Kodeks Gertrudy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Miniatura z Chrystusem oraz Gertrudą i jej synem Jaropełkiem
Miniatura z Maternusem von Köln

Kodeks Gertrudy[1] (łac. Codex Gertrudianus), zwany również Modlitewnikiem Gertrudy[2], w literaturze zachodniej dominuje określenie Psałterz Egberta (łac. Psalterium Egberti; nie do końca dokładne, bowiem jest to nazwa głównego tekstu w kodeksie) – pergaminowy rękopis w formie kodeksu (o wymiarach: 239 mm × 187 mm), składającego się z 233 kart i zszytego w XI wieku. Jest przechowywany obecnie w Museo Archeologico Nazionale w Cividale del Friuli we Włoszech. Kodeks składa się z dwóch części: starszej — wykonanej dla arcybiskupa Trewiru Egberta w X wieku, i młodszej (z XI wieku — dla księżnej Gertrudy, córki króla Polski Mieszka II Lamberta i Rychezy. Psałterz zdobiony jest całostronicowymi miniaturami.

Historia Psałterza[edytuj | edytuj kod]

Jego najstarszą część została wykonana w drugiej połowie X w. dla arcybiskupa Trewiru Egberta (977-993).

Na przełomie X i XI w. trafił on na dwór palatyna reńskiego Ezzona. Następnie został posagiem jego córki Rychezy, żony Mieszka II od 1013 i w ten sposób znalazł się na terenie Polski. Ta przekazała go swojej córce Gertrudzie, żonie księcia Izasława Jarosławowicza. Wówczas to do Psałterza zostały doszyte karty, zwane Folia Gertrudiana lub Modlitewnikiem Księżnej Gertrudy, zawierające: kalendarz, łacińskie modlitwy księżnej Gertrudy, a także cztery miniatury w stylu bizantyjsko-ruskim.

Gdy wnuczka Gertrudy, Zbysława, wyszła za mąż za Bolesława Krzywoustego (1103) była w posiadaniu Psałterza, który wraz z nią powrócił do Polski. Obecnie po wielu perypetiach znajduje się on we Włoszech w kapitule w Cividale.

Badania Psałterza i źródła[edytuj | edytuj kod]

Szeroko zakrojone badania nad Kodeksem Gertrudy rozpoczęli Heinrich v. Sauerland i Arthur Haseloff, publikując ich wyniki w 1901 (Der Psalter Erzbischof-Egberts von Trier. Codex Gertrudianus in Cividale, Trier 1901).

Stan badań nad Kodeksem został opisany przez Dorotę Leśniewską w pracy Kodeks Gertrudy. Stan i perspektywy badań zamieszczonej w "Roczniki Historyczne", rocznik LXI – 1995, s. 141-170.

W Polsce badania nad Kodeksem zaowocowały takimi pracami, jak: Modlitwy Księżnej Gertrudy z Psałterza Egberta w Cividale, przeł. i oprac. Brygida Kürbis, Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 1998; Teresa Michałowska, Ego Gertruda. Studium historycznoliterackie, Warszawa 2001.

Przypisy

  1. Tak D. Leśniewska, Kodeks Gertrudy. Stan i perspektywy badań, „Roczniki Historyczne”, LXI, 1995, s. 141-170.
  2. Tak T. Michałowska, Ego Gertruda. Studium historycznoliterackie, Warszawa 2001, passim.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Teresa Michałowska, Ego Gertruda. Studium historycznoliterackie, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13531-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons