Kolędowanie
Kolędowanie – słowiański zwyczaj, początkowo związany ze Świętem Godowym, później poświęcony świętom Bożego Narodzenia. Polega ona na odwiedzaniu domostw z życzeniami pomyślności w Nowym Roku. Jest do dziś jeszcze popularny w Polsce, na Słowacji, w Czechach, Białorusii, Rosji, Ukrainie i Serbii[1]. Praktykuje się go zwykle do Trzech Króli, rzadziej również w Ostatki.
Spis treści |
Obrzędowość w Polsce [edytuj]
Zwyczaj (praktykowany zwykle na wsi), zachowany jest jeszcze do dziś w niektórych regionach. Kolędnicy mieli na celu zebrać datek popularnie nazywany kolędą. W zamian za życzenia, przyjmowane jako pomyślna wróżba urodzaju i powodzenia, gospodarze obdarowywali przebierańców świątecznymi smakołykami lub wykupywali się drobnymi datkami. Kolędą określano również sam zwyczaj (Chodzenie po kolędzie). Dawni Słowianie nazwą tą nazywali także Święto Godowe.
Grupa kolędnicza nosiła maszkary, którymi dla żartów straszono widzów. Najbardziej upowszechniły się: turoń, koza, niedźwiedź, koń, kogut, bocian. Popularne również były pochody z gwiazdą, wykonaną z kolorowego papieru, podświetloną od środka, przymocowaną ruchomo do drzewca. Kolędnik ją trzymający nazywany był gwiazdorem lub gwiaździchem. Charakterystycznymi postaciami w grupach kolędniczych byli: pasterze, Trzej Królowie, dziad, baba (za postacie kobiece przebierali się również chłopcy), Żyd, śmierć, diabeł, Cygan, żołnierz, policjant, kominiarze, muzykanci. Życzenia składano wierszem albo kolędą, płatano przy tym figle, recytowano zabawne rymowanki, całemu widowisku towarzyszyła atmosfera ogólnej wesołości. Chodzili też szopkarze z szopką i kukiełkami, odgrywający Herody lub Jasełka na żywo. W biblijną opowieść przyjścia Jezusa na świat wplatano ludowe wątki i tradycje. Obchód kolędniczy był wyczekiwanym wydarzeniem, pominięcie domu uważane było za zły znak[a].
Przedstawienia kolędników i jasełek są bardzo popularne wśród przeglądów i festiwali kolędowych. Sama tradycja jest często podtrzymywana przez szkoły, domy kultury, zespoły regionalne.
Nawiązania [edytuj]
Maszkary swoje źródło posiadają w pogańskich praktykach zaklinania urodzaju na Słowiańszczyźnie, były one związane z Religią Słowian [2]. Praktyka wodzenia gwiazdy nawiązywała do nowonarodzenia słońca, po synkretyzmie z chrześcijaństwem zaczęła się wiązać z gwiazdą betlejemską[3]. Jasełka i Kolędowanie były bardzo rozpowszechnione w folklorze Słowian.
Zobacz też [edytuj]
- Wikicytaty o kolędnikach
- Duchowa kultura kaszub, Gwiazdka (obrzędowość kaszub)
- Kolęda (wizyta duszpasterska)
- Jukace
- Wołoczebne
- Carole
Uwagi
- ↑ Skład grupy kolędniczej jest różny w zależności od regionu. Turoń popularny jest w Małopolsce, zaś Bocian w regionach wysuniętych bardziej na północ. Kominiarze, Policjant, Żołnierz mogą być spotykani na Kaszubach, ale nie są spotykani w wielu regionach Małopolski. Odwrotnie było jeśli chodzi o żyda, szopkarzy, dziada i babę. Więcej o grupach kolędniczych możesz przeczytać w artykułach: Koza (obrzęd), Jukace, csb:Dëchòwô kùltura Kaszëb, csb:Gwiôzdka, Wodzenie niedźwiedzia
Przypisy
- ↑ Виноградова Л. Н. Колядование // Славянские древности: Этнолингвистический словарь в 5-ти томах / Под ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — Москва: Международные отношения, 1999. — Т. 2. — С. 563-575. — ISBN 5-7133-0982-7. (Publikacja Instytutu Slawistyki Rosyjskiej Akademii Nauk).
- ↑ ru:Ряженье
- ↑ Anna Zadrożyńska – Powtarzać czas początku, Warszawa 1985, ISBN 83-209-0428-5
Bibliografia [edytuj]
- Gorce z okna Orkanówki ISBN 83-86995-39-4
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Kolędnicy
