Kolegium Specjalne NKWD

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kolegium Specjalne NKWD (ros. Особое Совещание при НКВД СССРOsoboje Sowieszczanije, tzw. OSO, Centralna Trójka) – kolegialny organ w strukturach tajnej policji politycznej ZSRR (kolejno GPU, OGPU, NKWD, MGB) w latach 1922–1953.

Kolegium Specjalne zostało powołane uchwałą Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR. W skład kolegium wchodzili przedstawiciel ludowego komisarza spraw wewnętrznych, pełnomocnik NKWD na RFSRR, naczelnik głównego zarządu milicji i komisarz ludowy republiki związkowej, w której popełniono czyn.

Kolegium Specjalne było organem pseudo-sądowniczym, mającym prawo "karać" za czyny wymierzone przeciw ustrojowi sowieckiemu, w szczególności za "kontrrewolucyjną propagandę", zdradę, dezercję i "szkodnictwo". Kolegium, nie będąc sądem, nie miało obowiązku zachowywania żadnych procedur i gwarancji procesowych, w tym prawa do obrony. Niemal wszystkie sprawy były rozpoznawane zaocznie. Zakres rozpoznawanych spraw i zakres stosowanych "kar" zmieniał się – początkowo kolegium orzekało tylko zesłania, później także osadzało w obozach pracy i konfiskowało majątki. W latach wojny sowiecko-niemieckiej (1941–45) kolegium orzekało również karę śmierci. W czasie terroru stalinowskiego w latach 30. XX wieku kolegium "rozpoznawało" po 20-30 tysięcy spraw rocznie – po 200–300, a nawet 1.000 na każdym posiedzeniu. Po II wojnie światowej kolegium odegrało znaczącą rolę w represjonowaniu ruchów narodowowyzwoleńczych w krajach nadbałtyckich i w Polsce.

Według oficjalnych danych kolegium "osądziło" 442.531 osób, z czego 10.101 osób "skazało" na śmierć, 360.921 – na więzienie, 67.539 – na zesłanie, 3.970 osób na inne kary.

Jednym z zadań kolegium była organizacja zbrodni katyńskiej. Kolegium miało zadbać, by mimo wielkiej skali, szacowanej na 25.000 osób, ludobójstwo zostało przeprowadzone w sposób tajny – zarówno przed zagranicą, jak i własnym społeczeństwem. W skład kolegium wchodzili wtedy Leonid Basztakow, Bachczo Kobułow i Wsiewołod Mierkułow.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia II wojny światowej, Warszawa

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]