Kościół klepkowy w Hedared

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół klepkowy w Hedared
Hedareds stavkyrka
Kościół parafialny
Widok kościoła od wschodu
Widok kościoła od wschodu
Państwo  Szwecja
Miejscowość Hedared
Wyznanie protestanckie
Kościół luterański
Położenie na mapie Västra Götalandu
Mapa lokalizacyjna Västra Götalandu
Kościół klepkowy w Hedared
Kościół klepkowy w Hedared
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Kościół klepkowy w Hedared
Kościół klepkowy w Hedared
Ziemia 57°48′32″N 12°44′47″E/57,808889 12,746389Na mapach: 57°48′32″N 12°44′47″E/57,808889 12,746389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Kościół klepkowy w Hedared (szw. Hedareds stavkyrka), znany też jako kaplica w Hedared[1]kościół ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji (Svenska kyrkan), należący do parafii Sandhult (Sandhults församling) w diecezji Skara (Skara stift). Miejscowość Hedared położona jest w gminie Borås (Borås kommun) niedaleko miasta Borås (region terytorialny Västra Götaland).

Kościół w Hedared jest jedynym zachowanym w Szwecji kościołem klepkowym[2].

Kościół w Hedared ma status zabytku sakralnego według rozdz. 4 Kulturminneslagen (pol. Prawo o pamiątkach kultury) ponieważ został wzniesiony do końca 1939 (3 §)[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarszymi kościołami na terenie Szwecji były kościoły klepkowe, wznoszone z pionowo montowanych drewnianych belek. Jest znanych ok. stu takich konstrukcji, czy to dzięki zachowanym śladom w ziemi czy też dlatego, iż elementy pierwotnych kościołów wykorzystano w budowlach późniejszych. Drewniane elementy ścienne miały powierzchnie mniej lub bardziej wypukłe. Tworzące konstrukcje drewniane belki były od góry i od dołu umocnione ryglami i zastrzałami i razem ze słupami narożnymi tworzyły stałą ramę. Ponieważ w takiej konstrukcji trudno było zapewnić szczelność ścian, zarzucono z czasem pionowy montaż belek na rzecz montażu poziomego. Jedynym zachowanym w Szwecji kościołem tego typu jest kościół w Hedared. W Norwegii jest ich 28 a w Anglii 1. Kościoły klepkowe budowane były również w Danii i Islandii ale żaden z nich nie zachował się.

Choć drewno użyte do konstrukcji kościoła pochodzi z początku XVI w. to jego historia jest starsza. Wykorzystane powtórnie drewniane elementy wskazują, iż pierwszy kościół klepkowy istniał w tym miejscu już w XII w. a obecny jest jego kopią wzniesioną na początku XVI w.

W 1781 w ścianach kościoła przebito nowe otwory okienne.

W 1840 mieszkańcy Hedared i sąsiedniego Sandhult podjęli się zbudowania nowy kościoła w Sandhult; mieszkańcy Hedared postanowili przy tym zachować swoją dotychczasową świątynię.

W 1901 przeprowadzono pod nadzorem konserwatora zabytków Ekhoffa gruntowną restaurację kościoła w Hedared. Usunięto wówczas zewnętrzną osłonę z desek, która przez stulecia chroniła budowlę przed deszczem i słońcem. Usunięto jednocześnie tradycyjny element szwedzkich kościołów, tzw. vapenhus[a]. Celem tych zabiegów było odsłonięcie pierwotnej konstrukcji swiatyni. Planowano również usunięcie empor ale sprzeciwili się temu mieszkańcy i pomysł zarzucono. Położono również nowy dach z gontu sosnowego.

W latach 1995-1997 dokonano kolejnej restauracji kościoła. Dokonano wówczas wymiany dachu i zbudowano nowy vapenhus. Wymieniono zniszczone elementy konstrukcyjne i zabezpieczono całość przed wilgocią. 11 maja 1997, po zakończeniu restauracji, biskup Lars-Göran Lönnemark dokonał powtórnego poświęcenia kościoła.

Za wstęp do kościoła pobierane są opłaty, przeznaczane na bieżącą konserwację budowli.

Architektura i wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz w prezbiterium

Wnętrze kościoła jest niewielkie i składa się z jednej nawy i małego prezbiterium (3 × 3 m).

Podczas przeprowadzonej w 1735 renowacji wnętrze kościoła pokryto malowidłami. Na bocznych ścianach prezbiterium umieszczono podobizny Chrystusa i Mojżesza. Panele z desek, na których znajdują się oba malowidła, zostały podczas renowacji z lat 30. XX w. umieszczone na pionowych zawiasach i mogą być otwierane do przodu w celu lepszej ekspozycji malowideł. Na suficie nawy widnieje motyw Chrystusa Zmartwychwstałego. Ściany kościoła ozdobione są girlandami i draperiami.

Skromna nastawa ołtarzowa została wykonana z drewna. Z powodu szczupłości miejsca obraz ołtarzowy jest namalowany na panelu z desek i umieszczony na ścianie zamykającej prezbiterium. Został on odkryty i zakonserwowany w latach 1934–1935 podczas renowacji wnętrza swiatyni. Jego motywem ikonograficznym jest koronacja Maryi na Królową Niebios przez Boga Ojca i Chrystusa. Scenę otaczają postacie apostołów i blizej nieznanego swietego. Ołtarz boczny po stronie północnej został wykonany z desek i ustawiony na ścianie dzielącej nawę od prezbiterium. Centralną jego część stanowi drewniana rzeźba Madonny z XV w. Po stronie południowej znajduje się ambona.

Uwagi

  1. dosł. „dom broni” – przedsionek, w którym uzbrojeni mężczyźni musieli złożyć broń przed wejściem do kościoła

Przypisy

  1. praca zbiorowa: Våra kyrkor. s. 210.
  2. Ann Catherine Bonnier (i in.): Svenska kyrkor: En historisk reseguide. s. 108.
  3. Sveriges riksdag: Svensk författningssamling (SFS) Lag (1988:950) om kulturminnen m.m. (szw.). [dostęp 2012-02-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ann Catherine Bonnier, Göran Hägg, Ingrid Sjöström: Svenska kyrkor: En historisk reseguide. Sztokholm: Medströms Bokförlag, 2008, s. 108-109. ISBN 978-91-7329-015-9. (szw.)
  2. praca zbiorowa: Våra kyrkor. Västervik: Klarkullens Förlag AB, 1990. ISBN 91-971561-08. (szw.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]