Kolbuszowa

Kolbuszowa
Herb Kolbuszowej Flaga Kolbuszowej
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	kolbuszowski
Gmina	Kolbuszowa gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1700
Burmistrz	Jan Zuba
Powierzchnia	7,49 km²
Populacja (2011) • liczba ludności • gęstość	9446 1261,1 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 17
Kod pocztowy	36-100
Tablice rejestracyjne	RKL
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Kolbuszowa
Położenie na mapie Polski Kolbuszowa
50°14′39″N 21°46′30″E
TERC (TERYT)	3182406024
Urząd miejski ul. Obrońców Pokoju 21 36-100 Kolbuszowa
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Kolbuszowa w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kolbuszowa – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, położone nad rzeką Nil, na płaskowyżu Kotliny Sandomierskiej na skraju Puszczy Sandomierskiej. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kolbuszowa. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

Kolbuszowa leży na skrzyżowaniu drogi krajowej 9 (Radom – Barwinek), która jest częścią trasy europejskiej E371 (Radom – Preszów) z drogami wojewódzkimi 875 (połączenie z Mielcem i Leżajskiem) oraz 987 (połączenie z Sędziszowem Małopolskim). Przez miasto przechodzi linia kolejowa 71 Tarnobrzeg – Rzeszów ze zmodernizowaną w roku 2009 stacją kolejową Kolbuszowa.

Według danych UMIG Kolbuszowa z 31 grudnia 2011 miasto liczyło 9446 mieszkańców.

Historia

Nazwa miejscowości pochodzi od zasadźcy o nazwisku Kolbuski (Kolbe, Kolbusz). Pojawiła się po raz pierwszy w 1504 na miejscu dawnych Porąb Wielkich.

Miasto lokowane zapewne przed 1683 – wspomina o tym dokument Józefa Karola Lubomirskiego regulujący zasady handlu. Przez miasto wiódł ważny szlak handlowy Sandomierz–Przemyśl. Kolbuszowa jako posiadłość Leliwitów Tarnowskich należała do powiatu sandomierskiego, natomiast przynależność kościelna to diecezja krakowska, zaś po 1786 należała do diecezji tarnowskiej. W okresie zaborów należała do cyrkułu rzeszowskiego, a od 1867 stała się miastem powiatowym.

9 września 1939 roku 4 Batalion Forteczny por. Andrzeja Krawca i część Batalionu KOP „Wołożyn” kpt. Piotra Tymkiewicza stoczyły bój z nacierającymi na miasto oddziałami niemieckiej 2 Dywizji Pancernej.

Działające na terenie Kolbuszowej i okolic oddziały AK i BCh przyczyniły się m.in. do ujawnienia tajemnicy broni rakietowej V-1 i V-2, które były testowane przez Niemców na pobliskim poligonie w Bliznie / Pustkowie. W lipcu 1944 do Kolbuszowej wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, przedtem jednak w ramach akcji „Burza” miejscowy oddział AK zaatakował wycofujące się wojska niemieckie – zginęło kilkudziesięciu partyzantów.

W 1964 uruchomiono odcinek linii kolejowej Rzeszów–Głogów Małopolski-Kolbuszowa ze stacją Kolbuszowa. W 1971 linia została przedłużona do Nowej Dęby i Tarnobrzega. Kolbuszowa zyskała wówczas połączenie kolejowe ze wszystkimi większymi ośrodkami miejskimi w Polsce łącznie z Warszawą. Było to uwieńczenie kilkudziesięciu lat starań, zapoczątkowanych jeszcze w czasach monarchii austro-węgierskiej.

1 stycznia 1999 Kolbuszowa ponownie stała się stolicą powiatu kolbuszowskiego.

Historia Żydów w Kolbuszowej

Pierwsi Żydzi osiedlali się tutaj w XVII w. Trudnili się wówczas handlem, rzemiosłem i wyszynkiem. W 1736 istniał już kahał z bóżnicą i mykwą, później powstały szkoła i szpital. W połowie XVIII w. Żydzi stanowili już połowę mieszkańców miasta. W 1866 miasto przyjęło wyjątkowy herb – z krzyżem greckim, gwiazdą Dawida i splecionymi w uścisku dłońmi.

We wrześniu 1941 Niemcy utworzyli tutaj getto, zamykając w nim 2,5 tys. osób. We wrześniu 1942 wszystkich wywieźli do getta w Rzeszowie.

Skansen

Atrakcje turystyczne

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

W skład kolbuszowskiego muzeum wchodzi skansen istniejący od 1978. Jest w nim eksponowane budownictwo Lasowiaków i Rzeszowiaków – grup etnograficznych zamieszkujących tereny środkowej i północnej części województwa podkarpackiego. Teren skansenu podzielono na dwa sektory. W każdym z nich odtwarza się tradycyjną zabudowę wsi z elementami charakterystycznymi dla danej grupy etnograficznej. Budownictwo Lasowiaków usytuowane jest w pn.-zach. części ekspozycji, a Rzeszowiaków w części pd.-wsch. Zagospodarowanie terenu oraz wyposażenie obiektów muzealnych daje obraz lasowiackiej i rzeszowskiej wsi z okresu XIX i początków XX w. Obecnie w skansenie znajduje się około 80 obiektów małej i dużej architektury drewnianej, oprócz chałup m.in. karczma, młyn wodny, wiatraki, piec garncarski. W większości są to zabytkowe budynki przeniesione z podkarpackich miejscowości. Resztę stanowią rekonstrukcje.

Pozostałe

• Kolegiata Wszystkich Świętych w Kolbuszowej,
• Kościół pw Świętego Brata Alberta w Kolbuszowej
• Kaplica Książąt Tyszkiewiczów w Kolbuszowej (Cmentarz Kolegiaty w Kolbuszowej)
• Cmentarz żydowski w Kolbuszowej – (Kirkut).
• Rynek – zrewitalizowany w 2012 roku (wschodnia ściana została spalona podczas II wojny światowej) z zabytkową studnią pośrodku.
• Pałac Tyszkiewiczów w pobliskiej Weryni.
• Nieistniejący pałac Lubomirskich w Kolbuszowej (Zrujnowany przez Rosjan)

Ludzie związani z miastem

• Andrzej Mleczko – rysownik, w latach młodości mieszkał w Kolbuszowej
• gen.Bronisław Kwiatkowski – były Dowódca Operacyjny Sił Zbrojnych, urodzony w Mazurach k. Kolbuszowej. Zginął w katastrofie smoleńskiej 10 kwietnia 2010 roku
• Kazimierz Górny – ordynariusz Diecezji Rzeszowskiej, Honorowy Obywatel Miasta i Gminy Kolbuszowej

Urodzeni w Kolbuszowej

• Marek Bajor – piłkarz, były reprezentant Polski, były zawodnik Widzewa Łódź, były trener Zagłębia Lubin
• Bogusław Butrymowicz – poeta okresu Młodej Polski, tłumacz i historyk literatury
• Jan Bytnar – żołnierz, podporucznik AK, główny bohater książki „Kamienie na szaniec”
• Zdzisława Bytnarowa – matka Jana Bytnara, powstaniec warszawski
• Mateusz Cetnarski – piłkarz GKS Bełchatów,reprezentant Polski
• Zbigniew Chmielowiec – poseł na Sejm RP
• Ewa Draus – była wojewoda podkarpacki siostra Jana Drausa
• Jan Draus – rektor Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu brat Ewy Draus
• Stanisław Dubisz – językoznawca
• Jędrzej Jędrych – polityk, politolog, poseł na Sejm RP
• Marian Krzaklewski – polityk, kandydat na Prezydenta RP w 2000
• Edward Margański – konstruktor lotniczy i wynalazca, pilot, założyciel Zakładu Remontów i Produkcji Sprzętu Lotniczego w Bielsku-Białej, obecnie firmy lotniczej Margański&Mysłowski Zakłady Lotnicze Sp. z o.o.. Producent cieszących się dużą popularnością szybowców Swift S-1 i MDM-1 Fox.
• Hieronim Janusz Sanguszko – generał, wojewoda wołyński
• Józef Paulin Sanguszko – marszałek wielki litewski, książę, starosta krzemieniecki i czerkaski
• Janusz Skowron – rysownik, malarz i grafik
• Michał Skowroński – prawnik, adwokat
• Michał Swoboda – filolog, literaturoznawca
• Tadeusz Urban – polityk, poseł na Sejm RP
• Władysław Welfe – ekonomista

Kluby sportowe

• KKS Kolbuszowianka Kolbuszowa – IV liga w piłce nożnej, piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny
• Zet-Bud Kolbuszowa – IV i V liga tenis stołowy
• Sokół Kolbuszowa Dolna – piłka nożna, pływanie
• LO Kolbuszowa – piłka siatkowa
• Belweder Kolbuszowa – tenis stołowy

Edukacja

Szkoły Podstawowe

• Szkoła Podstawowa nr 1 im Henryka Sienkiewicza
• Szkoła Podstawowa nr 2 im K.K. Baczyńskiego

Szkoły gimnazjalne

• Gimnazjum nr 1 im 11 Listopada
• Gimnazjum nr 2 im Jana Pawła II

Szkoły ponadgimnazjalne

• Liceum Ogólnokształcące im. Janka Bytnara w Kolbuszowej
• Zespół Szkół Agrotechniczno-Ekonomicznych w Weryni koło Kolbuszowej
• Zespół Szkół Technicznych im. Bohaterów Września 1939 r.

Szkoły policealne i wyższe

• Mielecka Szkoła Biznesu w Kolbuszowej
• Uniwersytet Rzeszowski – Pozawydziałowy Zamiejscowy Instytut Biotechnologii Stosowanej i Nauk Podstawowych

Szkoły muzyczne

• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia

Wspólnoty wyznaniowe

• Kościół rzymskokatolicki: Parafia Wszystkich Świętych w Kolbuszowej, Parafia Świętego Brata Alberta w Kolbuszowej, Parafia Matki Wspomożenia Wiernych w Kolbuszowej Górnej
• Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy: Sala Królestwa

Miasta partnerskie

Kolbuszowa współpracuje z pięcioma zagranicznymi miejscowościami na zasadzie partnerstwa miast:

• Ploërmel
• Apensen
• Cobh
• Cassino
• Stary Sambor

Zobacz też

• Synagoga w Kolbuszowej

Bibliografia

• Urzędowe nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych – 59 – Powiat kolbuszowski. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, 1965.

Linki zewnętrzne

• Kolbuszowa (1) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.