Koźlarz czerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Koźlarz czerwony
Leccinum aurantiacum G3 (1).jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Leccinum
Gatunek koźlarz czerwony
Nazwa systematyczna
Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray<
Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Po przekrojeniu miąższ koźlarza czerwonego sinieje


Koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray) – gatunek grzyba z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1]

Systematyka i nazewnictwo [edytuj]

Nazwę polską podał F. Berdau w 1876. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też przez S. Domańskiego pod nazwą kozak czerwony[2]. Ma wiele regionalnych nazw, m.in: czerwony grzyb, czerwonogłówka, czerwony łebiec, kraśniak, osak, osowiak, osiczak, osiniak, podosiniak, podosinnik, podosowik, trzepietak, panek[3].Synonimy łacińskie[1]:

  • Boletopsis rufa (Schaeff.) Henn. in Engler & Prantl [1900]
  • Boletus aurantiacus Bull. (1791)
  • Boletus aurantiacus var. rufus (Schaeff.) Mérat (1821)
  • Boletus aurantius var. rufus Pers. (1801)
  • Boletus quercinus (Pilát) Hlaváček (1990)
  • Boletus rufus Schaeff. (1763)
  • Boletus salicola (Watling) Hlaváček (1988)
  • Boletus scaber var. aurantiacus (Bull.) Opat. (1836)
  • Boletus versipellis var. aurantiacus (Bull.) Vassilkov 1948)
  • Krombholzia aurantiaca (Roques ex Bull.) E.J. Gilbert
  • Krombholzia aurantiaca subsp. rufa (Schaeff.) Maire (1933)
  • Krombholziella aurantiaca (Bull.) Maire (1937)
  • Krombholziella quercina (Pilát) Šutara (1982)
  • Krombholziella rufa Schaeff. ex Alessio (1985)
  • Krombholziella salicola (Watling) Šutara (1982)
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát (1961)
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát (1959)
  • Leccinum populinum M. Korhonen 1995)
  • Leccinum quercinum (Pilát) E.E. Green & Watling (1969)
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel (1984)
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel in Michael
  • Leccinum salicola Watling (1971)
  • Trachypus aurantiacus (Bull.) Romagn. (1939)

Dawniej wyróżniany jako odrębny gatunek koźlarz dębowy (Leccinum quercinum) na podstawie nowszych badań genetycznych uznany został za synonim koźlarza czerwonego[4].

Morfologia [edytuj]

Kapelusz

Średnica 3-15 cm. Za młodu jest kulisty, potem półkulisty, na końcu staje się niskołukowaty. Kolor pomarańczowoczerwony, czerwonopomarańczowy, ciemno lub ceglastoczerwony. Brzeg kapelusza cienki, skórka na obwodzie starszych okazów zwykle zwisa poza rurki w postaci cienkiej błonki[5].

Rurki

Siwawe o oliwkowym odcieniu. Pory okrągłe, drobne, początkowo białe, potem siwawochrowe, na koniec oliwkowe[5].

Trzon

O wysokości 5-18 cm, cylindryczny, pełny, dołem szerszy. Jest białawy i pokryty za młodu białawymi, później pomarańczowoczerwonymi łuskami. Pod kapeluszem łuski długo pozostają białe[5].

Miąższ

Gruby, twardy, soczysty, biały, po przekrojeniu ciemniejący. Smak nieznaczny, łagodny, zapach niewyraźny. U starszych okazów miąższ w trzonie staje się łykowaty, natomiast w kapeluszu bardziej miękki i wodnisty[5].

Wysyp zarodników

Brązowy lub oliwkowobrązowy. Zarodniki o średnicy 13-17 x 4-5 µm, gładkie, żółtobrązowawe[6].

Występowanie [edytuj]

W Europie Środkowej jest szeroko rozprzestrzeniony, ale występuje nierównomiernie; w niektórych regionach jest dość częsty, w innych rzadki[7]. Żyje w mikoryzie z osiką. Rośnie w lasach osikowych lub pod osikami poza lasem[6]. W Polsce nie jest zagrożony, ale znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech, i Holandii[2].

Znaczenie [edytuj]

Grzyb jadalny: smaczny, nadaje się zwłaszcza do duszenia, a także do suszenia. Podczas gotowania czernieje[3]. Dodatek kwasu (np. octu) zapobiega czernieniu, stąd też koźlarz czerwony marynowany w occie zachowuje naturalne kolory[7].

Gatunki podobne [edytuj]

Bardzo podobny jest koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle). Jest jaśniejszy i rośnie pod brzozami[6]. Koźlarz świerkowy (Leccinum piceinum) na razie ma nieokreślony status (tzn. nie wiadomo, czy jest to odrębny gatunek, czy też tylko synonim)[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Index Fungorum (Leccinum quercinum) (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.