Kościelec (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościelec
Kościół pw. św. Wojciecha, widok od północnego-wschodu
Kościół pw. św. Wojciecha, widok od północnego-wschodu
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat proszowicki
Gmina Proszowice
Liczba ludności (2011) 598
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-100
Tablice rejestracyjne KPR
SIMC 0331910
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kościelec
Kościelec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościelec
Kościelec
Ziemia 50°11′54″N 20°23′28″E/50,198333 20,391111Na mapach: 50°11′54″N 20°23′28″E/50,198333 20,391111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kościelecwieś w Polsce w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim, w gminie Proszowice. Wieś zamieszkuje 598 mieszkańców, zajmuje obszar 5,14 km²[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Kościelec. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krakowskim. Kościelec nazywany jest też Kościelcem Proszowicki w celu odróżnienia od innych miejscowości o tej samej nazwie. Wieś ta leży w odległości około 7 km na wschód od Proszowic. Występują tutaj głównie tereny rolnicze, główne uprawy to: tytoń oraz zboża. Corocznie odbywają się dożynki organizowane przez radę rodziców i dyrektora Zespołu Szkół w Kościelcu oraz turniej piłkarski im. Leszka Kokosińskiego, w którym biorą udział drużyny piłkarskie powiatu Proszowickiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Głównym i najbardziej charakterystycznym punktem wsi jest kościół romański z ok. 1231. Jego budowa związana była z istnieniem w tym miejscu (w XIII wieku) dużego ośrodka dóbr kościelnych biskupów krakowskich, obejmujących także Piekary, Szczytniki i Kowalę. Osady te pełniły rolę służebną wobec Kościelca.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Panorama wsi
  • 1200 – prawdopodobnie istniał tu zamek. Do niego miałoby się odnieść określenie Mesko edificat Boru. Według interpretacji podanej w Słowniku Geograficznym Królestwa Polski: Sąsiedztwo wsi Boronice pozwala przypuszczać, iż wniesiony na obszarze Boronic zamek, nadał tej części wsi nazwę Kościelec /Castellum/. Przy zamku stanął wkrótce i kościół.
  • 1231Wisław herbu Zabawa biskup krakowski (1229-1242 okres rządów biskupa krakowskiego) ufundował kościół pod wezwaniem św. Wojciecha.
  • 1325 – wymieniony pleban w Kościelcu Marcin.
  • XV wiek – w czasach Jana Długosza plebanem w Kościelcu był Stanisław Świradzki herbu Zabawa, kanonik i oficjał krakowski, zaś dziedzicem Jakubik herbu Pobóg.
  • Przed 1584 – w czasach reformacji kościół został sprofanowany przez braci polskich, dziedzicem wsi był wówczas Stanisław Bogusz herbu Półkozic, zwolennik arianizmu, prawdopodobny sprawca.
  • 1618 – kościół poważnie zniszczony, brak dachu, mury zagrożone zawaleniem.
  • 1628-1634 – podjęcie odbudowy i przywrócenie do kultu kościoła przez proboszcza Macieja Molędę.
  • 1664 – wzmianki o rekonsekracji odbudowanego kościoła przez sufragana krakowskiego Tomasza Oborowego.
  • 1673 – ks. Władysław Opacki, archidiakon krakowski i sandomierski ufundował wyposażenie wnętrza kościoła m.in. ołtarz główny.
  • 1839 – na mapie oznaczona zabudowa dworu (bez znaku „dwór”) wraz z przyległym terenem parku.
  • Ok. 1850 – wybudowano nową dzwonnice murowaną przy kościele w stylu neogotyckim, na miejscu starszej drewnianej.
  • 1858 – wzmianka o wzniesieniu sygnaturki i położeniu marmurowej posadzki w kościele.
  • 1875 – kościół odwiedził i opisał konserwator i badacz zabytków Władysław Łuszczkiewicz, opisał także miejscowość i okolice: Wieś Kościelec leży w pobliżu Krakowa pod Proszowicami, o mile na wschód od tego miasteczka, pamiętnego burzliwemi zjazdami szlachty małopolskiej. Ziemia ta proszowicka, znana ze swojej urodzajności, wyżłabia się w te głębokie parowy o gliniastych brzegach, w których wiją się wązkie drożyny wiejskie, co właściwe piętno nadają krajobrazowi. Gęsto zasiadłe wsie zamieszkuje lud, którego strój jest typowym krakowskim, a lud ten przechowuje tradycyjnie dzieje swej ziemi(...). Wsi Kościelców jest wiele w dawnej Polsce. Ile wsi tych, tyle starych kościołów, bo nazwę przybrały osady te od przybytków Bożych tu wcześniej postawionych (...). Jest więc i tu stary kościół, na wzgórzu, wśród wsi proszowskiej, zasianej w parowie rozrzuconemi chatami o słomianych strzechach; błyszczy on ścianami swemi kamiennemi. Pokryty szczytowym dachem a otoczony kępą drzew, ma przy sobie dziwaczną dzwonnice, niedawno przy kościele postawioną; ale o ile to wszystko składa się w pewną malowniczą całość, jest tak zwyczajnem w tej okolicy, że zwiedzanie kościółka, ciekawości podróżnego nie budzi (...).
  • 1883 – wymieniony jako: wś, pow. Pińczowski, gmina i parafia Kościelec, leży między Proszowicami, a Koszycami. Posiada kościół parafialny murowany pod wezwaniem Św. Wojciecha z 1242, fundacji Wiesława herbu Zabawa, biskupa krakowskiego, dom schronienia i szkołę początkową (...). Parafia Kościelec ma 3337 dusz. Dobra Kościeleckie składają się z folwarku Kościelec i Ksawerówka; wsi Kościelec i Posiłów (...) rozległość wynosi morgów 649. Folwark Kościelec grunta orne i ogrody mr. 455, łąk mr. 20, pastwisk mr. 5, lasu mr. 39, nieużytki i place mr. 29, razem mr. 545, budynków murowanych 3 z drzewa 16, płodozmian 4 i 8-polowy. Folwark Ksawerówka grunta orne i ogrody mr. 100, łąk mr. 3, nieużytki i place mr. 1, razem mr. 104, budynków z drzewa 3, płodozmian 4-polowy; rzeczka Kantorówka przepływa. Wś Kościelec osób 48, grunta mr. 206. Wś Posiłów osób 11 z gruntami mr. 76 (...).
  • 1892 – przeprowadzono odnowienie portalu kościoła.
  • 1925 – otwarcie połączenia kolei wąskotorowej: Kazimierza Wielka – Kościele, Kościelec – Szreniawa ze stacją Kościelec Wąskotorowy.
  • Do 1945 – właścicielem zespołu dworskiego był Okęcki.
  • 2003 - działalność rozpoczęła drużyna piłkarska Płomień Kościelec, prezesem klubu został wybrany Euzebiusz Kwaśniewski, jego zastępcą Piotr Gołębiowski. Od lutego 2007 prezesem jest Sylwester Gołdyn, a zastępcą Henryk Kamień.
  • 2006 – wymieniono więźbę dachową i blachę na kościele.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Źródła historyczne podają, że nazwa wsi wywodzi się od kościoła, który w średniowieczu pełnił także funkcje obronne (łac. castellum). Kościelec, prawdopodobnie dawna nazwa cmentarza chrześcijańskiego, w którym umieszczano ciała (kości) zmarłych, w różnicy od cmentarzysk pogańskich, mieszczących tylko popioły. Z czasem nazwa cmentarza dała początek nazwie kościół.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz parafialny w Kościelcu z I połowy XIX wieku, z kaplicą grobową rodziny Kamockich z 1859.
  • Figurka z 1841 roku w formie kamiennego filara z obrazem Matki Boskiej Bolesnej umieszczonym we wnęce znajdującej się w górnej części słupa. Poniżej, na ścianie frontowej znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca św. Stanisława Biskupa. Na filarze widoczna data 1841.
  • Figurka św. Jacka z 1844, kamienna, przedstawia św. Jacka Odrowąże stojącego na filarowym postumencie, trzyma w ręku figurę Matki Boskiej. Napis na postumencie św. Jacek Erol Adamczyk w 1844 r. Odnowiono w 1929. Patronem wsi jest św. Jacek. Legenda głosi, że święty uczynił cud i uratował mieszkańców Kościelca od klęski głodu. Zachowała się legenda, która o owym cudzie opowiada, zna ją większość mieszkańców wsi. Za figurką Kościelecką płynie źródło, które według legendy ma uzdrawiające właściwości głównie dla oczu.
  • Zespół dworsko-parkowy w Kościelcu. Zachowany tylko park podworski. Po 1945 zespół dworsko-parkowy został zdewastowany, rozebrano dwór wraz z oficynami oraz budynki gospodarcze, wycięto wiele starych drzew. Obecnym użytkownikiem parku jest Zawodowa Straż Pożarna. Na terenie podworskim zbudowano stadion LKS Płomień Kościelec.

Inne obiekty znajdujące się w Kościelcu[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy