Koźlarz czerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźlarz czerwony
Leccinum aurantiacum G4.JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj koźlarz
Gatunek koźlarz czerwony
Nazwa systematyczna
Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Po przekrojeniu miąższ koźlarza czerwonego sinieje


Koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1]

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał F. Berdau w 1876. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też przez S. Domańskiego pod nazwą kozak czerwony[2]. Ma wiele regionalnych nazw, m.in: czerwony grzyb, czerwonogłówka, czerwony łebiec, kraśniak, osak, osowiak, osiczak, osiniak, podosiniak, podosinnik, podosowik, trzepietak, panek[3]. Synonimów naukowych ma ok. 60. Niektóre z nich[4]:

  • Boletus aurantiacus Bull. 1791
  • Boletus aurantiacus var. rufus (Schaeff.) Mérat 1821
  • Boletus aurantius var. rufus Pers. 1801
  • Boletus quercinus (Pilát) Hlaváček 1990
  • Boletus rufus Schaeff. 1763)
  • Boletus salicola (Watling) Hlaváček 1988
  • Boletus scaber var. aurantiacus (Bull.) Opat. 1836
  • Boletus versipellis var. aurantiacus (Bull.) Vassilkov 1948
  • Krombholzia aurantiaca (Roques ex Bull.) E.J. Gilbert
  • Krombholzia aurantiaca subsp. rufa (Schaeff.) Maire 1933
  • Krombholziella aurantiaca (Bull.) Maire 1937
  • Krombholziella quercina (Pilát) Šutara 1982
  • Krombholziella rufa Schaeff. ex Alessio 1985
  • Krombholziella salicola (Watling) Šutara 1982
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát 1961
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát 1959
  • Leccinum populinum M. Korhonen 1995
  • Leccinum quercinum (Pilát) E.E. Green & Watling 1969
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel 1984
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel in Michael
  • Leccinum salicola Watling 1971
  • Trachypus aurantiacus (Bull.) Romagn. 1939

Dawniej wyróżniany jako odrębny gatunek koźlarz dębowy (Leccinum quercinum) na podstawie nowszych badań genetycznych uznany został za synonim koźlarza czerwonego[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-15 cm. Za młodu jest kulisty, potem półkulisty, na końcu staje się niskołukowaty. Kolor pomarańczowoczerwony, czerwonopomarańczowy, ciemno lub ceglastoczerwony. Brzeg kapelusza cienki, skórka na obwodzie starszych okazów zwykle zwisa poza rurki w postaci cienkiej błonki[6].

Rurki

Siwawe o oliwkowym odcieniu. Pory okrągłe, drobne, początkowo białe, potem siwawochrowe, na koniec oliwkowe[6].

Trzon

O wysokości 5-18 cm, cylindryczny, pełny, dołem szerszy. Jest białawy i pokryty za młodu białawymi, później pomarańczowoczerwonymi łuskami. Pod kapeluszem łuski długo pozostają białe[6].

Miąższ

Gruby, twardy, soczysty, biały, po przekrojeniu ciemniejący. Smak nieznaczny, łagodny, zapach niewyraźny. U starszych okazów miąższ w trzonie staje się łykowaty, natomiast w kapeluszu bardziej miękki i wodnisty[6].

Wysyp zarodników

Brązowy lub oliwkowobrązowy. Zarodniki o średnicy 13-17 x 4-5 µm, gładkie, żółtobrązowawe[7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej jest szeroko rozprzestrzeniony, ale występuje nierównomiernie; w niektórych regionach jest dość częsty, w innych rzadki[8]. Rośnie tylko pod osiką. Rośnie w lasach osikowych lub pod osikami poza lasem[7]. W Polsce nie jest zagrożony, ale znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech, i Holandii[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Grzyb jadalny: smaczny, nadaje się zwłaszcza do duszenia, a także do suszenia. Podczas gotowania czernieje[3]. Dodatek kwasu (np. octu) zapobiega czernieniu, stąd też koźlarz czerwony marynowany w occie zachowuje naturalne kolory[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Bardzo podobny jest koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle). Jest jaśniejszy i rośnie pod brzozami[7]. Najłatwiej odróżnić go po czarnych łuseczkach na trzonie[6].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. Index Fungorum (Leccinum quercinum) (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. 7,0 7,1 7,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. 8,0 8,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.