Kodeń
| Kodeń | |||
|
|||
 Kodeń. Ulica Sławatycka. |
|||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo | lubelskie | ||
| Powiat | bialski | ||
| Gmina | Kodeń | ||
| Liczba ludności (2011) | 2800 | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 83 | ||
| Kod pocztowy | 21-509 | ||
| Tablice rejestracyjne | LBI | ||
|
Położenie na mapie Polski
  Kodeń
|
|||
| Na mapach: | |||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||
Kodeń – wieś w Polsce na Równinie Kodeńskiej, położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Kodeń, położona na terasie nadzalewowej kilka metrów nad doliną Bugu, niedaleko ujścia niewielkiej rzeczki o nazwie Kałamanka.
W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.
Miejscowość jest siedzibą gminy Kodeń.
Spis treści |
[edytuj] Demografia
 |
Ta sekcja od 2009-07 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Liczba mieszkańców[1]
[edytuj] Historia
Pierwsze wzmianki o Kodniu pochodzą z wieku XVI, ale wiadomo, że już w XVw. istniały tu młyny wodne będące, podobnie jak cała najbliższa okolica, własnością czterech braci Ruszczyców. Od nich to pod koniec XV w. Jan Sapieha, syn Siemiona Sunigaiły, wojewoda trocki, nabył Kodeń z przyległościami. Tenże sam Sapieha, marszałek, od Zygmunta Starego nadzwyczaj lubiony, otrzymawszy darem od tego króla wiele dóbr, dostał razem przywilej w roku 1511 na założenie miasta Kodeń, obdarzył takowo prawem magdeburskiem, ustanowił targi tygodniowe i trzy jarmarki do roku. Zasadzając się na takim przywileju, wydał inny od Siebie Sapieha 1513 roku, stanowiąc burmistrza i 3 radców, w połowie wyznania rzymskiego i greckiego, z oznaczeniem sposobu ich wybierania.[2] Jan (Iwan) Sapieha (zm. 1517) wybudował otoczony murem i wałem zespół zamkowy wraz z kaplicą, a między miastem a wzgórzem zamkowym zbudowano port rzeczny. W 1518 roku powstała tu parafia rzymskokatolicka.
Od 1631 roku, po przywiezieniu przez Mikołaja Sapiehę z Rzymu skradzionego obrazu (dziś: Matka Boża Kodeńska), przedstawiającego malarską kopię hiszpańskiej rzeźby Matki Bożej z Guadalupe, Kodeń stał się miejscowością pielgrzymkową (obraz wprowadzono do kaplicy zamkowej 15 IX 1631). Wiek XVII i XVIII to złote lata Kodnia, który był wtedy bogatym i dobrze prosperującym miastem, mimo pożaru miasta i bazyliki w roku 1680. 15 sierpnia 1723 z inicjatywy Jana Fryderyka Sapiehy biskup łucki Stefan Rupniewski dokonał koronacji słynącego z cudów obrazu. Był to trzeci obraz koronowany na ziemiach Rzeczypospolitej, po obrazie Matki Bożej Częstochowskiej i obrazie Matki Bożej Trockiej. W XVIII wieku Elżbieta z Branickich Sapieżyna wzniosła na peryferiach Kodnia pałacyk zwany Placencją, który przejął funkcje rezydencji. W czasie zaborów właścicielami miasta zostali Braniccy, następnie Flemingowie i Czartoryscy. Kres temu okresowi położyły wojny napoleońskie, kiedy to większość zabudowań uległa spaleniu. Kolejny pożar miasta miał miejsce w 1821 roku; wtedy też bazylika doznała znacznych zniszczeń. Po upadku powstania styczniowego, w którym mieszkańcy Kodnia brali aktywny udział, utracił prawa miejskie. 6 kwietnia 1875 r. z rozkazu cara kościół zamieniono na cerkiew prawosławną, natomiast obraz Matki Bożej w sierpniu 1875 wywieziono na Jasną Górę, skąd powrócił 4 września 1927 r.
Po roku 1945 Kodeń staje się miejscowością położoną przy granicy – początkowo ze Związkiem Radzieckim, obecnie z Białorusią; nie ma tu przejścia granicznego.
[edytuj] Zabytki
- Kalwaria Kodeńska (wzgórze kalwaryjskie usypano w roku 1930)
- ruiny pałacu Sapiehów – na ruinach zamku obecnie wznosi się ołtarz polowy
- kościół pw. św. Ducha, dawniej kaplica zamkowa, z I poł. XVI wieku, oryginalna budowla łącząca elementy gotyckie i renesansowe
- wielokrotnie przebudowywany pałac Placencja (letnia rezydencja Sapiehów; obecnie – 2009 r. – Dom Opieki Społecznej)
- Bazylika św. Anny z lat 1629–1635[3], wybudowana z fundacji Mikołaja Sapiehy, w miejscu drewnianego kościoła z 1599, rozbudowana w XVIII w. z niezwykle bogatą dekoracją sztukateryjną
- w kościele – cudowny obraz Matki Bożej Kodeńskiej (historia sanktuarium i odsłonięcia obrazu w okresie od maja do października o godz. 10)
- kaplica cmentarna pw. św. Wawrzyńca wybudowana w latach 1683-1685 staraniem Kazimierza Władysława Sapiehy
- zabytkowa brama unicka przy ul. Sławatyckiej
- droga krzyżowa z oryginalnymi figuralnymi rzeźbami drewnianymi autorstwa Tadeusza Niewiadomskiego – autor w konwencję drogi krzyżowej wplótł motywy z lat wojny i okupacji
- inne rzeźby tego autora, m.in. upamiętniająca katastrofę w Czarnobylu
- cerkiew prawosławna pw. św. Michała Archanioła (siedziba miejscowej parafii)
- klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej, Dom Zakonny Sióstr Sercanek oraz klasztor Sióstr Karmelitanek Bosych
- muzeum misyjno-ornitologiczne
[edytuj] Transport
Przez Kodeń prowadzi droga wojewódzka:
Kodeń posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Białą Podlaską, Terespolem oraz Warszawą.
[edytuj] Galeria
-
Kościół parafialny pw. św. Anny
-
Kościół filialny pw. św. Ducha (była cerkiew unicka) zamkowa
-
Jedna z kaplic na Kalwarii Kodeńskiej
-
Pałacyk Placencja
-
Brama unicka
-
Mogiła powstańców styczniowych
-
Pomnik żołnierzy radzieckich[4]
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Kodeń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
- Sanktuarium Matki Bożej Kodeńskiej – strona oficjalna
- Madonny.pl
- Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
|
|||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||
Przypisy
- ↑ Dane za: 1907 - Opis Królestwa Polskiego do Atlasu Geograficznego Ilustrowanego pod redakcją J.M. Bazewicza, Warszawa 1907
- ↑ Samuel Orgelbrand. Encyklopedyja powszechna. Tom XIV, 1863. s. 981.
- ↑ jako data zakończenia budowy podawany jest też rok 1640
- ↑ Faktycznie pochowani tu byli radzieccy jeńcy wojenni. Kiedy w 1944 r. wojska radzieckie wkroczyły do Kodnia, Niemców już nie było.
