EAN

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kod EAN)
Skocz do: nawigacja, szukaj

EAN (ang. European Article Number – Europejski Kod Towarowy) – rodzina kodów kreskowych (symbolika) wprowadzona w 1976 roku przez stowarzyszenie European Article Numbering. Kod został opracowany na podstawie opracowanego wcześniej w USA i Kanadzie kodu UPC. Symbolika została zaimplementowana w globalnym systemie GS1. Jest to kod ciągły, numeryczny, modularny, samosprawdzalny z dodatkową obowiązkową cyfrą kontrolną. Kod wymaga stosunkowo wysokiej precyzji wydruku, stąd nie może być stosowany na niskiej jakości papierze (np. kartonie) oraz wymaga w miarę dobrej jakości drukarek.

Kod posiada stałą długość. Stosuje się dwie wersje kodu:

W Europie symbolika ta jest powszechnie wykorzystywana do znakowania opakowań jednostkowych oraz zbiorczych (zarówno EAN-8, jak i EAN-13). Wersję EAN-13 wykorzystuje się również m.in. do kodowania numerów ISBN, ISMN czy ISSN.

Kod EAN-8 przeznaczono dla małych opakowań, na których nie zmieściłby się kod EAN-13. Jednakże ze względu na wyczerpywanie się puli kodów EAN-13 przydzielonych danemu producentowi, wielu z nich stosuje indywidualnie przydzielane kody EAN-8 na dużych opakowaniach.

Przy oznaczaniu opakowań jednostkowych w kodzie EAN-13 wyróżnia się cztery grupy:

  • Kod systemowy obejmujący pierwsze dwie lub trzy cyfry. Zwykle oznaczają one kod kraju (np. 590 – Polska), z wyjątkiem oznaczeń rozpoczynających się od cyfry 2 – tzw. kodów wagowych, takimi kodami oznaczane są produkty o zmiennej masie i rozmiarach, zazwyczaj konfekcjonowane w sklepach. Kod systemowy nie oznacza jednak kraju pochodzenia towaru lub przedsiębiorstwa, lecz jedynie numer organizacji krajowej, w której dany produkt jest zarejestrowany. W przypadku kodowania numerów ISSN w kodzie występuje przedrostek 977, natomiast 978 lub 979 dla ISBN (w wersji dziesięciocyfrowej) i 979 dla ISMN.
  • Kod producenta składający się z czterech, pięciu lub sześciu cyfr, w zależności od długości kodu systemowego.
  • Kod produktu o długości zależnej od długości kodu systemowego i kodu producenta.
  • Cyfra kontrolna.

W przypadku kodów wagowych (rozpoczynających się cyfrą 2) poszczególne pozycje kodu oznaczają najczęściej (możliwe są także inne konfiguracje kodu, np. zwiększenie precyzji kodowania wagi kosztem zmniejszenia liczby cyfr oznaczających kod artykułu):

  • Cyfra 2 oznaczająca kod wagowy
  • Cyfra nadawana przez sklep zależnie od tego czy w kodzie jest waga czy cena
  • Czterocyfrowy kod produktu nadawany przez sklep lub GTIN1
  • Cyfra kontrolna pola wagi lub ceny obliczana zmodyfikowaną metodą Luhna
  • Pięciocyfrowy kod zawierający wagę lub cenę produktu. W przypadku wagi kolejne cyfry oznaczają kilogramy i gramy, a w przypadku ceny cyfry oznaczają złote i grosze.
  • Cyfra kontrolna

Stosowany może być również dwu- lub pięciocyfrowy dodatek do kodu, tzw. add-on, w którym mogą być zapisane np. informacje o numerze wydania danego czasopisma w danym roku.

Kod producenta[edytuj | edytuj kod]

Kod wytwórcy to unikatowy kod przydzielony każdemu producentowi przez 'władzę numerową' właściwą dla systemu numerowego. Wszystkie produkty produkowane przez danego wytwórcę będą używały tego samego kodu wytwórcy oraz różnych kodów produktu.

EAN używa 'kodów wytwórcy różnej długości'. UCC przydzielał stałej długości 5-cyfrowy kod. Oznaczało to, że każdy producent mógł mieć do 99999 kodów produktu. Oczywiście wielu wytwórców nie ma aż tylu produktów i w ten sposób kody się marnują. Z EAN jest inaczej, jeżeli producent wie, że będzie potrzebował tylko kilka kodów, EAN może mu przydzielić dłuższy kod producenta zostawiając mniej miejsca na kody produktów. Daje to efektywniejsze użycie kodów producenta i produktów.

Kod produktu[edytuj | edytuj kod]

Kod produktu to unikatowy kod przydzielony przez producenta. W przypadku kodu producenta, wytwórcy otrzymywali własne kody, natomiast kod produktu przydzielany jest na własną rękę przez wytwórcę, bez konsultacji z innymi wytwórcami. EAN gwarantuje, że pierwsza część kodu jest unikatowa dla producenta, dlatego producent musi się jedynie upewnić, że do nowych produktów nie używa już wprowadzonego przez siebie wcześniej kodu.

Budowa kodu[edytuj | edytuj kod]

W kodzie kreskowym EAN, każda cyfra jest reprezentowana przez siedmiobitową sekwencję, zakodowaną jako serię naprzemiennych kresek i przerw. Pojedynczy znak jest zaznaczony na niebiesko. Kreski ograniczające (zaznaczone na zielono) oddzielają dwie sześciocyfrowe grupy.
Cyfry zakodowane według zbioru A
Cyfry zakodowane według zbioru B
Cyfry zakodowane według zbioru C

Budowa kodu jest zbliżona do budowy symboliki UPC. Kod posiada znaki Start/Stop na początku i końcu. Występuje w nim również znak rozdzielający. Pojedyncza cyfra jest zakodowana przez 7-bitową sekwencję (siedem modułów) kresek czarnych i białych. Występują po dwa czarne i białe paski. Jedna kreska może mieć szerokość od jednego do czterech modułów. W kodzie EAN-13 pierwsza cyfra nie jest kodowana przy pomocy pasków, natomiast kolejne sześć (po lewej stronie od znaku rozdzielającego) jest kodowane według zbioru A lub B. Pierwsza niekodowana bezpośrednio cyfra jest określana na podstawie kombinacji znaków kodowanych według zbiorów A i B. (tzw. wzorzec parytetu). Cyfry po prawej stronie są kodowane według zbioru C (występują jedynie te trzy zbiory). W kodzie EAN-8 cztery pierwsze cyfry są kodowane według zbioru A, natomiast pozostałe według zbioru C. Dzięki zastosowaniu tej techniki możliwy jest obustronny odczyt kodu.

Tablica znaków[1]
Znak Sposób
kodowania
lewa strona
Sposób
kodowania
prawa strona
(C)
A B
0 0001101 0100111 1110010
1 0011001 0110011 1100110
2 0010011 0011011 1101100
3 0111101 0100001 1000010
4 0100011 0011101 1011100
5 0110001 0111001 1001110
6 0101111 0000101 1010000
7 0111011 0010001 1000100
8 0110111 0001001 1001000
9 0001011 0010111 1110100

gdzie 1 oznacza czarny pasek, natomiast 0 biały pasek. Jedna cyfra oznacza jeden moduł. Należy zauważyć, iż poszczególne cyfry są kodowane w taki sposób, by były możliwie mało do siebie podobne, co zapewnia pewien stopień samosprawdzalności. Symbole ze zbioru „C” są lustrzanym odbiciem symboli ze zbioru „B” oraz odwrotnością symboli ze zbioru „A”. Dodatkowo celem zapewnienia poprawności odczytu paski (białe i czarne) w kodowanych cyfrach 1, 2, 7, 8 mają zmienione rozmiary o 1/13 modułu (są poszerzone lub zwężone). Długość kresek ograniczających jest zwiększona o pięć modułów. Po lewej i prawej stronie kodu występuje obowiązkowy margines, który ma szerokość jedenastu modułów z lewej oraz siedmiu z prawej strony[2].

Standardowy wymiar X (moduł) dla kodu wynosi 0,33 mm[2] co dla kodu EAN-13 daje szerokość kodu 37,29 mm. Natomiast dla EAN-8 jest to 26,73 mm. Zalecana wysokość kodu wynosi 25,91 mm dla EAN-13 i 21,31 mm dla EAN-8. Przy czym dopuszczalne wartości współczynnika powiększenia wahają się od 0,8[2] (wymiary szerokość x wysokość 29,83x20,73 mm dla EAN-13 oraz 21,38x17,05 mm dla EAN-8) do 2,0[2] (74,58x51,82 mm dla EAN-13 i 53,46x42,62 mm dla EAN-8)[3]. Stosowanie dopuszczalnych minimalnych/maksymalnych wartości rozmiaru kodu (bądź stosowanie wymiarów mniejszych/większych od tych wartości) może mieć wpływ na zmniejszenie prawdopodobieństwa poprawnego odczytu przez czytniki kodów kreskowych. W przypadku pomniejszania zaleca się najpierw zmniejszyć wysokość kresek o połowę, a następnie zmniejszać proporcjonalnie oba wymiary[4].

Tablica określająca sposób kodowania pierwszego znaku (niekodowanego bezpośrednio) w EAN-13
Wartość
kodowanej
cyfry
Zbiór według którego są kodowane cyfry na kolejnych miejscach
2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
0 A A A A A A C C C C C C
1 A A B A B B C C C C C C
2 A A B B A B C C C C C C
3 A A B B B A C C C C C C
4 A B A A B B C C C C C C
5 A B B A A B C C C C C C
6 A B B B A A C C C C C C
7 A B A B A B C C C C C C
8 A B A B B A C C C C C C
9 A B B A B A C C C C C C

Add-on[5][edytuj | edytuj kod]

Tzw. add-on, czyli 2- lub 5-cyfrowy dodatek do kodu EAN-13 jest najczęściej umieszczany na wydawnictwach ciągłych (czasopismach, gazetach, periodykach itp.) i określa tzw. kod czasowy. Kod czasowy to określenie okresu, w którym wydawnictwo jest drukowane. CKK zaleca, aby w kodzie add-on były umieszczone następujące informacje:

  • Dla gazet - numer dnia tygodnia
  • Dla tygodników – numer tygodnia w roku
  • Dla dwutygodników – numer pierwszego tygodnia, dla jakiego został wydany egzemplarz (Jeżeli dwutygodnik został wydany na 5. i 6. tydzień roku, w add-onie powinien mieć numer 05)
  • Dla miesięcznika – numer miesiąca w roku
  • Dla dwumiesięcznika – numer pierwszego miesiąca, dla którego został wydany egzemplarz
  • Dla wydawnictwa corocznego - pierwsza cyfra: ostatnia cyfra roku wydania; druga cyfra: zawsze 5
  • Dla wydawnictwa w serii wydawanej nieregularnie - numer woluminu - od 00 do 99

Obliczanie cyfry kontrolnej[edytuj | edytuj kod]

Cyfry kontrolne oblicza się według stałego algorytmu modulo 10. Dla przykładu cyfrę kontrolną (trzynastą) w EAN 13 oblicza się mnożąc pierwszą cyfrę przez 1, drugą przez 3, trzecią przez 1, czwartą przez 3, piątą przez 1, szóstą przez 3, siódmą przez 1, ósmą przez 3, dziewiątą przez 1, dziesiątą przez 3, jedenastą przez 1, dwunastą przez 3. Następnie sumuje się wszystkie iloczyny. Sumę dzieli się przez 10 i zostawia się tylko resztę. Na koniec od 10 odejmuje się resztę. Jeśli suma iloczynów jest liczbą podzielną przez 10, to w takim wypadku cyfrą kontrolną jest 0.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]