Kolbuszowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kolbuszowa
Herb Flaga
Herb Kolbuszowej Flaga Kolbuszowej
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat kolbuszowski
Gmina Kolbuszowa
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1700
Burmistrz Jan Zuba
Powierzchnia 7,49 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9446
1261,1 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 17
Kod pocztowy 36-100
Tablice rejestracyjne RKL
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kolbuszowa
Kolbuszowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kolbuszowa
Kolbuszowa
Ziemia 50°14′39″N 21°46′30″E/50,244167 21,775000Na mapach: 50°14′39″N 21°46′30″E/50,244167 21,775000
TERC
(TERYT)
3182406024
Urząd miejski
ul. Obrońców Pokoju 21
36-100 Kolbuszowa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kolbuszowa w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kolbuszowamiasto w woj. podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, położone nad rzeką Nil, na płaskowyżu Kotliny Sandomierskiej na skraju Puszczy Sandomierskiej. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kolbuszowa. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

Kolbuszowa leży na skrzyżowaniu drogi krajowej 9 (RadomRzeszów) z drogami wojewódzkimi 875 (połączenie z Mielcem i Leżajskiem) oraz 987 (połączenie z Sędziszowem Małopolskim). Przez miasto przechodzi linia kolejowa 71 TarnobrzegRzeszów ze zmodernizowaną w roku 2009 stacją kolejową Kolbuszowa.

Według danych UMIG Kolbuszowa z 31 grudnia 2011 miasto liczyło 9446 mieszkańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od zasadźcy o nazwisku Kolbuski[2] (Kolbe, Kolbusz)[3]. Pojawiła się po raz pierwszy w 1504 na miejscu dawnych Porąb Wielkich.

Miasto lokowane zapewne przed 1683 – wspomina o tym dokument Józefa Karola Lubomirskiego regulujący zasady handlu. Przez miasto wiódł ważny szlak handlowy SandomierzPrzemyśl. Kolbuszowa jako posiadłość Leliwitów Tarnowskich należała do powiatu sandomierskiego, natomiast przynależność kościelna to diecezja krakowska, zaś po 1786 należała do diecezji tarnowskiej. W okresie zaborów należała do cyrkułu rzeszowskiego, a od 1867 stała się miastem powiatowym.

9 września 1939 roku 4 Batalion Forteczny por. Andrzeja Krawca i część Batalionu KOP „Wołożyn” kpt. Piotra Tymkiewicza stoczyły bój z nacierającymi na miasto oddziałami niemieckiej 2 Dywizji Pancernej.

Działające na terenie Kolbuszowej i okolic oddziały AK i BCh przyczyniły się m.in. do ujawnienia tajemnicy broni rakietowej V-1 i V-2, które były testowane przez Niemców na pobliskim poligonie w Bliznie / Pustkowie. W lipcu 1944 do Kolbuszowej wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, przedtem jednak w ramach akcji „Burza” miejscowy oddział AK zaatakował wycofujące się wojska niemieckie – zginęło kilkudziesięciu partyzantów.

W 1964 uruchomiono odcinek linii kolejowej RzeszówGłogów Małopolski-Kolbuszowa ze stacją Kolbuszowa. W 1971 linia została przedłużona do Nowej Dęby i Tarnobrzega. Kolbuszowa zyskała wówczas połączenie kolejowe ze wszystkimi większymi ośrodkami miejskimi w Polsce łącznie z Warszawą. Było to uwieńczenie kilkudziesięciu lat starań, zapoczątkowanych jeszcze w czasach monarchii austro-węgierskiej.

1 stycznia 1999 Kolbuszowa ponownie stała się stolicą powiatu kolbuszowskiego.

Historia Żydów w Kolbuszowej[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi Żydzi osiedlali się tutaj w XVII w. Trudnili się wówczas handlem, rzemiosłem i wyszynkiem. W 1736 istniał już kahał z bóżnicą i mykwą, później powstały szkoła i szpital. W połowie XVIII w. Żydzi stanowili już połowę mieszkańców miasta. W 1866 miasto przyjęło wyjątkowy herb – z krzyżem greckim, gwiazdą Dawida i splecionymi w uścisku dłońmi.

We wrześniu 1941 Niemcy utworzyli tutaj getto, zamykając w nim 2,5 tys. osób. We wrześniu 1942 wszystkich wywieźli do getta w Rzeszowie.

Skansen

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej[edytuj | edytuj kod]

W skład kolbuszowskiego muzeum wchodzi skansen istniejący od 1978. Jest w nim eksponowane budownictwo Lasowiaków i Rzeszowiaków – grup etnograficznych zamieszkujących tereny środkowej i północnej części województwa podkarpackiego. Teren skansenu podzielono na dwa sektory. W każdym z nich odtwarza się tradycyjną zabudowę wsi z elementami charakterystycznymi dla danej grupy etnograficznej. Budownictwo Lasowiaków usytuowane jest w pn.-zach. części ekspozycji, a Rzeszowiaków w części pd.-wsch. Zagospodarowanie terenu oraz wyposażenie obiektów muzealnych daje obraz lasowiackiej i rzeszowskiej wsi z okresu XIX i początków XX w. Obecnie w skansenie znajduje się około 80 obiektów małej i dużej architektury drewnianej, oprócz chałup m.in. karczma, młyn wodny, wiatraki, piec garncarski[4]. W większości są to zabytkowe budynki przeniesione z podkarpackich miejscowości. Resztę stanowią rekonstrukcje[5].

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły Podstawowe

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im Henryka Sienkiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im K.K. Baczyńskiego

Szkoły gimnazjalne

  • Gimnazjum nr 1 im 11 Listopada
  • Gimnazjum nr 2 im Jana Pawła II

Szkoły ponadgimnazjalne

  • Liceum Ogólnokształcące im. Janka Bytnara w Kolbuszowej
  • Zespół Szkół Agrotechniczno-Ekonomicznych w Weryni koło Kolbuszowej
  • Zespół Szkół Technicznych im. Bohaterów Września 1939 r.

Szkoły policealne i wyższe

Szkoły muzyczne

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • KKS Kolbuszowianka KolbuszowaIV liga w piłce nożnej, piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny
  • Zet-Bud Kolbuszowa – III i V liga tenis stołowy
  • Sokół Kolbuszowa Dolna – piłka nożna, pływanie
  • LO Kolbuszowa – piłka siatkowa
  • Belweder Kolbuszowa – tenis stołowy

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Kolbuszowej[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Kolbuszowa współpracuje z pięcioma zagranicznymi miejscowościami na zasadzie partnerstwa miast[7]:

Przypisy

  1. Gmina w liczbach (pol.). www.kolbuszowa.pl. [dostęp 2012-11-05].
  2. Historia Kolbuszowej (pol.). www.kolbuszowa.pl. [dostęp 2012-12-07].
  3. Parafia Kolegiacka Wszystkich Świętych w Kolbuszowej w latach 1510-2010 (pol.). Kolbuszowska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2012-12-07].
  4. Przewodnik po skansenie. Muzeum Kultury Ludowej. [dostęp 2011-07-19].
  5. Kamil Janicki, Podróż na wschód: Kolbuszowa, „Histmag.org”, 20.07.08.
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  7. Miasta partnerskie. www.kolbuszowa.pl. [dostęp 2011-06-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urzędowe nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych – 59 – Powiat kolbuszowski. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, 1965.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]