Kolcogłowy
| Kolcogłowy | |
| Acanthocephala | |
 Corynosoma wegeneri |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | kolcogłowy |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Kolcogłowy, cierniogłowy (Acanthocephala) – typ pasożytniczych, robakokształtnych zwierząt bezkręgowych. Cechą charakterystyczną kolcogłowów, od której wywodzi się ich nazwa, jest obecność z przodu ciała ryjka opatrzonego wieńcem haczyków i kolców. Stadia larwalne są pasożytami bezkręgowców, a dorosłe – kręgowców.
Ciało kolcogłowów jest wąskie, długości 1,5–5 mm, wyjątkowo 650 mm u samicy kolcogłowa olbrzymiego (Macracanthorhynchus hirudinaceus)[1], pokryte kutikulą, czyli ektodermalną powłoką ochronną. Występują trzy regiony ciała: ryjek, szyja i tułów. Ryjek może być chowany przy pomocy skurczu mięśni umieszczających go w skórnomięśniowej pochewce. Oprócz haczyków – posiadających ukorzenienie w warstwie mięśniowej – występują również kolce, związane wyłącznie z warstwą ektodermalną.
Kolcogłowom brakuje układu pokarmowego, a układ wydalniczy występuje wyłącznie u przedstawicieli gromady Archiacanthocephala – jest to nieco zmodyfikowany układ protonefrydialny. Układ nerwowy ma postać nieparzystego zwoju mózgowego oraz dwóch pni bocznych. Przedstawiciele tego typu są rozdzielnopłciowi; samce posiadają oprócz standardowego zestawu gruczołów, nasieniowodów itp. również gruczoł cementowy, służący do zaczopowania żeńskiego otworu płciowego po kopulacji.
Inną cechą wyróżniającą kolcogłowy z szeregu podobnych im drobnych bezkręgowców jest obecność przynajmniej jednego żywiciela pośredniego w cyklu rozwojowym; jest nim zwykle jakiś skorupiak lub owad.
Pierwsze stadium larwalne kolcogłowa nosi nazwę akantor, która po wykluciu uzyskuje w ciele żywiciela pośredniego wygląd bardziej podobny do osobnika dorosłego i nosi nazwę akantella (drugie stadium larwalne).
Systematyka [edytuj]
Tradycyjnie kolcogłowy dzielono na trzy gromady. W nawiasie podane są cechy odróżniające.
- Archiacanthocephala (protonefrydia, kolce ułożone koncentrycznie}
- Eoacanthocephala (brak protonefrydiów, kolce ułożone promieniście, gruczoł cementowy syncytialny – czyli wielojądrowy, powstały ze zlania się licznych komórek)
- Palaeacanthocephala (brak protonefrydiów, kolce ułożone promieniście, gruczoł cementowy niesyncytialny)
W wyniku badań genetycznych wyłoniono czwartą gromadę[2][3]:
obejmującą kilka gatunków, które cechuje grzbietowe i brzuszne położenie głównych kanałów podłużnych, tułów pokryty kolcami, gruczoły cementowe samców z olbrzymimi jądrami oraz występowanie u samic dwóch cewek więzadłowych[1].
Kolcogłowy są najbliżej spokrewnione z wrotkami (Rotifera), wraz z którymi tworzą razem monofiletyczną grupę (zwaną na przykład "Syndermata"). Wynika z tego, że kolcogłowy są właściwie podgrupą wrotków.
Dawniej były zaliczane do obleńców.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Elżbieta Lonc i Anna Okulewicz: Typ: kolcogłowy – Acanthocephala. W: Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
- ↑ O.M. Amin. Key to the families and subfamilies of Acanthocephala with the erection of a new class (Polyacanthocephala) and a new order (Polyacanthorhynchida). „Journal of parasitology”. 73(6), s. 1216–1219, 1987 (ang.).
- ↑ Laclette et al.. Phylogenetic Analysis Based on 18S Ribosomal RNA Gene Sequences Supports the Existence of Class Polyacanthocephala (Acanthocephala). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 23, s. 288-292, 2002 (ang.).
Bibliografia [edytuj]
- Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.
- Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
