Kock

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kock
Kock
Herb
Herb Kocka
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat lubartowski
Gmina Kock
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1417
Burmistrz Tomasz Futera
Powierzchnia 16,78 km²
Wysokość 142 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

3 619 [1]
215 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 81
Kod pocztowy 21-150
Tablice rejestracyjne LLB
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Kock
Kock
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kock
Kock
Ziemia 51°38′28,83″N 22°26′52,74″E/51,641342 22,447983Na mapach: 51°38′28,83″N 22°26′52,74″E/51,641342 22,447983
TERC
(TERYT)
3060908064
Urząd miejski
ul. Janka Krasickiego 27
21-150 Kock
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kock w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kock – centrum miasta
Kościół parafialny
Kock – centrum miasta
Pałac Jabłonowskich
Pomnik gen. Franciszka Kleeberga

Kockmiasto w woj. lubelskim, w powiecie lubartowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kock, położone na wysokości ok. 150 m n.p.m. na wysoczyźnie morenowej prawego zbocza Pradoliny Wieprza przy granicy Równiny Łukowskiej. W latach 19521954 Kock był siedzibą gminy Białobrzegi. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.

Miasto położone jest u ujścia Czarnej do Tyśmienicy.

Według danych z 2010 miasto zamieszkuje 3619 mieszkańców[1].

Miasto położone jest w historycznej Małopolsce, w ziemi łukowskiej[potrzebne źródło].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Pojawia się w notatkach z 1258 roku jako Cocsk. W XV wieku używana jest nazwa Kocsko (Koczsko w 1427 roku). W 1787 roku nazwa miasta zostaje zapisana jako Kocko. Od XIX wieku używa się formy dzisiejszej. Nazwa została utworzona od rdzenia kot- lub koc-, przy pomocy przyrostka -ьsko. Taki sam rdzeń istnieje także w nazwie Kociewie. Istnieją dwie hipotezy dotyczące pochodzenia nazwy[2]:

  • możliwe że pochodzi ona od nazwy osobowej Kot. Co oznaczałoby, że nazwa miasta pochodzi od osoby o przezwisku Kot, prawdopodobnie właściciela miasta.
  • rdzeń pochodzi od nazwy rośliny kocanka, co może oznaczać osadę położoną wśród mokradeł.

Nazwę miasta można też tłumaczyć, podobnie jak nazwę Kociewie, jako pochodzącą od słowa kočevьe oznaczającego ‘koczowisko, miejsce koczowania’[3], czyli, w dawnym znaczeniu, ‘miejsce przesiedlenia, uprowadzenia (np. cudzych poddanych)’[4]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady pierwszego osadnictwa w okolicy datowane są na 5000 lat p.n.e.[potrzebne źródło], odnaleziono także późniejsze ślady różnych kultur. Pierwszą stałą osadę na terenie obecnego Kocka datuje się na X wiek. W roku 1417 król Władysław II Jagiełło, przychylając się do prośby biskupa płockiego Jakuba, wydał przywilej lokacyjny dla Kocka jako wsi dziedzicznej. Ten przywilej potwierdził syn Jagiełły – Władysław Warneńczyk w 1443 roku w Budzie. W 1518 roku miasto zostało własnością hetmana wielkiego koronnego i wojewody sandomierskiegoMikołaja Firleja z Dąbrowicy. Rodzina Firlejów rządziła Kockiem aż do 2 połowy wieku XVII. Za ich rządów miasteczko stało się znanym ośrodkiem reformacyjnym. Około 1750 roku Kock stał się własnością księżnej Anny Jabłonowskiej z Sapiehów, która przysłużyła się miastu, dokonując jego gruntownej przebudowy, m.in. przez wyznaczenie rynku. Ufundowała ratusz, kościół i pałac według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Usiłowała zaprowadzić różne reformy gospodarcze w swoich włościach, co jednak zakończyło się bankructwem[5]. Po jej śmierci Kock przejęli wierzyciele – bankierzy warszawscy[potrzebne źródło]. Znaną postacią społeczności żydowskiej Kocka był cadyk Mendel Morgenstern, twórca tzw. chasydyzmu kockiego (lata 18341859). W tym okresie do Kocka schodziły się liczne żydowskie pielgrzymki. W wieku XIX ludność brała czynny udział w powstaniach narodowych, za co miejscowość od roku 1870 została pozbawiona praw miejskich. Odzyskała je dopiero w 1915 roku.

W pobliżu miasta rozegrały się liczne bitwy:

Po I wojnie światowej miasto nie rozwijało się zbyt intensywnie. W roku 1927 w mieście wybuchł wielki pożar, w wyniku którego spłonęła wschodnia część miasta. Dużą część mieszkańców miasta stanowiła ludność żydowska.

W kampanii wrześniowej w okolicach Kocka działała Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga, a pod samym miastem stoczona została ostatnia bitwa tej kampanii. Starcie SGO Polesie z niemieckimi 13. DP Zmot. i 29. DP Zmot. nastąpiło w dniach 2-6 października 1939 roku. Okupacja przyniosła masową deportację żydowskich mieszkańców do obozów zagłady (głównie do Treblinki).

W Kocku i w jego najbliższych okolicach działał ruch oporu. Żołnierze Armii Krajowej przeprowadzili w czasie trwania okupacji niemieckiej wiele akcji dywersyjno-sabotażowych. Wyzwolenie miasta nastąpiło 22 lipca 1944 roku, kiedy to batalion 27 Wołyńskiej Dywizji AK pod dowództwem por. K. Filipowicza wkroczył do miasta. Wobec licznych prób sowietyzacji Kocka, 1 maja 1945 roku, oddział Mariana Bernaciaka "Orlika" zajął miasto i doprowadził do zlikwidowania niektórych członków PPR.

Ludność żydowska w Kocku[edytuj | edytuj kod]

Żydzi w Kocku przed II wojną światową byli ważną społecznością Kocka, mimo iż zamieszkali w miasteczku dopiero od XVII w. Stworzyli silną społeczność i ważny ośrodek polskiego chasydyzmu. Działał tutaj między innymi cadyk Menachem Mendel Morgenstern (1787-1859) – założyciel kockiej dynastii chasydów. Większość życia spędził w małej izbie, obok swojego domu modlitw. Przez specjalne okienko podawano mu pożywienie. Wysłuchiwał przez nie modlitw[potrzebne źródło]. Do dziś w miasteczku stoi dom zw. "Rabinówką", ongiś należący do prawnuka wielkiego rabina z Kocka. Przed wojną istniała tutaj również jesziwa powstała w 1913 r. W 1927 roku mieszkało w Kocku 2529 Żydów (68% ludności miasta). Działały żydowskie organizacje społeczne, silne wpływy miał Bund. Ostatnim przed wojną rabinem był Josef Morgensztern (od 1924 r., od 1929 r. także cadyk).

Społeczność Żydów kockich została zniszczona w okresie okupacji niemieckiej i Holokaustu. 9 września 1939 roku, podczas nalotu na miasto, zginął cadyk Józef Morgenstern. W 1941 r. w Kocku powstało zamknięte getto, do którego deportowano Żydów z Lubartowa, Suwałk, Serocka, Nowego Dworu i Radzynia Podlaskiego. W październiku 1942 r. mieszkańcy getta zostali wywiezieni do Treblinki (ok. 3000), a pozostałych przeniesiono do getta w Parczewie. Do dzisiaj oprócz domu rabina zachował się kirkut, położony za miastem, a na nim – w miejscu zniszczonego przez Niemców ohelu cadyka – betonowy grobowiec ze szczątkami najwybitniejszych chasydów kockich. Można też zobaczyć kilka charakterystycznych macew zrobionych z głazów narzutowych.

1 stycznia 1958 miasto wyłączono z powiatu łukowskiego i włączono do powiatu radzyńskiego w województwie lubelskim[6].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Kock jest niewielkim ośrodkiem usługowym i edukacyjnym, działającym na rzecz rolniczej okolicy. W mieście zlokalizowane są drobne zakłady z branży stolarskiej, metalowej i przetwórstwa rolno-spożywczego. W okolicy znajdują się stawy hodowlane.

W 2007 r. powstało centrum handlowe Galeria Kocka.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP z 177982, klasycystyczny, według projektu Szymona Bogumiła Zuga
  • Kaplica cmentarna pw. św. Michała Archanioła
  • Dom Cadyka, zwany również "rabinówką"; mieszkał tam w Józef Morgensztern, prawnuk znanego cadyka żydowskiego – Mendla Morgensterna. Obecnie miejsce odwiedzane przez wycieczki z całego świata.
  • Cmentarz żydowski z XVIII w.
  • Cmentarz wojskowy z grobem gen. Franciszka Kleeberga (zmarł w 1941 w niewoli niemieckiej), którego prochy sprowadzono w 1969.
  • Pałac klasycystyczny księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej – wybudowany na bazie dawnego pałacu Firlejów. Przebudową zajął się Szymon Bogumił Zug w 1770 roku, otoczony parkiem geometryczno-krajobrazowym. Obecnie pałac jest siedzibą Domu Pomocy Społecznej.

Postacie związane z Kockiem[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe nr 19 (RzeszówLublinBiałystokKuźnica) oraz nr 48 (Kock – DęblinBiałobrzegiTomaszów Mazowiecki). Kock posiada połączenia autobusowe z Lublinem, Lubartowem, Radzyniem Podlaskim, Białą Podlaską i Łukowem) oraz rzadsze z Warszawą, Białymstokiem, Rzeszowem, Rykami i innymi miastami. Komunikację zapewniają zarówno przedsiębiorstwa PKS, jak i przewoźnicy prywatni.

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Lubartowie (linia kolejowa nr 30 z Łukowa do Lublina Północnego).

Berek Joselewicz[edytuj | edytuj kod]

Powiedzenie leży jak Berek pod Kockiem odnosi się do śmierci pułkownika ułanów żydowskich Berka Joselewicza, który zginął tu w bitwie z Austriakami w 1809[potrzebne źródło]. Grób Joselewicza znajduje się przy drodze wiodącej w kierunku wsi Białobrzegi. Istnieje legenda mówiąca, że po śmierci pułkownika jego ciało zostało ułożone na wozie zaprzężonym w dwa woły. Zwierzęta te wywiozły ciało za miasto i zatrzymały się przed Białobrzegami. W tym właśnie miejscu został pochowany Berek Joselewicz. Na jego cześć usypano na grobie kopiec, na którego szczycie umieszczono obelisk. Napis na głazie brzmi:

Quote-alpha.png
"Berek Joselewicz — Józef Berkoowel Berkiewicz ur. w Kretyndze na Litwie w 1760 r. Pułkownik Wojsk Polskich, szef szwadronu 5–ego Pułku Strzelców Konnych Wielkiego Księstwa Warszawskiego, kawaler krzyżów Legii Honorowej i Virtuti Militari. Zginął w bitwie pod Kockiem 1809 roku. Tu pochowany. Nie szacherką, nie kwaterką, lecz on krwią dorobił sławy. W stuletnią rocznicę zgonu. 1909."

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Główny Urząd Statystyczny: Portret miejscowości statystycznych w gminie Kock (powiat lubartowski, województwo lubelskie) w 2010 r.. Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2014-08-25].
  2. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 110. ISBN 83-04-02436-5.
  3. http://www.naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=115 Tomasz Żuroch-Piechowski, Struktura społeczno-gospodarcza Kociewia w XVIII-XIX wieku
  4. Andrzej Bańkowski: Etymologiczny słownik języka polskiego t. 1. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 744. ISBN 83-01-13016-4.
  5. Włodzimierz Wójcikowski: Śladami ostatniej bitwy gen. Kleeberga. Lublin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 30. ISBN 83-03-01102-2.
  6. Dz. U. z 1957 r. Nr 59, poz. 309

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]