBP poruszano problem redukcji wpływów Kościoła. Dyrektor Departamentu V płk. Julia Brystiger przedstawiła plan rozbudowy sieci agenturalnej odpowiedzialnej za rozpracowywanie instytucji kościelnych[16]. Utworzona pod koniec 1948 roku PZPR powołała komisję w celu „ustalenia linii wobec kleru”, której wykonawcą został gen. Stanisław Radkiewicz[17]. W lipcu 1949 roku Święte Oficjum wydało dekret, grożąc ekskomuniką katolikom należącym do partii komunistycznej lub współpracującymi z komunistami. Dekret zbiegł się w czasie z wydarzeniem nazywanym „Cudem Lubelskim”, któremu towarzyszyły manifestacje uczuć religijnych. 19 Lipca 1949 roku Hilary Minc zaproponował atak generalny na Kościół, który miał doprowadzić do rozłamu. Inicjatywa zakładała stworzenie grupy duchownych współpracujących z władzami i oddzielenie ich od reszty hierarchii kościelnej. Postulowano przedłożenie wszystkim duchownym i katechetom deklaracji lojalności, która w zamyśle miała prowadzić do podziałów. W tym samym miesiącu wpisano wszystkich księży do rejestrów podatkowych z obowiązkiem deklarowania wszystkich przychodów w tym z ofiar, opłat za śluby czy pogrzeby[18]. W sierpniu 1949 roku zmieniono przepisy o stowarzyszeniach, które od tej pory musiały zgłosić swoje istnienie w urzędzie lub ulegały rozwiązaniu. Przepisy ułatwiały rozpoznanie organizacji przez resort bezpieczeństwa. Zmusiło to Episkopat do rozwiązania wszystkich zrzeszeń religijnych[19].

Likwidowano prasę i wydawnictwa katolickie, faktycznie zlikwidowano główną organizację charytatywną Caritas[20], proces przejmowania placówek zakończono w marcu 1952 roku. Dokonano nacjonalizacji kościelnych majątków ziemskich[21]. Umożliwiła to ustawa z 20 marca 1950 roku o przejęciu dóbr martwej ręki, i utworzeniu w ramach rekompensaty Funduszu Kościelnego. Władzom komunistycznym nie udało się zlikwidować, ani przejąć Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[22].

Rozbijaniu jedności Kościoła posłużyło powołanie do istnienia Komisji Księży przy Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, którego członków popularnie nazywano księżmi patriotami[23]. Należeli do nich duchowni dyspozycyjni wobec władzy komunistycznej[24]. Władze komunistyczne założyły też całkowicie zależne od siebie Stowarzyszenie Pax, którego przewodniczącym był Bolesław Piasecki[25]. Pax wydawał prasę określającą się jako „katolicka”: Słowo Powszechne oraz Dziś i Jutro. Od listopada 1950 roku z inicjatywy Piaseckiego powstała Komisja Intelektualistów i Działaczy Katolickich, skupiająca ludzi cieszących się w społeczeństwie autorytetem.

Kardynał Stefan Wyszyński (z lewej) i abp Antoni Baraniak w Rzymie w trakcie soboru watykańskiego II
Msza za Ojczyznę u schyłku PRL-u. Podczas śpiewania pieśni „Boże, Coś Polskę” unoszono ręce w geście zwycięstwa

Początkowo na czele Kościoła w Polsce stał prymas kard. August Hlond. Po jego śmierci w 1948 prymasem został abp Stefan Wyszyński. W 1950 r. doprowadził on do czasowego unormowania stosunków między rządem komunistycznym a Episkopatem zawierając porozumienie[26]. Kompromis został przeforsowany przez abp. Wyszyńskiego wbrew woli biskupów. Spotkał się również z chłodnym przyjęciem Stolicy Apostolskiej[27]. Porozumienie miało wymiar wyłącznie fasadowy. Kilka dni po zawarciu porozumienia rząd powołał do życia UdsW. W maju 1950 roku Bierut pisał do Stalina: „Na bazie tego pożytecznego dla nas kompromisu będziemy rozwijać dalsze natarcie w celu ograniczenia wpływu Kościoła katolickiego w naszym kraju”[28] W tym samym miesiącu gen. Radkiewicz otrzymał od Bieruta polecenie aby MBP nadal stosowało instrukcje dotyczące represji i ograniczenia wpływów Kościoła. W czerwcu 1950 roku Episkopat odmówił podpisania tzw. Apelu Sztokholmskiego. W odpowiedzi usunięto pięciuset księży ze stanowiska katechety, zamykano domy zakonne. W wyniku „odkrycia” składów broni i „ośrodków szpiegowskich” w klasztorach, zaczęły się aresztowania księży. W styczniu 1951 roku przeprowadzono pierwszy z procesów pokazowych. Ks. Zbigniew Gadomski i ks. Piotr Oborski oskarżeni zostali o współudział w zabójstwie i konspiracje z Armią Podziemną[29]. Przyśpieszono laicyzację szkolnictwa tworząc szkoły bezwyznaniowe, zlikwidowano blisko sześćdziesiąt niższych seminariów zakonnych[30].

Lata 1952-1953 przyniosły aresztowanie i trzyletnie internowanie prymasa Wyszyńskiego, procesy m.in. proces bpa Czesława Kaczmarka, i proces Kurii Krakowskiej, w których padały wyroki śmierci i długoletniego więzienia[31]. Wypędzono z diecezji katowickiej trzech biskupów: Stanisława Adamskiego, Juliusza Bieńka, Herberta Bednorza. Z archidiecezji krakowskiej wypędzono bpa Eugeniusza Baziaka[32]. Osłabionemu tymi działaniami Episkopatowi władze narzuciły nowego przewodniczącego – bpa Michała Klepacza[33]. W listopadzie 1953 roku Rada Państwa wydała dekret o obsadzaniu stanowisk duchownych, uzależniając decyzję o nominacjach od zgody organów państwowych. Prawo służyło również do wymuszania zwolnienia księży uznanych za niewygodnych. Duchowni zostali zobowiązani od ślubowania wierności PRL przed urzędnikami publicznymi[34]. Episkopat wydał memoriał do Rady Ministrów w którym zadeklarowali, że jeśli państwo nie pozwoli na obsadzanie stanowisk kościelnych właściwymi ludźmi to nie będą obsadzać stanowisk. Z ustaleń Zygmunta Zielińskiego w latach 1945-1953 w wyniku działań aparatu represji śmierć poniosło 37 księży diecezjalnych, 350 zesłano, 700 uwieziono, a 900 wypędzono. Pośród zakonników i zakonnic zginęło 54 osoby, 200 zesłano, a 300 wypędzono[35]. Podobne statystyki oszacował resort bezpieczeństwa[36]

Wraz z nastaniem tzw. odwilży gomułkowskiej (1956) stosunki państwa i Kościoła uległy zmianie. W 1956 wznowiono wydawanie „Tygodnika Powszechnego” i miesięcznika „Znak”, w 1958 w Krakowie powstał Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”. Rozpoczęto realizację programu duszpasterskiego określanego jako Wielka Nowenna poprzedzającego uroczyste obchody milenium chrztu Polski (1966)[37]. W 1964 zmarł na skutek prześladowań ze strony władz komunistycznych Władysław Findysz[38]. Władze także w latach sześćdziesiątych kontynuowały politykę ograniczania roli Kościoła w Polsce[39]

Kościół katolicki był inwigilowany przez UB[40], a następnie przez SB. Przy SB funkcjonował specjalny Departament IV zajmujący się zwalczaniem Kościoła[41].

Każdy kleryk wstępując na I rok seminarium duchownego miał zakładaną teczkę w SB. Część z kandydatów do stanu duchownego była zmuszona odbyć dwuletnią służbę wojskową w specjalnych jednostkach dla kleryków. Próbowano ich tam indoktrynować w duchu marksistowsko-leninowskim, nasyłano prostytutki i szykanowano za prowadzenie praktyk religijnych[42].

W latach 70. i 80. XX wieku nie zmieniło się nastawienie władz komunistycznych do Kościoła[43]. Wciąż istniały problemy z uzyskiwaniem zgody na budowy kościołów, zdobywaniem materiałów budowlanych i przydziału papieru dla istniejących wydawnictw katolickich[44]. Prasa katolicka była poddana silnej cenzurze. W tym czasie funkcjonariusze SB doprowadzali do śmierci lub dokonywali głośnych morderstw na księżach: w 1976 na ks. Romanie Kotlarzu, w 1984 na ks. Jerzym Popiełuszce, w 1989 na ks. Stanisławie Suchowolcu, ks. Stefanie Niedzielaku, ks. Sylwestrze Zychu.

16 października 1978 kard. Karol Wojtyła został wybrany papieżem[45]. Odbył on 3 kolejne pielgrzymki do Polski: pierwszą w 1979 roku, drugą w 1983 roku i trzecią w 1987 r.

W 1981 zmarł prymas kard. Stefan Wyszyński. Jego następcą został abp Józef Glemp.

Po 1945 część duchowieństwa współpracowała ze Służbą Bezpieczeństwa (SB). W 1976 tajnymi współpracownikami SB było 2309 polskich duchownych[46].

Od 1989[edytuj | edytuj kod]

W 1989 Polska i Stolica Apostolska nawiązały stosunki dyplomatyczne. W 1990 w publicznych szkołach podstawowych i średnich wprowadzono katechizację. W 1991 w Toruniu powstało Radio Maryja. W latach 1991–2002 Jan Paweł II odbył do Polski 5 kolejnych podróży apostolskich: 51. (1991), 64. (1995), 78. (1997), 87. (1999), 98. (2002). W 1992 Jan Paweł II wydał bullę Totus Tuus Poloniae populus reformującą podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce. W 1993 zawarty został konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (ratyfikowany w 1998). W 1998 w Warszawie założona została Fundacja „Lux Veritatis”, której prezesem został o. Tadeusz Rydzyk; od 2003 fundacja jest operatorem Telewizji Trwam. W 1999 utworzono Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W 2002 rozpoczęto budowę Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie. W 2006 podróż apostolską do Polski odbył Benedykt XVI.

Aktualny podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego w Polsce od 2004

W Polsce istnieje obecnie 14 metropolii. Metropolie są podzielone na 41 diecezji (w tym 14 archidiecezji). Diecezje są podzielone na 1057 dekanatów.

Metropolie:

  1. metropolia białostocka
  2. metropolia częstochowska
  3. metropolia gdańska
  4. metropolia gnieźnieńska; patrz też: arcybiskupi gnieźnieńscy i prymasi Polski
  5. metropolia katowicka
  6. metropolia krakowska
  7. metropolia lubelska
  8. metropolia łódzka
  9. metropolia poznańska
  10. metropolia przemyska
  11. metropolia szczecińsko-kamieńska
  12. metropolia warmińska
  13. metropolia warszawska
  14. metropolia wrocławska

Katolickość społeczeństwa polskiego[edytuj | edytuj kod]

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Według publikacji Głównego Urzędu Statystycznego: Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012 liczba osób ochrzczonych w poszczególnych obrządkach (rytach) w 2011 roku wynosiła:

Badanie CBOS z listopada 2011 roku wykazało, że 95% mieszkańców Polski deklaruje się jako katolicy[47]. Jest to, po Malcie, największy odsetek w Europie[48]. Według Instytutu Statystyki kościoła Katolickiego wierzący stanowią 80% ludności Polski[49][50]. W 2011 roku liczba osób ochrzczonych przez polski Kościół katolicki, wynosząca 33 399 328, stanowiła 86,66% populacji Polski, szacowanej na 38 538 447 osób[51]. Liczba ochrzczonych obejmuje również wszystkie osoby, które wystąpiły z Kościoła.

W 2010 zarejestrowano 459 aktów apostazji na terenie Polski[52].

Z badań przeprowadzonych przez ISKK wynika, że w 2011 roku w niedzielnej mszy świętej uczestniczyło średnio 40% polskich katolików (nie licząc dzieci do lat siedmiu, chorych i ludzi starszych o ograniczonych możliwościach poruszania się), co stanowi spadek o 1 punkt procentowy w porównaniu z rokiem 2010 (komunię św. przyjęło 16,1%, spadek o 0,3 punktu procentowego od 2010)[2][53]. W ciągu ostatnich 30 lat systematycznie i stopniowo obserwowany jest spadek liczby osób uczestniczących w niedzielnej Mszy Św., obecnie 39%.[54][55]

Organizacje katolickie[edytuj | edytuj kod]

Religijność i katolickość Polaków przejawia się także w przynależności do ruchów i wspólnot religijnych[56]. W świetle badań w ruchy i stowarzyszenia katolickie angażuje się w Polsce około 2,5 mln wiernych, którzy należą do około 140 rozmaitych wspólnot formacyjnych i charytatywnych[57].

XVII Ogólnopolskie Czuwanie Odnowy w Duchu Świętym, Częstochowa 2011

Do najbardziej znaczących grup należą:

W Polsce działają też liczne świeckie stowarzyszenia katolickie, jak np. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży czy Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy.

Istnieją także Fundacje zajmujące się promocją wartości katolickich:

Oddolne inicjatywy[edytuj | edytuj kod]

Katolickie grupy świeckich podejmują wiele inicjatyw integrujących to środowisko i kształtujących ich wiarę. Do najbardziej znanych należą:

Media katolickie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Obecność katolików w życiu publicznym skutkuje także licznymi mediami katolickimi.

Prasa katolicka w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Niektóre okładki Frondy
Information icon.svg Zobacz też kategorię: Polskie czasopisma katolickie.

Najważniejsze tytuły:

Prasa katolicka ma ok. 2 proc. udziałów w rynku[57].

Radiowe stacje katolickie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też kategorię: Radia katolickie w Polsce.

Po 1989 roku katolickie rozgłośnie powstały w niemal wszystkich diecezjach. Ich słuchalność rzadko przekracza 2-3%. Większość stacji należących do diecezji uczestniczy w dwóch sieciach radiowych o charakterze ogólnopolskim, które powstały przy udziale kapitału zewnętrznego. Jest to VOX FM, skupiające 8 stacji diecezjalnych, oraz Radio Plus Polska Zachód, do którego należy 11 stacji[57].

Najsilniejszą pozycję wśród polskich rozgłośni religijnych ma Radio Maryja.

Portale katolickie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze z nich to:

Telewizja katolicka w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze programy katolickie to:

W telewizji publicznej istnieje też pasmo zarezerwowane dla redakcji katolickiej. Prowadzą ją ojcowie jezuici[57].

Wydawnictwa katolickie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od 1995 co roku w kwietniu odbywają się w Warszawie Targi Książki Katolickiej. W 2012 wzięło w nich udział niemal 140 wystawców[72], 50 autorów i 18 tys. odwiedzających. Podczas targów przyznawana jest branżowa nagroda Feniks.

Siedziba Księgarni św. Wojciecha przy pl. Wolności 1 w Poznaniu

Do najważniejszych wydawnictw wydających książki katolickie w Polsce należą:

Nazwa Rodzaj Miasto Podmiot prowadzący
Wydawnictwo WAM zakonne Kraków jezuici
Drukarnia i Księgarnia św. Wojciecha diecezjalne Poznań archidiecezja poznańska
Wydawnictwo Jedność diecezjalne Kielce diecezja kielecka
Księgarnia św. Jacka diecezjalne Katowice archidiecezja katowicka
Wydawnictwo św. Stanisława BM diecezjalne Kraków archidiecezja krakowska
Apostolicum i Pallottinum zakonne Poznań pallotyni
Edycja Świętego Pawła zakonne Częstochowa pauliści
Wydawnictwo Księży Marianów zakonne Warszawa marianie
Wydawnictwo Michalineum zakonne Kraków michalici
Wydawnictwo M inicjatywa świecka Kraków
Dom wydawniczy RAFAEL zakonne Kraków
Oficyna Wydawnicza VOCATIO inicjatywa świecka Warszawa
TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów zakonne Kraków benedyktyni
W drodze zakonne Poznań dominikanie
Wydawnictwo AA inicjatywa świecka Kraków
Wydawnictwo Salezjańskie zakonne Warszawa salezjanie
Wydawnictwo Światło Życie wspólnotowe Warszawa Ruch Światło-Życie
Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego uniwersyteckie Warszawa UKSW
Wydawnictwo KUL uniwersyteckie Lublin KUL
Wydawnictwo Znak inicjatywa świecka Kraków Znak (miesięcznik)
Wydawnictwo PETRUS inicjatywa świecka Kraków
Wydawnictwo Salwator zakonne Kraków salwatorianie
Verbinum zakonne Warszawa werbiści
Fronda inicjatywa świecka Warszawa Fronda.pl
Polwen inicjatywa świecka Radom
Instytut Wydawniczy PAX inicjatywa świecka Warszawa Stowarzyszenie „Pax”
Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu diecezjalne Sandomierz diecezja sandomierska
Włocławskie Wydawnictwo Diecezjalne diecezjalne Włocławek diecezja włocławska
Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne diecezjalne Olsztyn archidiecezja warmińska
Toruńskie Wydawnictwo Diecezjalne diecezjalne Toruń diecezja toruńska
BIBLOS – Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej diecezjalne Tarnów diecezja tarnowska
Bernardinum diecezjalne Pelplin diecezja pelplińska
Franciszkańskie Wydawnictwo św. Antoniego zakonne Wrocław franciszkanie
Wydawnictwo Franciszkanów „Bratni Zew” zakonne Kraków franciszkanie konwentualni
Calvarianum zakonne Kalwaria Zebrzydowska bernardyny
Serafin zakonne Kraków kapucyni
eSPe zakonne Kraków pijarzy
POMOC zakonne Częstochowa Misjonarze Krwi Chrystusa

Muzyka chrześcijańska w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Arka Noego na koncercie w Poznaniu

Do znanych katolickich wykonawców muzyki chrześcijańskiej w Polsce należą: 2Tm2,3, Antonina Krzysztoń, Arka Noego, Anastasis, 40 synów i 30 wnuków jeżdżących na 70 oślętach. Ważnym wydarzeniem był Song of Songs Festival, który odbywał się w Toruniu[57].

Publicyści katoliccy[edytuj | edytuj kod]

Oprócz licznych duchownych, także wielu świeckich pisze i mówi na tematy związane z wiarą Kościoła: zarówno do mediów katolickich, jak i świeckich. Są to m.in.:

Kult katolicki w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Święta katolickie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Święta katolickie w Polsce.

Wiele świąt katolickich w Polsce wrosło w kulturę kraju oraz jest obchodzonych jako dni wolne od pracy.

Najważniejsze:

Sanktuaria i kościoły[edytuj | edytuj kod]

Ważne miejsce na mapie polskiego katolicyzmu zajmują sanktuaria maryjne.

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Sanktuaria maryjne, w sekcji Sanktuaria maryjne w Polsce.

Najważniejsze z nich to:

Z innych sanktuariów jednym z najczęściej odwiedzanych jest Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach, związane z kultem Miłosierdzia Bożego na podstawie objawień z dzienniczka św. Faustyny.

Polscy święci i błogosławieni[edytuj | edytuj kod]

Polska posiada kilkuset własnych świętych i błogosławionych. Czterech z nich zostało podniesionych do rangi patronów Polski. Są to:

Do bardziej znanych należą również:

Stosunki: Państwo – Kościół[edytuj | edytuj kod]

Krzyż pomiędzy symbolami państwowymi – flagą a godłem Rzeczypospolitej Polskiej w sali wyborczej. Druga tura wyborów samorządowych w Poznaniu
w 2006.
Kardynał Stanisław Dziwisz na rozpoczęciu budowy autostrady A4 (odcinek KrakówSzarów)

Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 władze publiczne powinny zachowywać bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym. Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione, a stosunki między nimi a państwem są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego[76].

Roczna suma pieniędzy jaką Polska przeznacza na Kościół i prowadzone przez niego dzieła wynosi – według różnych szacunków – od 1 mld[77] do 5 mld złotych[78][79].

Hierarchowie kościelni wnoszą apele do polskich parlamentarzystów pracujących przy zmianach prawodawstwa o zachowanie wartości chrześcijańskich w stosunku do np. kwestii związków partnerskich[80] zapłodnienia pozaustrojowego, eutanazji czy aborcji[81]. Ustawa o mediach zawiera przepisy o respektowaniu wartości chrześcijańskich[82]. Konkordat z 1993 obliguje do dotowania uczelni katolickich i prowadzenia lekcji religii i rekolekcji[83]. Część świąt katolickich jest w Polsce dniami wolnymi od pracy, spośród dni ustawowo wolnych od pracy – 9 z 13 ma charakter wyłącznie religijny. Duchowni są obecni na uroczystościach państwowych[84], a także w wojsku i służbie zdrowia jako kapelani. Przez organy państwowe wspomagany jest ruch pielgrzymkowy[85], a w szkołach, salach szpitalnych[86], urzędach i Sejmie znajdują się krucyfiksy, czasami portrety zmarłego papieża Jana Pawła II.

Kościół ma w Polsce również wiele przywilejów majątkowych[87], m.in. ulg podatkowych[88].

Patrz też:

Stosunki: Kościół w Polsce – Watykan[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Nuncjatury w al. Szucha

Kościół katolicki w Polsce istnieje oficjalnie od zjazdu w Gnieźnie w 1000 roku, kiedy to Papież powołał pierwsze polskie diecezje. Od 1555 Polska posiada nuncjuszy apostolskich, którzy stanowią łącznik między krajem a Watykanem. Nuncjuszem w Polsce był w latach 1919-1921 abp Ambrogio Damiano Achille Ratti, późniejszy Papież Pius XI.

Obecnie nuncjuszem jest abp Celestino Migliore, który w 2010 zastąpił na tym stanowisku abpa Józefa Kowalczyka.

Misja społeczna[edytuj | edytuj kod]

Działalność Kościoła w Polsce wykracza poza ramy czysto religijne i jest widoczna w takich obszarach jak: edukacja, szkolnictwo wyższe, pomoc społeczna, opieka zdrowotna, mass-media.

Caritas[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Caritas (organizacja), w sekcji Caritas Polska.

Najbardziej znaną instytucją charytatywną Kościoła w Polsce jest Caritas Polska, które udziela pomocy doraźnej i długofalowej, materialnej i finansowej osobom bezrobotnym, bezdomnym, chorym, starszym, dzieciom z rodzin ubogich, a także imigrantom i uchodźcom. Caritas udziela również pomocy humanitarnej ofiarom wojen, kataklizmów i nieszczęść naturalnych poza granicami Polski. W 2010 na realizację swych celów statutowych Caritas Polska wydała 188,1 mln zł[89]. Dla porównania, WOŚP wydała w 2010 42,9 mln zł[90].

Szkolnictwo katolickie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku Kościół, realizując swoją misję, prowadził:

[91][92].

Opieka zdrowotna i społeczna[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku Kościół, realizując swoją misję, prowadził:

  • 33 szpitale,
  • 244 ambulatoria,
  • 267 domów starców i zakładów opieki
  • 538 sierocińców oraz domów opieki dla dzieci[91][92]

Pomoc krajom Trzeciego Świata[edytuj | edytuj kod]

Ponad 1,1 mln dolarów przekazali katolicy w Polsce w 2011 roku na projekty misyjne realizowane za pośrednictwem Papieskiego Dzieła Rozkrzewiania Wiary. Zebrane przez Polaków ofiary zostały przekazane do czterech krajów. Są nimi: Gambia, Liberia, Sierra Leone i Indonezja[93][94].

Finanse i własność Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Rzeczypospolitej posiada:

  • 17 533 kościołów i kaplic
  • i ok. 160 tysięcy hektarów gruntów[92].

Finanse[edytuj | edytuj kod]

Według kard. Nycza środki z „ofiar ludzkich na tacę” to ponad 6 mld zł. Państwo współfinansuje szkoły katolickie, kościelne zabytki sakralne, oraz uposażenie katechetów szkolnych w sumie ok. 2 mld zł[95].

Prace Komisji majątkowej[edytuj | edytuj kod]

Według niepełnych danych sporządzonych przez stronę kościelną w drugiej połowie lat 50, 19 z 25 wówczas istniejących diecezji utraciły:

  • 91 tys. ha ziemi i lasów,
  • 2203 budynki w tym
    • 60 szkół i przedszkoli,
    • 15 szpitali i sanatoriów,
    • 550 domów katechetycznych, parafialnych i rekolekcyjnych,
    • 901 budynków mieszkalnych,

a zakony utraciły:

  • 17 tys. ha ziemi,
  • 807 budynków niegospodarczych w całości i 381 budynków niegospodarczych w części,
  • 318 innych nieruchomości,
  • 278 miejsc kultu.

Łączne straty Kościoła wyniosły 155 tys. ha gruntów[96].

Komisja majątkowa przekazała tytułem zwrotu lub jako mienie zastępcze za dobra przejęte wcześniej przez Państwo kościelnym osobom prawnym:

  • ponad pół tysiąca nieruchomości[97] o łącznym obszarze 65 537,9704 hektarów i wartości ok. 5 mld zł[98]
  • rekompensatę i odszkodowania w wysokości 143 534 231,41 zł[99]. Placówki oświatowe Kościoła są dotowane przez państwo lub placówki samorządu terytorialnego w przypadkach i na zasadach określonych przez odpowiednie ustawy[100].

Fundusz kościelny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Fundusz Kościelny.

W związku z przejęciem przez Państwo w 1950 r. tzw. dóbr martwej ręki utworzono Fundusz Kościelny, który obecnie finansuje składki na ubezpieczenia społeczne duchownych różnych wyznań, jeżeli nie są za nich opłacane składki z innych tytułów[101].

Duchowieństwo[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Prymasem Polski jest abp Wojciech Polak (od dnia 7 czerwca 2014). Kościół katolicki w Polsce to:

  • 10114 parafii
  • 133 biskupów,
  • 22,2 tys. księży diecezjalnych,
  • 6,3 tys. księży zakonnych,
  • 23,3 tys. sióstr zakonnych,
  • 1,5 tys. braci zakonnych
  • 7 diakonów stałych.

Seminaria i klerycy[edytuj | edytuj kod]

W Polsce istnieje łącznie ok. 50 seminariów duchownych, w których klerycy przygotowują się do przyjęcia święceń kapłańskich.

Information icon.svg Osobny artykuł: Seminaria katolickie w Polsce.

W 2003 roku do kapłaństwa przygotowywało się 6,4 tys. kleryków[91], a w 2011 roku – 3,2 tys[3].

Kościoły katolickie w Polsce nie uznające Papieża[edytuj | edytuj kod]

Kościół Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej[102][103] jest jedną z katolickich wspólnot wyznaniowych w Polsce. Katolickie wspólnoty wyznaniowe w Polsce, które nie uznają prymatu papieża, to: Kościół Polskokatolicki w RP, Kościół Starokatolicki w RP, Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP, Kościół Katolicki Mariawitów w RP i Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Główny Urząd Statystyczny: Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2013. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2013.
  2. 2,0 2,1 Badanie katolików: 40 proc. uczestniczy w mszach świętych (pol.). Onet Wiadomości. [dostęp 2012-09-10].
  3. 3,0 3,1 3,2 Główny Urząd Statystyczny: Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2012. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2012.
  4. W Polsce jest 135 biskupów katolickich, DEON.pl, 21.07.2012.
  5. Tadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski. Warszawa 1973, s. 362, 363.
  6. Piotr Skurzyński, Historia Polski. Daty. Ciekawostki. Wydarzenia. Bohaterowie. Poznań ISBN 978-83-245-6655-6, s.18,19.
  7. Red. Ryszard Łużny, Franciszek Ziejka i Andrzej Kępiński. Unia brzeska, geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich, Kraków 1994.
  8. Witold Sienkiewicz, Ilustrowany atlas historii Polski, Warszawa 2006, s. 330.
  9. Praca zbiorowa, Historia. Vademecum maturalne 2009, Gdynia 2006, s. 580.
  10. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 39. ISBN 978-83-7629-486-5.
  11. Jacek Żurek, Ruch księży patriotów w województwie katowickim 1949-1956, Warszawa-Katowice 2009, s. 35.
  12. Stanisław Markiewicz, Państwo i Kościół w Polsce, Warszawa 1984, s. 33.
  13. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 38. ISBN 978-83-7629-486-5.
  14. Jacek Żurek, Ruch księży patriotów w województwie katowickim 1949-1956, Warszawa-Katowice 2009, s.42,43.
  15. Uchwała Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z dnia 19 września 1945 w sprawie konkordatu niepublikowana, „Państwo i Prawo”, 12/1947.
  16. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 45. ISBN 978-83-7629-486-5.
  17. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 46. ISBN 978-83-7629-486-5.
  18. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 49. ISBN 978-83-7629-486-5.
  19. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 50. ISBN 978-83-7629-486-5.
  20. Justyna Piasecka, Stosunki między Kościołem Rzymskokatolickim i Państwem w Polsce w latach 1944-1953 (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998), s. 38-39, Jan Żaryn, Kościół a władza w Polsce (1945-1950), Warszawa 1997, s. 272-295.
  21. Ustawa z dnia 20 marca 1950 o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego.
  22. Justyna Piasecka, Stosunki między Kościołem rzymskokatolickim i państwem w Polsce w latach 1944-1953 (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998) str. 41.
  23. Jan Żaryn, Kościół w Polsce w latach przełomu (1953-1958), Warszawa 2000, s. 16-17; Jan Żaryn, Kościół a władza w Polsce (1945-1950), Warszawa 1997, s. 269-272; ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Księża wobec bezpieki, Kraków 2007, s. 43-44.
  24. Bożena Bankowicz. Ruch księży patriotów 1949-1955, czyli „koń trojański” w polskim Kościele katolickim [w:] Bożena Bankowicz, Antoni Dudek, Ze studiów nad dziejami Kościoła i Katolicyzmu w PRL, Kraków 1996, s. 5-24, Tadeusz Markiewicz. „Księża patrioci” w latach 1949-1955 (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998, s. 69-126).
  25. Jan Żaryn. Kościół w Polsce w latach przełomu (1953-1958), Warszawa 2000, s. 21-26.
  26. Justyna Piasecka, Stosunki między Kościołem rzymskokatolickim i państwem w Polsce w latach 1944-1953 (w: Fasciculi Historici Novi, Tom I, Warszawa 1998) str. 41-42.
  27. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 51. ISBN 978-83-7629-486-5.
  28. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 52. ISBN 978-83-7629-486-5.
  29. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 53. ISBN 978-83-7629-486-5.
  30. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 54. ISBN 978-83-7629-486-5.
  31. Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, s. 138-154.
  32. Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, s. 146.
  33. Peter Raina, Kościół w PRL.Dokumenty, tom 1 1945-1959, Poznań 1994, s. 379-381; Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, s. 147.
  34. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 55. ISBN 978-83-7629-486-5.
  35. Józef Marecki: Niezłomni. Nigdy przeciw Bogu. Komunistyczna bezpieka wobec biskupów polskich. Kraków: WAM, 2007, s. 10. ISBN 978-83-7318-992-8.
  36. Bartłomiej Noszczak: Polityka państwa wobec Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego 1953–1956. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 57. ISBN 978-83-7629-486-5. Cytat: Według szacunkowych danych resortu bezpieczeństwa w latach 1944–1949 więziono łącznie 270 duchownych, w latach 1950–1953 zaś – 405. Z kolei według ustaleń księdza Zygmunta Wichrowskiego do 1953 r. w Polsce 9 biskupów usunięto z diecezji lub aresztowano i uwięziono, 37 księży zabito, 350 zesłano, 700 przetrzymywano w więzieniu, 900 wygnano, a 260 księży zmarło lub zaginęło. Straty duchowieństwa diecezjalnego szacowane są na 54 zabitych, 200 zesłanych, 170 uwięzionych i 300 wygnanych.
  37. Obchody milenijne 1966 roku w świetle dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Warszawa 1998, Peter Raina „Te Deum” Narodu Polskiego. Obchody tysiąclecia chrztu Polski 1966/67, Olsztyn 1991.
  38. Władysław Findysz (1907-1964), biografia.
  39. Peter Raina. Kościół-Państwo w świetle akt wydziału ds. wyznań 1967-1968, Próby kontroli Kościoła, Wydarzenia marcowe, Interwencja sierpniowa w Czechosłowacji. Warszawa 1994.
  40. Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, m.in. s. 124.
  41. Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, s. 343-353.
  42. Jan Żaryn, Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa 2003, s. 201-206, 335-339, 345; ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Księża wobec bezpieki, Kraków 2007, s. 209-212, 433-439.
  43. Peter Raina, Rozmowy z władzami PRL Arcybiskup Dąbrowski, tom pierwszy i drugi, Warszawa 1995.
  44. Peter Raina. Kościół w PRL Dokumenty, tom 2 1960-1974 (Poznań 1995), tom 3 1975-1989 (Poznań, Pelplin 1996).
  45. Peter Raina. Kościół w PRL Dokumenty, tom 3 1975-1989, Poznań, Pelplin 1996, s. 122-123.
  46. T. Ruzikowski, „Tajni współpracownicy pionów operacyjnych aparatu bezpieczeństwa 1950-1984”, „Pamięć i Sprawiedliwość”, nr 3: 2003, s. 109-131: ze szczegółowych danych z 1976 r. wynika, że na ogólną liczbę 25 174 księży, biskupów oraz alumnów świeckich i zakonnych dla SB pracowało 2309 duchownych. Oznacza to, że 9,17% księży było zarejestrowanych w kartotekach SB jako tajni współpracownicy.
  47. http://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/564443,cbos_okolo_95_proc_polakow_deklaruje_sie_jako_katolicy.html CBOS: około 95 proc. Polaków deklaruje się jako katolicy – Wiadomości z kraju i ze świata – Gazeta Prawna]
  48. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html.
  49. Biuro Prasowe Konferencji Episkopatu Polski: Konferencja religijność Polaków 1991-2011. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego. [dostęp 2013-03-17].
  50. Zbiór "wierzący" jest w tym badaniu rozłączny z "głęboko wierzący", por. http://www.rp.pl/artykul/990063.html?print=tak&p=0; przytoczono wartość sumaryczną
  51. Liczba ludności na koniec 2011 roku, przeliczona przez GUS na podstawie wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2011: Główny Urząd Statystyczny: Ludność – bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011: 31.12.2011 r. 2012-10-08. [dostęp 2012-10-25].
  52. Nowe statystyki Kościoła: tylko 40 proc. wiernych chodzi na msze – to najmniej w historii. wiadomosci.gazeta.pl, 2012-06-28.
  53. Dominicantes i communicantes 2011 (pol.). Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego, 2012. [dostęp 2012-09-10].
  54. Dominicantes 1992-2010 – wykresy.
  55. Świadomy chrzest.
  56. O polskim katolicyzmie, Academicon.pl.
  57. 57,0 57,1 57,2 57,3 57,4 57,5 Kościół katolicki w Polsce dziś.
  58. http://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Organizacje_katolickie.
  59. Stypendyści Fundacji DNT u prezydenta, DEON.pl.
  60. Ponad 60 tys. osób na Lednicy 2012, epoznan.pl.
  61. Ponad 100 tys. uczestników Orszaków, info.wiara.pl.
  62. Telewizja Dami.
  63. Przystanek Jezus – rozmowy o wierze na woodstockowym polu, interia.pl.
  64. http://www.przeznaczeni.pl/.
  65. http://www.rp.pl/artykul/853062.html.
  66. 30 tys. osób na Misterium Męki Pańskiej w Warszawie, interia.pl.
  67. http://skauci-europy.pl/aktualnosci/w-polsce-jest-juz-2594-skautow-europy.
  68. Catholic Voices Polska już działa, ekai.pl.
  69. O nas – Klub Książki Tolle.pl.
  70. Historia, akademiafamilijna.pl.
  71. Rycerz na masową skalę, Artur Stelmasiak, TK Niedziela.
  72. WYSTAWCY » SWK.pl – Stowarzyszenie Wydawców Katolickich.
  73. Święto Trzech Króli na ekai.pl [opublikowano: 2010-09-24].
  74. Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych. ILG, www.brewiarz.katolik.pl. [dostęp 2012-01-28].
  75. Najsłynniejsze polskie sanktuaria, Turystyka w interia.pl.
  76. Art 25 ust. 2, 1 i 3 Konstytucji RP.
  77. Marek Henzler. Państwo daje na tacę. „Polityka”. 16 listopada 2002. 46 (2376). s. 3. 
  78. http://www.se.pl/wydarzenia/kraj/sld-ma-pomysl-na-kosciol_120846.html, http://finanse.wp.pl/kat,111116,title,Kosciol-ma-sponsora-a-podatnicy-podwyzke-VAT,wid,12610713,wiadomosc.html.
  79. Policzyliśmy, ile zarabia Kościół. Z budżetu 1,6 miliarda, taca 1,2 miliarda, money.pl.
  80. http://www.rp.pl/artykul/679302.html.
  81. Episkopat znowu przeciwko aborcji, eutanazji oraz in vitro, Gazeta Prawna.
  82. http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,6737022,Senat_wpisal_do_ustawy_medialnej_wspieranie_chrzescijanskich.html.
  83. http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAI/konkordat_rp.html.
  84. http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/265326,Uroczystosci-panstwowe-bez-osob-duchownych.
  85. Przekrój, 25 lipca 2011, s. 10.
  86. Awantura o krzyż. Czy musi wisieć w szpitalnej sali?
  87. Ile zarabia Kościół rzymskokatolicki w Polsce? ForbesL.
  88. Kościół ma sponsora, a podatnicy podwyżkę VAT – Finanse – WP.PL.
  89. http://caritas.pl/images/stories/raporty/Caritas_Polska_sprawozdanie_finansowe_2010.pdf.
  90. Podsumowanie finałów WOŚP.
  91. 91,0 91,1 91,2 Dane Centralnego Urzędu Statystyki Kościoła, dotyczą stanu faktycznego z 31 grudnia 2004Dane dotyczące Kościoła katolickiego w Polsce. Angelus.pl. [dostęp 2010-08-06].
  92. 92,0 92,1 92,2 Tyle ma Kościół w Polsce, Puls Biznesu.
  93. RADIO WATYKAŃSKIE: Kościół w Polsce przekazał ponad 1,1 mln dolarów na projekty misyjne, pl.radiovaticana.va.
  94. PDRW – Papieskie Dzieło Rozkrzewiania Wiary, pdrw.missio.org.pl.
  95. Kościół zdradza ile polscy wierni dają na tacę. [dostęp 2013-05-07].
  96. Andrzej Grajewski. Problemy majątkowe w relacjach Kościół-państwo (w: Kościół-Państwo-Finance, dodatek specjalny do Gość Niedzielny, Idziemy, KAI, Niedziela, Przewodnik Katolicki, Źródło, 13 maja 2012, s. 10-12).
  97. http://www.newsweek.pl/artykuly/sekcje/spoleczenstwo/cba--podejrzenie-przestepstw-w-jedenastu-orzeczeniach-komisji-majatkowej-,72323,2.
  98. PAP (pp): Wkrótce poznamy raport z działalności Komisji Majątkowej (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2011-02-09. [dostęp 2011-02-22].
  99. Zestawienie wszystkich postępiań Komisji Majątkowej. 31 marca 2011. [dostęp 2011-05-14].
  100. Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, Artykuł 14, podpunkt 4.
  101. Zgodnie z pierwotną regulacją Fundusz Kościelny świadczyć miał na następujące cele utrzymanie i odbudowę kościołów, udzielanie duchownym pomocy materialnej i lekarskiej oraz organizowanie dla nich domów wypoczynkowych, objęcie duchownych ubezpieczeniem chorobowym na koszt Funduszu Kościelnego w przypadkach uzasadnionych, specjalne zaopatrzenie emerytalne społecznie zasłużonych duchownych oraz wykonywanie działalności charytatywno-opiekuńczej. (art. 9 ustawy o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki). W 1998 r. w związku z wprowadzeniem reformy emerytalnej kwestie związane z ubezpieczeniem chorobowym i zaopatrzeniem emerytalnym zastąpione zostały regulacją dotyczącą opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i odwołaniem do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do której wprowadzono regulację dotyczącą opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez Fundusz Kościelny.
  102. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154).
  103. Ustawa z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 459).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]