Kobiety w Wojsku Polskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Emilia Plater z koleżanką podczas Powstania listopadowego 1831.
Obraz Leopolda Löfflera ukazujący Annę Chrzanowską na zamku w Trembowli.

Kobiety brały udział w wielu walkach w historii Polski. Największy udział kobiet w walkach był w czasie II wojny światowej w Armii Krajowej, zwłaszcza w czasie powstania warszawskiego. Niemcy byli zmuszeni do stworzenia specjalnych obozów jenieckich dla kobiet z AK.

Okres I RP[edytuj | edytuj kod]

Podczas wojny polsko-tureckiej 1672-1676 sławę zyskała żona komendanta wojska polskiego na zamku w Trembowli Anna Dorota Chrzanowska, która zagrzewała załogę polską podczas oblężenia Trembowli[1]. Polacy stawili Turkom zacięty opór i odparli wszystkie szturmy armii tureckiej, a Anna Czarnowska stała się bohaterką twórczości patriotycznej. Została ona upamiętniona również pomnikiem w Trembowli, zniszczonym po II w. św., zrekonstruowanym w 2012.

Powstanie listopadowe[edytuj | edytuj kod]

Emilia Plater na czele kosynierów w 1831, obraz Jana Rosena
Głaz pamięci. Wśród bohaterek powstania listopadowego w tym miejscu uhonorowanych Emilia Plater, Józefa Rostkowska, Barbara Bronisława Czarnowska.

W latach 1830-1831 w czasie Powstania listopadowego polskie kobiety tworzyły organizacje pełniące pomocniczą służbę dla powstańców. Członkinie Towarzystwa Dobroczynności Patriotycznej Kobiet opatrywały rannych, a w nocy pełniły na wzór wojskowy warty w ochronie lazaretów.[2] Józefa Rostkowska pełniła funkcję starszego chirurga w 10 Pułku Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego. Opatrując rannych na polu walki została ranna w nogę. Za swoje zasługi otrzymała Krzyż srebrny Orderu Virtuti Militari[3]. Kolejną felczerką odznaczoną orderem Virtuti Militari, która opatrywała rannych w czasie powstania była Anna Okęszyc.

Uczestnicy walk w swoich wspomnieniach opisali również Polki, które brały udział w walkach z bronią w ręku. Pierwszy taki przypadek odnotowano już 29 listopada w walkach pod arsenałem, gdzie u boku 4 Pułku Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego tzw. Czwartaków szła również niezidentyfikowana młoda kobieta z pałaszem w ręku. Legendą stała się wdowa po płk. Dembińskim, która w szeregach ochotników z karabinem w ręku walczyła z wojskami rosyjskimi na Woli[4]. W walkach uczestniczyła również Barbara Bronisława Czarnowska, która została przyjęta jako kadet do 1 Pułku Jazdy Augustowskiej. Czarnowska odrzuciła propozycje żołnierzy, którzy w związku z jej płcią sugerowali pozostanie w sztabie i brała udział w walkach w Warszawie. Jesienią 1831 roku wzięła udział w Bitwie pod Sierpcem, po której została awansowana na podoficera oraz odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu wojennego Virtuti Militari.

Najsławniejszą kobietą, jaka brała udział w powstaniu listopadowym była Emilia Plater, która wraz ze swoją przyjaciółką Marią Prószyńską obcięły długie włosy, przebrały się w męskie stroje i uzbrojone w pistolety i sztylet zwerbowały w miejscowości Dusiat na Litwie oddział 280 strzelców uzbrojonych w dubeltówki, 60 jeźdźców oraz kilkuset kosynierów. Oddział ten, który do historii przeszedł jako "hufiec hrabianki Platerówny" zajął 30 marca 1831 roku stację Dangiele, a 2 kwietnia stoczył zwycięską walkę z podjazdem rosyjskim pod Ucianą. Emilia i Cezary Plater dowodzili oddziałem, a Maria Prószyńska była adiutantką swojej przyjaciółki. Od 30 kwietnia oddział ten przyłączył się do wojsk powstańczych pod dowództwem Karola Załuskiego. Plater wzięła udział w bitwie pod Prystowianami. Po porażce wolni strzelcy udali się do swojego powiatu i 17 maja zajęli Wiłkomierz. Tu Emilia spotkała się z kolejną kobietą walczącą w powstaniu, Marią Raszanowiczówną, która stała się odtąd jej nieodłączną towarzyszką. Razem z Marią Emilia walczyła w oddziałach partyzanckich Konstantego Parczewskiego pod Mejszagołą.

XX lecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Janina Łada-Walicka (po prawej) w szeregu ułanów z II Ochotniczego Szwadronu Śmierci w czasie walk o Lwów w 1920 roku[5]

Kobiety brały udział w walkach o granice, m.in. w wojnie polsko-ukraińskiej oraz wojnie polsko-bolszewickiej. Wiele kobiet uczestniczyło w walkach jako żołnierze. Istniały osobne kobiece drużyny Polskiej Organizacji Wojskowej. Do najbardziej znanych kobiet-żołnierzy należały organizatorka i komendantka Ochotniczej Legii Kobiet[6] Aleksandra Zagórska oraz Janina Łada-Walicka, która była podoficerem Wojska Polskiego oraz ułanką.

Groby na cmentarzu powązkowskim trzech kobiet żołnierzy zabitych w wojnie obronnej Polski w 1939

Po odzyskaniu niepodległości w II Rzeczypospolitej ustawa Sejmu RP w kwietniu 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym ustaliła prawa kobiet do pełnienia pomocniczej służby wojskowej w zakresie m.in. służby przeciwlotniczej, wartowniczej i łączności.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1939 utworzona została Organizacja Przysposobienia Wojskowego Kobiet pod dowództwem Marii Wittek.

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

W obecnej Polsce Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 kwietnia 2004 ustala że kobiety pomaturalne w szkołach dające wykształcenie w zawodzie pielęgniarki lub weterynarza mają obowiązek stawienia się do poboru dla służby w rolach medycznych. Dalej, Ustawa, która obowiązuje od 1 lipca 2004, daje kobietom prawo do obejmowania stanowisk we wszystkich korpusach osobowych: szeregowych zawodowych, podoficerskim i oficerskim.

Jednak w dniu 1 stycznia 2005 było tylko 512 kobiet w służbie czynnej w wojsku polskim, to jest tylko 0,2% całości. Zainteresowanie kobiet służbą wojskową wzrasta. W dniu 30 czerwca 2007 w służbie czynnej było już 800 kobiet, w tym dwie w randze pułkownika[7]. W dodatku w akademiach i szkołach wojskowych szkoli się ponadto 220 kandydatek.

Niektóre Polki walczące[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kazimierz Piwarski, Anna Dorota Chrzanowska, w: Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1937, t. III, s. 458
  2. Dioniza Wawrzykowska-Wierciochowa, "Sercem i orężem ojczyźnie służyły", MON, Warszawa 1982, ISBN 8311067341, str.40
  3. Dioniza Wawrzykowska-Wierciochowa, "Sercem i orężem ojczyźnie służyły", MON, Warszawa 1982, ISBN 8311067341, str.71
  4. L.Dembowski, "wspomnienia", Petersburg, 1892, t.II, str.6
  5. Ułani, ułani malowane dzieci. Z dziejów kawalerii ochotniczej, Spółka Nakładowa „Odrodzenie”, Lwów 1922
  6. Anna Marcinkiewicz-Gołaś, Ochotnicza Legia Kobiet: 1918-1922, Warszawa, PAT, 2006
  7. [1] stan liczebny lipiec 2007]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]