Koźlarz czerwony
| Koźlarz czerwony | |
|---|---|
.jpg) |
|
| Systematyka | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | borowikowce |
| Rodzina | borowikowate |
| Rodzaj | Leccinum |
| Gatunek | koźlarz czerwony |
| Nazwa systematyczna | |
| Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray< Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray) – gatunek grzyba z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1]
Systematyka i nazewnictwo [edytuj]
Nazwę polską podał F. Berdau w 1876. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też przez S. Domańskiego pod nazwą kozak czerwony[2]. Ma wiele regionalnych nazw, m.in: czerwony grzyb, czerwonogłówka, czerwony łebiec, kraśniak, osak, osowiak, osiczak, osiniak, podosiniak, podosinnik, podosowik, trzepietak, panek[3].Synonimy łacińskie[1]:
- Boletopsis rufa (Schaeff.) Henn. in Engler & Prantl [1900]
- Boletus aurantiacus Bull. (1791)
- Boletus aurantiacus var. rufus (Schaeff.) Mérat (1821)
- Boletus aurantius var. rufus Pers. (1801)
- Boletus quercinus (Pilát) Hlaváček (1990)
- Boletus rufus Schaeff. (1763)
- Boletus salicola (Watling) Hlaváček (1988)
- Boletus scaber var. aurantiacus (Bull.) Opat. (1836)
- Boletus versipellis var. aurantiacus (Bull.) Vassilkov 1948)
- Krombholzia aurantiaca (Roques ex Bull.) E.J. Gilbert
- Krombholzia aurantiaca subsp. rufa (Schaeff.) Maire (1933)
- Krombholziella aurantiaca (Bull.) Maire (1937)
- Krombholziella quercina (Pilát) Šutara (1982)
- Krombholziella rufa Schaeff. ex Alessio (1985)
- Krombholziella salicola (Watling) Šutara (1982)
- Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát (1961)
- Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát (1959)
- Leccinum populinum M. Korhonen 1995)
- Leccinum quercinum (Pilát) E.E. Green & Watling (1969)
- Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel (1984)
- Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel in Michael
- Leccinum salicola Watling (1971)
- Trachypus aurantiacus (Bull.) Romagn. (1939)
Dawniej wyróżniany jako odrębny gatunek koźlarz dębowy (Leccinum quercinum) na podstawie nowszych badań genetycznych uznany został za synonim koźlarza czerwonego[4].
Morfologia [edytuj]
Średnica 3-15 cm. Za młodu jest kulisty, potem półkulisty, na końcu staje się niskołukowaty. Kolor pomarańczowoczerwony, czerwonopomarańczowy, ciemno lub ceglastoczerwony. Brzeg kapelusza cienki, skórka na obwodzie starszych okazów zwykle zwisa poza rurki w postaci cienkiej błonki[5].
Siwawe o oliwkowym odcieniu. Pory okrągłe, drobne, początkowo białe, potem siwawochrowe, na koniec oliwkowe[5].
O wysokości 5-18 cm, cylindryczny, pełny, dołem szerszy. Jest białawy i pokryty za młodu białawymi, później pomarańczowoczerwonymi łuskami. Pod kapeluszem łuski długo pozostają białe[5].
Gruby, twardy, soczysty, biały, po przekrojeniu ciemniejący. Smak nieznaczny, łagodny, zapach niewyraźny. U starszych okazów miąższ w trzonie staje się łykowaty, natomiast w kapeluszu bardziej miękki i wodnisty[5].
Brązowy lub oliwkowobrązowy. Zarodniki o średnicy 13-17 x 4-5 µm, gładkie, żółtobrązowawe[6].
Występowanie [edytuj]
W Europie Środkowej jest szeroko rozprzestrzeniony, ale występuje nierównomiernie; w niektórych regionach jest dość częsty, w innych rzadki[7]. Żyje w mikoryzie z osiką. Rośnie w lasach osikowych lub pod osikami poza lasem[6]. W Polsce nie jest zagrożony, ale znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech, i Holandii[2].
Znaczenie [edytuj]
Grzyb jadalny: smaczny, nadaje się zwłaszcza do duszenia, a także do suszenia. Podczas gotowania czernieje[3]. Dodatek kwasu (np. octu) zapobiega czernieniu, stąd też koźlarz czerwony marynowany w occie zachowuje naturalne kolory[7].
Gatunki podobne [edytuj]
Bardzo podobny jest koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle). Jest jaśniejszy i rośnie pod brzozami[6]. Koźlarz świerkowy (Leccinum piceinum) na razie ma nieokreślony status (tzn. nie wiadomo, czy jest to odrębny gatunek, czy też tylko synonim)[1].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
- ↑ 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ 3,0 3,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
- ↑ Index Fungorum (Leccinum quercinum) (ang.). [dostęp 2013-03-05].
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
