Kościoły i inne związki wyznaniowe w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej działa kilkaset wspólnot religijnych, reprezentujących niemal wszystkie religie i wyznania współczesnego świata. Wolność wyznania gwarantuje Konstytucja (m.in. art. 25 i 53) oraz ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z 17 maja 1989 r.[1]

Rejestracja wyznań[edytuj | edytuj kod]

Prawną rejestracją związków wyznaniowych na terenie RP zajmuje się minister właściwy do spraw wyznań religijnych (obecnie Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji), prowadzący rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych[2] oraz wykaz Kościołów i innych związków wyznaniowych działających na podstawie odrębnych ustaw. Wspomniana rejestracja nie jest jednak konieczna, jeśli chodzi o swobodę odbywania praktyk religijnych. Obowiązujące prawo każdemu bowiem zapewnia wolność wyznania, głoszenia i sprawowania kultu religijnego (bez różnicy, czy wyznanie jest formalnie zarejestrowane, czy też nie). Z chwilą wpisu do rejestru kościół lub inny związek wyznaniowy uzyskuje jednak, jako całość, osobowość prawną oraz korzysta ze wszystkich uprawnień i podlega obowiązkom określonym w ustawach[3].

Prawo do złożenia wniosku o wpis do rejestru przysługuje 100 obywatelom polskim posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy składają listę zawierającą ich notarialnie poświadczone podpisy[4]. Wniosek powinien zawierać m.in. statut związku wyznaniowego[5].

Udział procentowy religii w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Dane GUS na koniec 2011 roku[a][b][6]:

  1. katolicyzm – 86,9% (gł. Kościół rzymskokatolicki – 86,7%, Kościół greckokatolicki – 0,14%, starokatolicyzm – 0,12%)
  2. prawosławie – 1,31% (gł. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – 1,31%)
  3. protestantyzm – 0,38% (gł. ewangelicy – 0,18%, zielonoświątkowcy – 0,09%, pozostali ewangelikalni chrześcijanie – 0,07%, adwentyści i inne grupy – 0,04%)
  4. Świadkowie Jehowy – 0,34%
  5. buddyzm – ok. 0,04%
  6. islam – 0,013%
  7. rodzimowierstwo - ok. 0,01%
  8. judaizm – 0,004%

Największe wspólnoty religijne w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Wykaz Kościołów i innych związków wyznaniowych działających na podstawie odrębnych ustaw[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski: abp Stanisław Gądecki, metropolita poznański

Kościół katolicki obrządku łacińskiego; oznacza część Kościoła rzymskokatolickiego, opierającą liturgię na obrządku łacińskim i liturgiach bliskich oraz pochodnych. Głową Kościoła jest papież, Biskup Kościoła Rzymskiego, który posiada najwyższą, pełną, bezpośrednią i powszechną władzę zwyczajną w kościele katolickim, którą może wykonywać zawsze w sposób nieskrępowany. Uznawany jest przez członków Kościoła rzymskokatolickiego za następcę Apostoła Piotra oraz zastępcę Chrystusa na ziemi. Najwyższym zgromadzeniem w Kościele jest Sobór powszechny wszystkich biskupów w sprawach najwyższej wagi. Przewodniczy mu papież, wszystkie uchwały soboru podlegają zatwierdzeniu przez papieża. Do tej pory według Kościoła rzymskokatolickiego odbyło się 21 soborów powszechnych.

W kościele rzymskokatolickim w Polsce czołową rolę odgrywa Konferencja Episkopatu Polski, którą tworzą arcybiskupi-metropolici, biskupi ordynariusze i biskupi pomocniczy. Honorowo w Kościele katolickim w Polsce wyróżnia się spośród episkopatu godność prymasa Polski, nie ma ona jednak aktualnie znaczenia prawnego. Podstawowymi jednostkami administracyjnymi w strukturze Kościoła katolickiego są diecezje i parafie, a pomocniczymi metropolie i dekanaty.

Duchowni rzymskokatoliccy żyją w celibacie, a kapłanem może być tylko mężczyzna. Kościół katolicki uznaje kult świętych, kult Maryi, kult obrazów i relikwii oraz modlitwy za zmarłych. Przyjmuje wiarę w czyściec, realną obecność Chrystusa w Eucharystii.

Cerkiew Greckokatolicka w Wisłoku Wielkim

Zwierzchnik: abp Jan Martyniak

Kościoły greckokatolickie to zbiorcza nazwa Kościołów katolickich obrządku bizantyjskiego, których głową jest papież, Biskup Kościoła Rzymskiego. Określenie greckokatolicki pozwala odróżnić je od kościołów katolickich innych tradycji – przede wszystkim od Kościoła rzymskokatolickiego (łacińskiego), jak również od Kościołów tradycji syryjskiej i koptyjskiej. Wraz z tymi ostatnimi Kościoły greckokatolickie należą do katolickich Kościołów wschodnich. Polscy biskupi greckokatoliccy wchodzą w skład Konferencji Episkopatu Polski[7].

Ordynariusz: abp Kazimierz Nycz, metropolita warszawski

Obrządek ormiański wywodzi się z Armenii i ma dwa główne rytylibański i lwowski, z których oba znane są w Polsce. Charakterystyczny jest język grabar (staroormiański), który zachował się tylko w modlitwach. Inną cechą wyróżniającą jest dominacja śpiewu (podstawą jest śpiew chóru), szaty liturgiczne księdza, wydłużony czas liturgii do 1,5 godziny oraz ustawienie kapłana „tyłem do wiernych”, czyli w kierunku wschodnim. Różnicę możemy również zauważyć w sakramentach świętych. W obrządku łacińskim dziecko otrzymuje na początku swojego życia chrzest, a po osiągnięciu pewnej dojrzałości i wiedzy religijnej przystępuje do sakramentu bierzmowania. W obrządku ormiańskim oba te sakramenty udzielane są jednocześnie już w wieku niemowlęcym. Księża ormiańscy są obowiązani nosić brody.

Cerkiew św. Nikity Męczennika w Kostomłotach

Ordynariusz: bp Zbigniew Kiernikowski, biskup siedlecki

Starokatolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Franciszka z Asyżu w Łodzi

Zwierzchnik: bp Michał Maria Ludwik Jabłoński
Siedziba: Świątynia Miłosierdzia i Miłości w Płocku

Mariawityzm wyodrębnił się z polskiego Kościoła rzymskokatolickiego w 1906 roku. Powodem secesji było niezaakceptowanie przez hierarchię polską i papieża w Rzymie działalności Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, które powstało na skutek objawienia Dzieła Wielkiego Miłosierdzia, jakie otrzymała siostra zakonna Maria Franciszka Kozłowska 2 sierpnia 1893 roku w Płocku.

Kościół opiera się na starodawnych katolickich zasadach wiary i moralności zawartych w Piśmie Świętym, dekretach siedmiu pierwszych soborów powszechnych i objawieniach św. Marii Franciszki Kozłowskiej. Głównym zadaniem mariawitów jest szerzenie czci dla Przenajświętszego Sakramentu, co się wyraża w częstym przyjmowaniu Komunii Świętej pod postaciami chleba i wina, a także na odprawianiu adoracji ubłagania. Istnieją dwie formy spowiedzi: uszna i ogólna przed Chrystusem z rozgrzeszeniem kapłana. W Kościele mariawitów istnieje dobrowolny celibat, są duchowni żonaci i zamężne duchowne i celibatariusze. Mariawici jako pierwsi odprawili Mszę św. w języku polskim. Była to pasterka sprawowana w płockiej kaplicy mariawickiej w 1907 roku. Wszystkie posługi w Kościele są bezpłatne, duchowieństwu wolno jest przyjmować dobrowolne ofiary za posługi religijne, ale nie może ich żądać. Kościół Starokatolicki Mariawitów jest członkiem licznych organizacji ekumenicznych, utrzymuje przyjazne stosunki z Kościołami Unii Utrechckiej.

Zwierzchnik: bp Wiktor Wysoczański
Siedziba: Katedra św. Ducha w Warszawie

Nauka Kościoła Polskokatolickiego opiera się na teologii starokatolickiej, w wersji polskokatolickiej. Jest to wyznanie wyrosłe w Stanach Zjednoczonych wśród polskich emigrantów w końcu XIX wieku, utworzone przez biskupa Franciszka Hodura. Do Polski zostało przeniesione w latach 20. poprzedniego wieku. Liturgia Kościoła Polskokatolickiego w RP jest zbliżona do liturgii Kościoła rzymskokatolickiego. Duchownych polskokatolickich nie obowiązuje celibat, istnieją dwie formy spowiedzi uszna oraz ogólna z rozgrzeszeniem kapłana. Wierni mogą przyjmować komunię pod dwiema postaciami.

Zwierzchnik: biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz
Siedziba: Klasztor mariawicki w Felicjanowie

Kościół Katolicki Mariawitów jest odłamem od Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Po śmierci św. Marii Franciszki cała władza zwierzchnia w Kościele mariawitów przeszła w ręce jej najbliższego współpracownika – arcybiskupa Jana Marii Michała Kowalskiego. W roku 1924 zniósł on celibat duchownych, a kilka lat później wprowadził kapłaństwo kobiet. Zniesiono także spowiedź uszną, posty, zwyczaj święcenia przedmiotów. Reform tych nie zaakceptowali wszyscy mariawici, toteż w roku 1935 doszło do rozłamu. Abp Kowalski ze swoimi współpracownikami wyjechał do Felicjanowa, by utworzyć tam Kościół Katolicki Mariawitów. W Kościele istnieje silny kult Mateczki Kozłowskiej i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, duchowieństwo składa się wyłącznie z kobiet, a w wielu placówkach nabożeństwa odprawiają kapłani ludowi.

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: abp Sawa, metropolita warszawski i całej Polski

Prawosławie to drugi obok katolicyzmu główny starożytny nurt chrześcijaństwa. Istotne znaczenie dla jego odrębności miała Wielka schizma wschodnia. Kościoły prawosławne opierają się na Wschodniej Tradycji Kościoła, odrzucając doktrynę o czyśćcu i nieomylności papieża. Kościoły narodowe są autokefaliczne. Wierni Kościoła prawosławnego przyjmują Eucharystię pod postaciami chleba i wina. Diakonów i prezbiterów nie obowiązuje celibat. Kościół uznaje modlitwy za zmarłych oraz 7 sakramentów świętych i liczne sakramentalia.

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny to jeden z kanonicznych Kościołów prawosławnych, obejmujący swoją jurysdykcją parafie na terenie Polski.

Molenna w Wodziłkach

Przewodniczący Naczelnej Rady Kościoła: Wacław Nowiczenko

Doktryna staroobrzędowców bezpopowców, opiera się na Piśmie Świętym, doktrynie o Trójcy Świętej, sukcesji apostolskiej, uznaniu siedmiu sakramentów, kultu świętych i Maryi, uznaje się chrzest niemowląt i modlitwę za zmarłych. Spowiedź odbywa się raz do roku, w pierwszym albo drugim tygodniu wielkiego postu. Staroobrzędowcom nie wolno pić alkoholu i herbaty ani palić papierosów. Mężczyźni muszą nosić brody.

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: bp Jerzy Samiec, Biskup Kościoła

Kościół Ewangelicko-Augsburski opiera swoją wiarę na pięciu filarach: tylko Biblia, tylko Chrystus, tylko Słowo, tylko wiara i tylko łaska. Najistotniejszą z nich jest zasada „Tylko Chrystus”, której podporządkowane są wszystkie inne. Wierni wierzą w jednego Boga oraz w to, że tylko Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem a człowiekiem, który przyjmuje zbawienie z darowanej łaski, bez własnej zasługi, poprzez wiarę w Jezusa. Uznaje niedzielę za dzień święty. Na nabożeństwach odbywa się spowiedź ogólna przed Chrystusem. Istnieją dwa sakramenty: Chrzest i Eucharystia. Kościół praktykuje chrzest niemowląt, a Eucharystia, nazywana również Wieczerzą Pańską lub Sakramentem Ołtarza, udzielana jest pod dwiema postaciami chleba i wina. W nauce o usprawiedliwieniu podkreśla, że nie zbawiają uczynki, a jedynie wiara w usprawiedliwiające dzieło Chrystusa, dokonane na krzyżu. Odrzuca kult świętych – modlić wolno się tylko do Trójjedynego Boga.

Zwierzchnik: bp Marek Kamiński

Istotną cechą pobożności zielonoświątkowej jest głośna modlitwa (indywidualna i wspólna) w czasie nabożeństw. W modlitwie może pojawić się glosolalia (mówienie w innym, niewyuczonym języku), a także proroctwa i poselstwa. Zielonoświątkowcy nie uznają nieomylności papieża oraz kultu Maryi i świętych.

Dom modlitwy adwentystów dnia siódmego w Poznaniu

Zwierzchnik: Jarosław Dzięgielewski

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie miało miejsce w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej. ↵

Adwentyści dnia siódmego wyznają protestanckie zasady oparte na Biblii (zasada Sola Scriptura), zbawienia wyłącznie na podstawie łaski (zasada Sola Gratia) i jedynie za pośrednictwem Jezusa Chrystusa (zasada Solus Christus). Adwentyści postrzegają świat jako miejsce wielkiego boju między Bogiem a Szatanem, w który włączona jest cała ludzkość. Akceptują doktrynę trynitaryzmu, świętują biblijny sabat - sobotę, nie praktykują kultu świętych, obrazów i figur.

Przewodniczący Rady Kościoła: prezbiter Mateusz Wichary

Cechą charakterystyczną tego nurtu jest chrzest dorosłych poprzez zanurzenie. Wiara jest dla baptystów sprawą świadomego wyboru, stąd nikogo ich zdaniem nie wolno przymuszać do identyfikacji religijnej.

Zwierzchnik: ks. Andrzej Malicki

W doktrynie i praktyce metodyzm stanowi ogniwo pośrednie między tradycyjnymi kościołami protestanckimi (luterańskimi, kalwińskimi) a ugrupowaniami tzw. Kościołów wolnych (zwłaszcza denominacje baptystyczne, zielonoświątkowe i należące do tzw. ruchu uświęceniowego). Podstawą doktrynalną, obok Biblii stanowią pisma Johna Wesleya.

Zwierzchnik: bp Marek Izdebski

Zasady wiary przyjęte są w Katechizmie Heidelberskim z 1563 oraz Konfesji Sandomierskiej z 1570 roku. Formy kultu reguluje Agenda Gdańska z 1637 roku. Podstawą wiary jest Biblia, natomiast tradycja podlega stałej rewizji według zasady Ecclesia reformata et semper reformanda; odrzucona jest doktryna o nieomylności widzialnego Kościoła. Kalwinizm przyjmuje naukę o predestynacji. Praktykowany jest chrzest dzieci.

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Związku: Piotr Kadlčik; Naczelny Rabin Polski: Michael Schudrich

Podstawą judaizmu jest wiara w jednego Boga (osobowego, niepodzielnego, będącego bytem niematerialnym, bezcielesnym i wiecznym), będącego nie tylko stwórcą świata, także jego stałym „nadzorcą”, czy też „opiekunem”. Bóg ten zawarł z ludem Izraela wieczyste przymierze, obiecując ochronę i pomoc w zamian za podporządkowanie się nakazom Boga.

Karaimizm[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący zarządu związku: Szymon Pilecki.

Karaimi posługują się językiem karaimskim należącym do języków tureckich, ale w odróżnieniu od większości ludów tureckich, nie są wyznawcami islamu. Wyznają religię, która na przełomie VII i VIII w. wyłoniła się z judaizmu. Założycielem tego odłamu był Anan ben Dawid z Basry. Uznają oni tylko Biblię, w szczególności Pięcioksiąg Mojżeszowy, odrzucając autorytet rabinów i Talmudu.

Islam[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: Mufti Tomasz Miśkiewicz

Muzułmańskie Gminy Wyznaniowe są częścią struktury organizacyjnej Muzułmańskiego Związku Religijnego. Każda gmina ma siedzibę i podległe określone terytorium. Gminy organizują życie religijne swoich członków. Gmina posiada osobowość prawną.

Kościoły i inne związki wyznaniowe wpisane do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych[edytuj | edytuj kod]

Starokatolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Parafia Polskiego Narodowego Katolickiego Kościoła w Warszawie

Zwierzchnik Kościoła: bp Jerzy Rybka

Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP wyodrębnił się z Kościoła Polskokatolickiego w RP w 1995 roku. Założyli go wierni warszawskiej parafii polskokatolickiej Dobrego Pasterza, którzy byli krytycznie nastawieni do postępowania władz zwierzchnich Kościoła Polskokatolickiego w RP. 6 października 2006 roku PNKK w RP został wpisany do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych MSWiA. Za priorytetowe zadania kościół stawia sobie jurysdykcyjną jedność z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim oraz pełną komunię z Kościołem rzymskokatolickim.

Starokatolicka Katedra Podwyższenia Świętego Krzyża w Łodzi

Zwierzchnik: bp Marek Jan Kordzik

Kościół Starokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za kontynuację Polskiego Kościoła Starokatolickiego, który powstał w latach 30. XX wieku w wyniku rozłamu w polskiej diecezji misyjnej Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego. Kościół zorganizowany jest w ustroju episkopalno-synodalnym, przyjmując naukę dogmatyczną i moralną Kościół rzymskokatolickiego z wyjątkiem dogmatu o nieomylności papieża oraz jego uniwersalnej jurysdykcji. Duchowni starokatoliccy żyją w celibacie, a kapłanem może być tylko mężczyzna. Kościół Starokatolicki uznaje kult świętych, kult Maryi, kult obrazów i relikwii oraz modlitwy za zmarłych. Przyjmuje wiarę w czyściec, realną obecność Chrystusa w Eucharystii. Wierni zamieszkują głównie województwo mazowieckie, łódzkie i śląskie.

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: Przewodniczący Rady Ogólnego Zebrania Cerkwi oraz Duchowny o. Mariusz Jefimow

Związek zarejestrowany w Polsce 18 grudnia 2013 roku.

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: Andrzej Bajeński

Kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym, wywodzący się z tradycji Kościołów Chrystusowych (campbellitów), która głosiła powrót do nauki Biblii, wierność Jezusowi i wykonywanie woli Bożej.

Zwierzchnik: Andrzej Nędzusiak

Zasady wiary Kościoła Bożego w Chrystusie są zbliżone do zasad przyjętych przez Kościół zielonoświątkowy i inne wspólnoty o podobnym charakterze. Podstawą wszelkiego działania oraz nauczania jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Duży nacisk kładziony jest na osobiste spotkanie z Jezusem Chrystusem (nowe narodzenie) i wiarę w to, że Jezus daje darmo (nie za uczynki) przebaczenie grzechów i zbawienie każdemu, kto odwraca się od swojego grzechu i oddaje swoje życie w Boże ręce.

Zbór Kościoła Wolnych Chrześcijan w Lublinie

Zwierzchnik: Jerzy Karzełek

Wolni chrześcijanie wierzą w trójjedynego Boga, a za podstawę swojej wiary uznają 39 kanonicznych ksiąg Starego Testamentu i 27 kanonicznych ksiąg Nowego Testamentu. Praktykowana jest wiara w zmartwychwstanie ciała, pochwycenie wierzących i powtórne przyjście Jezusa Chrystusa na ziemię oraz ustanowienie przez Niego Tysiącletniego Królestwa.

Zwierzchnik: Tadeusz Tołwiński

Kościół Ewangelicznych Chrześcijan należy do rodziny tzw. wolnych kościołów protestanckich. Jego zasady wiary opierają się na nauczaniu Jezusa i apostołów, zapisanym w Nowym Testamencie, i odwołują się do ideałów pierwszych chrześcijan. Ewangeliczni chrześcijanie utożsamiają się również z ideami Reformacji, będącej „powrotem do źródła”, którym dla chrześcijan jest Pismo Święte. Wierzą, że naśladowanie Jezusa jest nie tylko religią, ale – przede wszystkim – sposobem życia zaspakajającym najgłębsze potrzeby człowieka; podkreślają też konieczność nawrócenia jako świadomej, osobistej decyzji, która nie może być dziedziczona po rodzicach lub zastąpiona religijnymi obrzędami.

Zwierzchnik: Przewodniczącym Rady Administracyjno-Misyjnej Kościoła Walenty Dawidów

Kościół Chrystusowy w Polsce to chrześcijański kościół protestancki o charakterze ewangelicznym (ale nie jest członkiem Aliansu Ewangelicznego w RP). Należy do nurtu Kościołów Chrystusowych (tzw. campbellitów); zorganizowany kongregacjonalnie (zbory posiadają autonomię). Siedzibą władz Kościoła jest miasto Sopot.

Zwierzchnik: Andrzej Jeziernicki

Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej jako wspólnota o charakterze pentekostalnym podkreśla znaczenie Pisma Świętego (Starego i Nowego Testamentu) jako najważniejszego autorytetu co do wiary i życia. Członkami wspólnot stają się chrześcijanie, którzy świadomie przyjęli Jezusa jako swojego Pana i Zbawiciela, czyli przeżyli nawrócenie.

Zwierzchnik: Ludwik Skworcz

Związek wyznaniowy działający na terenie Polski od 31 stycznia 1990 r.

"Wywodzi się z grupy odnowy charyzmatycznej działającej do 1991 r. w ramach Kościoła Katolickiego"[6]. "Jest częścią Kościoła Bożego (Church of God z siedzibą w Cleveland USA) założonego w 1886 r."[6] "Do 2002 r. Kościół działał pod nazwą Kościół Jezusa Chrystusa w Krakowie, a następnie jako Kościół Wiary"[6].

Dom modlitwy Ewangelicznej Wspólnoty Zielonoświątkowej w Woli Piotrowej

Zwierzchnik: Tadeusz Krzok

Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa jak wskazuje nazwa ma charakter ewangeliczny, co oznacza, że swe wyznanie wiary opiera wyłącznie na treści Pisma Świętego. Wspólnota powstała na początku XX wieku, kiedy to w łonie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego doszło do religijnego przebudzenia o charakterze zielonoświątkowym. Początki wspólnoty sięgają roku 1910, kiedy powstał zarejestrowany przez władze Austro-WęgierZwiązek Stanowczych Chrześcijan”. W 1981 r. dokonano rejestracji (w Polsce) pod nazwą „Protestancka Wspólnota Regionu Bieszczadzkiego – Kościół Zielonoświątkowy”, a obecną nazwę Wspólnota nosi od 1988[11].

Zwierzchnik: Roman Witek

Chrześcijanie Dnia Sobotniego – wyznanie wyodrębnione z polskiego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w latach 30. przez Alfreda Kube. Często mylnie identyfikowany z adwentyzmem. Nie należy on do wyznań adwentystycznych, ponieważ nie wierzy w specyficzny adwentystyczny wykład księgi Daniela, rok 1844 jako początek czasu końca, świątynię w niebie, oraz prorokinię adwentystyczną Ellen White.

Zwierzchnik: Oskar Schier

Związek wyznaniowy prawnie działający na terenie Polski od 11 stycznia 1990 r.

Zwierzchnik: Tomasz Wesołowski

Głównym celem Kościoła jest zbudowanie Królestwa Bożego na Ziemi. Mooniści wierzą, że Jezus Chrystus nie doprowadził do końca swojej misji, gdyż nie założył Prawdziwej Rodziny, której dzieci byłyby wolne od grzechu pierworodnego. Takąż misję miał wypełnić Sun Myung Moon i jego trzecia małżonka, Hak Ja Han, nazywana przez wyznawców Matką Niebiańską, z którą miał dwanaścioro dzieci.

Zwierzchnik: Bolesław Paliwoda

Ewangelikalny kościół założony we Wrocławiu w 1996 roku. Obecnie posiada 7 zborów.

Zwierzchnik: Andrzej Cyrnikas

Niezależny samorządny ewangelikalny zbór znajdujący się na terenie Bielska-Białej zarejestrowany prawnie 25 lipca 1990 r.

Zwierzchnik: Piotr Pilch

Kościół o charakterze pentekostalnym, istniejący od ponad 60 lat.

Zwierzchnik (starsi zboru): Andrzej Trzebowski, Marek Dragon i Tomasz Dragon.

Protestancka wspólnota wyznaniowa działająca prawnie na terenie Polski od 14 maja 1990 r.

Zwierzchnik: Janusz Grabiec

Ewangeliczna wspólnota religijna posiadająca swój jedyny zbór w Skoczowie. Zbór jest współorganizatorem Ewangelicznego Festiwalu Życia w Wiśle.

Zwierzchnik: Paweł Ratz

Ewangelikalno-protestancki związek wyznaniowy działający prawnie w Polsce od 10 kwietnia 1990 r.

Zwierzchnik: Rada Starszych (5 osób) i Ogólne Zebranie Członków Zboru[6]

Pentekostalna wspólnota chrześcijańska założona 26 czerwca 1990 r.

Zwierzchnik: Paweł Zając

Kościół chrześcijański, uznający Biblię za jedyną regułę wiary i praktyki, oraz Boga w Trzech OsobachOjca, Syna i Ducha Świętego. Kościół wierzy w zbawienie jedynie z łaski, ważność Dekalogu, świętość dnia sobotniego i bliskie Powtórne Przyjście Chrystusa. Praktykuje się trzy obrzędy: chrzest, umywanie nóg i Wieczerzę Pańską. Wszyscy wyznawcy Kościoła są wegetarianami i pacyfistami. Kościół nie uczestniczy w życiu politycznym. Jest przeciwny ekumenii. Działa w 125 krajach świata, posiada 35 000 członków. Kościołem zarządza Generalna Konferencja.

Zwierzchnik: Zbigniew Łapiński

Kościół pentekostalny prawnie działający w Polsce od 7 maja 1990 r.

Wyznania wywodzące się od Badaczy Pisma Świętego[edytuj | edytuj kod]

Przykładowe zebranie Świadków Jehowy na Sali Królestwa
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Polsce.

Świadkowie Jehowy w Polsce – związek wyznaniowy głoszący, że jedynym Wszechmocnym Bogiem-Stwórcą jest Jehowa i uznający Jezusa Chrystusa za jednorodzonego Syna Bożego. Wiosną (data „ruchoma”) obchodzą jedyne święto: Wieczerzę Pańską (Pamiątkę) w rocznicę śmierci Jezusa – według kalendarza księżycowego. Świadkowie Jehowy znani są z działalności ewangelizacyjnej i wielu swoich publikacji (w tym czasopism: „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy” oraz „Przebudźcie się!”), które nieodpłatnie rozpowszechniają.

Przewodniczący Zarządu: Edward Pietrzyk

Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego powstało po podziałach w ruchu Badaczy Pisma Świętego spowodowanym śmiercią Charlesa T. Russella.

Dom modlitwy w Poznaniu – miejsce spotkań wyznawców „Epifanii”

Przewodniczący: Piotr Woźnicki

Świecki Ruch Misyjny Epifania jest częścią międzynarodowego ruchu religijnego: Laymen’s Home Missionary Movement (Świecko Domowy Ruch Misjonarski). Ruch ten wywodzi się z milleryzmu, powstał w 1920 roku po podziałach w ruchu Badaczy Pisma Świętego spowodowanym śmiercią Charlesa T. Russella. Założycielem ruchu był Paul S.L. Johnson, który sprawował urząd opiekuna wykonawczego i dyrektora LHMM aż do swojej śmierci w roku 1950. Po nim funkcję tę pełnili: Jolly, Gohlke, Hedman, Herzig i Snyder.

Przedstawiciel: Lech Bieleń

Jeden z odłamów Badaczy Pisma Świętego powstały w Polsce w latach trzydziestych XX wieku, którego założycielem był Czesław Kasprzykowski. Obecna siedziba stowarzyszenia w Polsce znajduje się Bydgoszczy.

Pozostałe wyznania i ruchy chrześcijańskie[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: Robert Kisiel

Bracia za wyłączną podstawę swej doktryny uważają Biblię. Podobnie jak arianieantytrynitarzami – nie uznają dogmatu o Trójcy Świętej. Bracia polscy udzielają chrztu przez zanurzenie na podstawie wiary. Raz do roku obchodzą Wieczerzę Pańską poprzedzoną umywaniem nóg. Za dzień świąteczny uznają sobotę (szabat) i przestrzegają biblijnych przepisów pokarmowych.

Zwierzchnik: bp Waldemar Starosta

Kościół Nowoapostolski widzi swoje powołanie w duszpasterstwie i w zwiastowaniu Ewangelii oraz oczekuje od swoich wiernych sumiennego, z poczuciem odpowiedzialności, wywiązywania się z powierzonych i przyjętych obowiązków w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym. Kościół założony przez Jezusa Chrystusa i prowadzony przez apostołów był „Apostolski”. Kościół Nowoapostolski jako duchowa kontynuacja pierwotnego Kościoła stara się być zupełnie z nim zgodny.

Kaplica Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich w Warszawie

Prezydent misji w Polsce: Torben Engbjerg

Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (Mormoński) (ang. Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, w skrócie LDS) jest wyznaniem powstałym 6 kwietnia 1830 roku w miejscowości Fayette w stanie Nowy Jork w USA. Pierwotna nazwa brzmiała Kościół Chrystusa, lecz zmieniono ją dla odróżnienia od innych kościołów chrześcijańskich. Założycielem i pierwszym prorokiem Kościoła był Joseph Smith, Jr. Wyznawcy nazywani są potocznie mormonami (choć nazwą tą określa się również inne denominacje oparte na naukach Josepha Smitha).

Zwierzchnik: Weronika Stęporowska

Podstawowym źródłem wiary dla uczniów Ducha Świętego jest wyłącznie Nowy Testament Pisma Świętego. Wyznawcy Ducha Św. uznają Kościół katolicki za matkę wszystkich kościołów.

Zwierzchnik: Lech Katrycz

Wyznanie założone w USA w 1879 roku przez Mary Baker Eddy.

Islam[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: Amir Hamid Karim Mahmud

Zwierzchnik: imam Ryszard Ahmed Rusnak

Prawnie działający na terenie Polski szyicki związek wyznaniowy oparty na Ahl-ul-Bayt, co oznacza rodzinę. Członkowie zgromadzenia uważają, że termin odnosi się do wszystkich pobożnych muzułmanów.

Zwierzchnik: Naczelny Imamat reprezentowany przez Naczelnego Imama[6] (Mahmud Taha Żuk)

Związek wyznaniowy zrzeszający polskich wyznawców szyickiej wersji islamu.

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący: Marek Rosiński

Celem Związku jest udostępnianie w nowoczesny sposób buddyjskich nauk wadżrajany (Diamentowej Drogi). Od czerwca 1992 roku wspólnota wydaje magazyn „Diamentowa Droga”. Związek nie podlega żadnym organizacjom zagranicznym, chociaż stanowi część ogólnoświatowej sieci ośrodków buddyzmu wadżrajany należących do linii Karma Kagyu – jednej z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego.

Główny opat: Daiko Kanzen Osho (Jeremi Szczęsny-Maślankowski)

Misja Buddyjska powstała w 1992 roku, została formalnie zarejestrowana w 1995. Cel jaki stawia sobie Misja, to rozpowszechnienie nauk buddyjskich różnych tradycji oraz edukacja polskich mnichów. W tym celu wspomaga tworzenie lokalnych świątyń i ośrodków świeckich w całej Polsce (jest ich w sumie 21), zaprasza również nauczycieli z krajów buddyjskich takich jak Japonia, czy Tybet.

Mistrzyni związku: Sensei Sunya Kjolhede

Związek wyznaniowy stanowiący jeden z ośrodków polskiego buddyzmu. Szkoła pochodzi z gałęzi buddyzmu zen.

Zwierzchnik: Małgorzata Braunek

Związek opiera się na nauce buddyzmu i należący do międzynarodowej sanghi, której siedziba znajduje się w Salt Lake City.

Wyznawcy praktykują buddyzm tybetański według tradycji szkoły Karma Kamtzang, znanej też pod nazwą Karma Kagyu.

Zwierzchnik: Waldemar Pieńkowski

Związek wyznaniowy działający na terenie Polski, z kręgu buddyzmu zen, uważany za zamkniętą, zelitaryzowaną wspólnotę, której członkowie to jednocześni kapłani.

Zwierzchnik: Izabela Olejnik-Kozłowska

Podstawową praktyką w tej wspólnocie jest praktyka medytacyjna zwana zazen, której istotą jest poznanie swojej prawdziwej natury, osiągnięcie stanu buddy.

Opat związku: Aleksandra Porter

Szkoła zen, opierająca się na tradycji buddyzmu koreańskiego i nauczaniu Dae Soen Sa Nima Seung Sahna.

Hinduizm[edytuj | edytuj kod]

Pokojowa wioska Kryszny na Przystanku Woodstock w 2002 roku

Zwierzchnik w Polsce: Przemysław Jaźwiński

Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny, powszechnie znane jako ruch Hare Kryszna, to nowy ruch religijny założony przez Bhaktivedantę Swamiego w Nowym Jorku w roku 1966.

Narodowy koordynator: Halina Paradela

Nauka Kościoła oparta jest na zasadach z pogranicza hinduizmu i buddyzmu.

Guru Związku: Guru Prasad Paramahansa

Związek wyznaniowy działający na terenie Polski, oparty na zasadzie medytacji zwanej adźapajogą, która jest prostą, praktyczną i naukową techniką oddechowo-medytacyjną.

Rodzimowierstwo słowiańskie[edytuj | edytuj kod]

Chram Mazowiecki RKP, Święto plonów (2007)

Główny Ofiarnik: Ryszard Zięzio (od 2008)[12]

Rodzimowierczy związek wyznaniowy, nawiązujący do etnicznych, przedchrześcijańskich wierzeń Słowian. Wiara Rodzimego Kościoła Polskiego z jednej strony opiera się na henoteizmie, a z drugiej na syntezie panteizmu (czy nawet panenteizmu) i politeizmu – czyli na przekonaniu, że o losie świata decyduje siła kosmiczna zwana Bogiem Najwyższym (przez część rodzimowierców z RKP utożsamianym z Metawszechświatem), którego poszczególnymi przejawami (kolejnymi wcieleniami) są inni, pomniejsi bogowie.

Naczelnik:

Związek odwołujący się do przedchrześcijańskich wierzeń słowiańskich.

Naczelnik: Stanisław Potrzebowski

Związek odwołujący się do przedchrześcijańskich wierzeń słowiańskich.

Nowe ruchy religijne[edytuj | edytuj kod]

Zwierzchnik: Elżbieta Dorota Serwin

Misja Czaitanii to nowy ruch religijny założony w 1977 roku przez Chrisa Butlera poprzez wyodrębnienie z Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Kryszny. Propaguje kult Kryszny, którego uważają za tożsamego z Wisznu, najwyższą formą Boga. Nazwa „Misja Czaitanii” odnosi się do Ćajtanji Mahaprabhu, uważanego za inkarnację Kryszny.

Organ prowadzący: Kierownictwo Krajowe

Nauka Szkoły opiera się na koncepcji „dwóch ładów natury”. Istnieje znany nam porządek natury zawierający zarówno śmierć, jak i życie, znany też jest pierwotny, boski ład. Jednym z celów pracy kościoła Rosicrucianum jest głoszenie wiernym o prawdziwym źródle ich pragnienia oraz wyjaśnianie konieczności powrotu do boskiej natury.

Wielki Brat Zakonu: Robert Mikołajek

Związek wyznaniowy działający na terenie Polski, tylko w województwie małopolskim[6]. Prowadzi działalność badawczo-edukacyjną w zakresie tworzenia zindywidualizowanych technik dążenia do wiedzy oraz zajmuje się konstruowaniem indywidualnego oprzyrządowania filozoficznego dla osób zajmujących się poszukiwaniem wiedzy. W początkowej fazie Doktryna i Dogmat Zakonu wypracowane zostały w oparciu o nauki mistrzów zawarte w buddyzmie, hinduizmie, jodze i sztuce zen, a w późniejszym czasie przemodelowane zostały w oparciu o mistykę chrześcijańską i jej liczne nurty.

Organizacja związana z ruchem New Age, otwarta dla wszystkich ludzi bez względu na rasę czy wyznanie.

Krajowe organizacje międzykościelne[edytuj | edytuj kod]

Prezes: abp Jeremiasz Jan Anchimiuk, prawosławny biskup wrocławsko-szczeciński

Polska Rada Ekumeniczna to organizacja ekumeniczna zrzeszająca polskie Kościoły protestanckie, starokatolickie i prawosławne; działająca od czasów II wojny światowej, zarejestrowana w 1946.

Prezes: Małgorzata Platajs

Towarzystwo działające na terenie Polski, które za swój cel przyjmuje rozpowszechnianie Pisma Świętego wśród wiernych różnych wyznań. Towarzystwo Biblijne w Polsce jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej

Przewodniczący: Kazimierz Muranty

Przewodniczący: Andrzej Nędzusiak

Alians Ewangeliczny to polska organizacja międzykościelna zarejestrowana 21 stycznia 2000 r., której celem jest reprezentowanie i wspieranie działalności ewangelicznego chrześcijaństwa w Polsce.

Sekretarz: Waldemar Zych

Celem Unii jest reprezentacja interesów członków wobec Państwa i innych związków i kościołów, a także na forum międzynarodowych organizacji buddyjskich. Unia ma za zadanie koordynować współpracę pomiędzy związkami buddyjskimi oraz pomagać w szeroko rozumianej działalności na rzecz społeczeństwa.

Związki wyznaniowe już nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Raport Głównego Urzędu Statystycznego pt. Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2009-2011 wymienia 17 wyznań, „które zaprzestały działalności, uległy rozwiązaniu bądź przyłączyły się do innych wspólnot”[6]. Są to między innymi:

Związek religijny wywodzący się z nurtu Badaczy Pisma Świętego, odrzucający tradycje i dogmaty religijne chrześcijaństwa niezgodne z Biblią.

W 1997 r. podjął uchwałę o przyłączeniu się do Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego[11].

W 1999 r. Zbór uległ formalnemu rozwiązaniu i wszedł w struktury Kościoła Wolnych Chrześcijan[11].

W 1997 r. Kościół podjął decyzję o formalnym rozwiązaniu i przyłączenia się do lokalnego Kościoła Zielonoświątkowego[11].

Kościół uległ rozwiązaniu w 2001 r.[11]

Kościół uległ likwidacji w 1998 r.[11]

Uwagi

  1. GUS nie zbiera samodzielnie danych statystycznych na temat liczby członków wyznań religijnych w Polsce. Dane te są co roku dostarczane przez związki wyznaniowe w postaci dobrowolnej ankiety wyznaniowej.
  2. Udział procentowy wyliczony w stosunku do liczby ludności na koniec 2011 roku – 38 538 447 osób, przeliczonej przez GUS na podstawie wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2011 Główny Urząd Statystyczny: Ludność – bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011: 31.12.2011 r. 2012-10-08. [dostęp 2012-10-25].

Przypisy

  1. Tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.
  2. Art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.).
  3. Art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.).
  4. Art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.).
  5. Art. 32 ust.1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.).
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 6,24 6,25 6,26 6,27 6,28 6,29 6,30 6,31 6,32 6,33 6,34 6,35 6,36 6,37 6,38 6,39 6,40 6,41 6,42 6,43 6,44 6,45 6,46 6,47 6,48 6,49 6,50 6,51 6,52 6,53 6,54 6,55 6,56 6,57 6,58 6,59 6,60 6,61 6,62 6,63 6,64 6,65 6,66 6,67 6,68 6,69 6,70 6,71 6,72 6,73 6,74 6,75 6,76 6,77 6,78 6,79 Departament Badań Społecznych i Warunków Życia GUS: Wyznania Religijne - Stowarzyszenia Narodowościowe i Etniczne w Polsce 2009-2011. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-03-28. ISBN 12905/00.
  7. episkopat.pl: Rada Biskupów Diecezjalnych. [dostęp 2013-12-29].
  8. red. Lucyna Nowak: Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013. ISBN 978-83-7027-521-1.
  9. Dane według: Adventist Atlas (dostęp: 7 czerwca 2014 r.).
  10. Informacja uzyskana z Kurii Kościoła Starokatolickiego w RP w Bytomiu w dn. 17.06.2013r.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Mariusz Chmielewski, Grzegorz Gudaszewski, Andrzej Jakubowski, Departament Badań Demograficznych GUS: Wyznania religijne, stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2006-2008. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010.
  12. Rodzimy Kościół Polski, Walne Zgromadzenie 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]