Kościół melchicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grecki Melchicki Kościół Katolicki
كنيسة الروم الملكيين الكاثوليك
patriarcha Grzegorz III Laham
patriarcha Grzegorz III Laham
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Katolicyzm
   └ Kościół katolicki
     └ Katolickie Kościoły wschodnie
Ustrój kościelny episkopalny
Obrządek bizantyjski
Członkostwo Kościół katolicki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kościół melchicki (także "melkicki", oficjalnie "Grecki Melchicki Kościół Katolicki", łac. Ecclesia Graeca Melkita) - jeden z katolickich Kościołów wschodnich, działający pierwotnie na terenie starożytnych patriarchatów Antiochii, Jerozolimy i Aleksandrii, a obecnie również wśród diaspory wiernych w Europie i w obu Amerykach. Kościół melchicki wywodzi się z prawosławnej Cerkwi istniejącej na obszarze wymienionych patriarchatów.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Melchici.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Opis Kościoła melchickiego trzeba zacząć od uprzytomnienia sobie, że stolice trzech patriarchów Wschodu - Aleksandria, Antiochia i Jerozolima - już między VII a X wiekiem dostały się pod trwające do dziś panowanie muzułmańskie. Konsekwencją było znaczne osłabienie pozycji tych patriarchów, już wcześniej nadwerężonej przez rozłamy nestoriański i monofizycki. Podbój tych terenów przez Arabów doprowadził do uzależnienia tych patriarchatów od patriarchy konstantynopolitańskiego. Choć bowiem stale istniała świadomość kościelnej odrębności Syrii i Egiptu od Konstantynopola, to jednak nigdy nie kwestionowano, że tamtejsze Kościoły są częścią jednej Cerkwi, podległej duchowemu zwierzchnictwu patriarchy ekumenicznego. Paradoksalnie, zależność azjatyckiej i afrykańskiej Cerkwi od patriarchy Konstantynopola przybrała na sile po opanowaniu jego siedziby przez Turków. Wtedy bowiem utworzono w państwie tureckim system millet, w którym patriarcha konstantynopolitański stał się głową rum millet ("nacji prawosławnej"), sprawując władzę cywilną, a zwłaszcza fiskalną i finansową nad wszystkimi wyznawcami prawosławia w Imperium Osmańskim. Ostatecznym skutkiem takiego układu sił stało się niemal całkowite podporządkowanie patriarchów Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy patriarchom Konstantynopola. W szczególności dotyczyło to hierarchii duchownej na tych terenach: mimo że wierni byli Egipcjanami czy też Syryjczykami, mówiącymi po koptyjsku czy po aramejsku (później po arabsku), to nominowani przez Konstantynopol duchowni wszystkich szczebli (łącznie z patriarchami) byli Grekami i językiem tamtejszych Cerkwi był język grecki. Sytuacja ta prowadziła do konfliktów, szczególnie wyraźnych w Cerkwi antiocheńskiej.

Zależność od Konstantynopola znalazła swoje odbicie w sytuacji tych Cerkwi po wielkiej schizmie wschodniej. Wierni Cerkwi antiocheńskiej, jerozolimskiej i aleksandryjskiej nie przejawiali w stosunku do Rzymu wrogości takiej, jak Kościół patriarchatu konstantynopolitańskiego, również anatemy z 1054 nie objęły wprost tych patriarchatów. I choć łączność z Rzymem została przez nie w końcu zerwana, zostało to na nich właściwie wymuszone przez patriarchów Konstantynopola. Kwestia stosunku do Rzymu bywała narzędziem w wewnętrznych rozgrywkach politycznych tych patriarchatów. Było to widoczne zwłaszcza w patriarchacie antiocheńskim, przez wiele wieków doświadczającym konfliktu miejscowych wiernych z obcą hierarchią kościelną. Stanowisko patriarchów antiocheńskich w sporze Rzymu z Konstantynopolem bywało chwiejne - zdarzało się zarówno jednoznaczne poparcie dla jednej ze stron, jak i brak jasnego stanowiska. Patriarchowie Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy popierali próby unii podjęte na soborach w Lyonie (1274) i we Florencji (1439). Nawet panowanie krzyżowców, które wykopało emocjonalną przepaść między Rzymem a Konstantynopolem, nie pozostawiło po sobie tak złych wspomnień w Antiochii i Jerozolimie - być może dlatego, że usuwając greckich duchownych krzyżowcy sytuowali się po stronie Syryjczyków w opisanym wyżej wewnątrzkościelnym konflikcie.

Niezależnie od tego już od czasów wypraw krzyżowych datowała się łacińska działalność misyjna w Syrii i Palestynie, prowadzona głównie przez zakony: kapucynów, karmelitów i franciszkanów, a od 1583 - także jezuitów. Przybrała ona na sile w czasach kontrreformacji. Katolicki prozelityzm znajdował dodatkową przewagę w gwarancjach mocarstw europejskich dla katolików mieszkających w Imperium Osmańskim. Układy międzynarodowe ("kapitulacje osmańskie") dawały im prawną ochronę przed prześladowaniami ze strony władz tureckich, której byli całkowicie pozbawieni miejscowi prawosławni.

Powstanie i rozwój Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Takie było tło, na którym doszło do powstania Kościoła melchickiego. W 1709 prawosławny patriarcha antiocheński Cyryl V formalnie uznał zwierzchnictwo papieża, przy poparciu części biskupów, szczególnie Eutymiusza Saifi. W Cerkwi antiocheńskiej doszło do rozłamu na frakcję prorzymską i prokonstantynopolitańską, a następnie do walki między nimi, co doprowadziło do powstania dwóch konkurencyjnych linii patriarchatów antiocheńskich. W 1724 został obrany patriarchą Cyryl VI Tanas (1724-1759), który natychmiast złożył wyznanie wiary przed papieżem. Został ekskomunikowany przez patriarchę Konstantynopola Jeremiego, który naznaczył na patriarchę Antiochii Sylwestra z Cypru i nakazał mu zlikwidowanie schizmy. Patriarchowie uniccy zostali zmuszeni do opuszczenia Damaszku (od 1268 siedziby patriarchów antiocheńskich) i do obrania siedziby w Libanie. W roku 1772 patriarcha Maksym II otrzymał od Ojca Świętego Klemensa XIV religijną jurysdykcję nad wszystkimi wschodnimi katolikami podległego mu patriarchatu.

Pierwszy unicki patriarcha nadał unickiemu Kościołowi melchickiemu ramy organizacyjne diecezji i parafii. W wyniku emigracji części wiernych do Egiptu również tam została utworzona melchicka organizacja kościelna. Mimo konfliktów z miejscową Cerkwią i mimo zerwania z Rzymem przez część wiernych w XIX wieku (biskup Amidy - 1846) Kościół rozwija się do dziś. W 1811 otwarto seminarium duchowne w Ain Traz, odnowione w 1866. Dwaj wybitni patriarchowie XIX wieku, Maksymos III Mazloum (1833-1855) i Grzegorz II Youssef-Sayour (1864-1897) zakończyli organizowanie Kościoła, rozciągnęli jego organizację na teren Palestyny (patriarchatu Jerozolimy). (Trzeba pamiętać, iż od upadku Jerozolimy nie przebywał tam żaden katolicki patriarcha, a w Rzymie swoją siedzibę miał tytularny łaciński patriarcha Jerozolimy.)

W 1837 patriarcha melchicki Maksymos III Mazloum uzyskał od Imperium Osmańskiego cywilną władzę (tzw. prawo separacji narodu "rum millet") na terytorium podległych mu patriarchatów. W roku następnym przywilej ten zatwierdził Papież Grzegorz XVI.
W 1841 Maksymos III Mazloum został generalnym administratorem Rycerskiego Zakonu św. Łazarza z Jerozolimy, przyjmując także dla siebie i swych następców tytuł Protektora tego zakonu.

Powstały patriarchalne szkoły w Bejrucie (1865) i w Damaszku (1875) oraz seminarium świętej Anny w Jerozolimie (1882). Pod koniec XIX wieku, w ślad za wiernymi emigrującymi do USA, również tam zaczęły powstawać struktury kościelne. W 1893 patriarcha melchicki odegrał główną rolę na kongresie eucharystycznym w Jerozolimie.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Kościół melchicki ma 7 diecezji w Libanie, 4 w Syrii, po jednej w Izraelu, Jordanii, Kanadzie, Meksyku, Australii, Brazylii i w USA oraz pojedyncze parafie w Europie Zachodniej i w Ameryce Południowej. Od 2000 patriarchą melchickim jest Grzegorz III Laham.

Kościół melchicki posługuje się obrządkiem bizantyjskim z wieloma naleciałościami łacińskimi, pochodzącymi głównie z XIX wieku, gdy w dążeniu do europeizacji reformowano liturgię i teologię na wzór łaciński. W połowie XX wieku grupa duchownych melchickich skupiona wokół seminarium w Kairze zapoczątkowała powrót do tradycyjnej wschodniej teologii i liturgii. Przedstawiciel tej grupy arcybiskup Józef Tawil działał w tym duchu podczas Soboru Watykańskiego II. Językiem obrzędów kościelnych jest język przeważającej większości wiernych - arabski.

Kościół melchicki szuka zbliżenia z antiocheńską Cerkwią prawosławną. Działają wspólne komisje synodalne. W 1996 synod biskupów Kościoła melchickiego wydał uroczystą deklarację stwierdzającą brak przeszkód do pojednania obu siostrzanych Kościołów.

Zatwierdzona przez papieża pełna tytulatura patriarchów melchickich: Patriarcha (Batriyark) Antiochii, Cylicji, Syrii, Iberii, Arabii, Mezopotamii, Pentapolis, Etiopii, całego Egiptu i całego Wschodu, Ojciec Ojców, Kapłan Kapłanów, Biskup Biskupów, Trzynasty z Apostołów. Jako tytulatura osobista zatwierdzony jest tytuł historyczny: Patriarchy Antiochii, Jerozolimy i Aleksandrii.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]