Kolej Carskosielska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kolej Carskosielska (ros. Царскосельская железная дорога - Carskosielskaja żeleznaja doroga) – historyczna linia kolejowa w Rosji, zbudowana w 1836 roku, istniejąca jako samodzielna linia do 1897 roku.

Kolej Carskosielska była pierwszą linią kolejową na terenie Cesarstwa Rosyjskiego, o charakterze częściowo doświadczalnym, łącząca Petersburg z rezydencją carską. Długość wynosiła jedynie 27 km: 23 km odcinek Petersburg - Carskie Sioło i 4 km odcinek Carskie Sioło - Pawłowsk. Konstrukcję zlecono austriackiemu inżynierowi (Czechowi) Franzowi Gerstnerowi. Podczas podróży zapoznawczej po Niemczech, Belgii i Wielkiej Brytanii Gerstner wybrał jako najbardziej odpowiedni szeroki rozstaw toru 1829 mm (6 stóp), zamiast zyskującego popularność typowego rozstawu 1435 mm oraz zamówił 7 parowozów i wagony, a także szyny dla kolei[1][2]. Kolej była budowana i eksploatowana przez Spółkę Akcyjną Kolei Carskosielskiej, której wspólnikiem był m.in. Gerstner[2].

Przybycie pociągu do Carskiego Sioła - litografia z 1837

Pierwsze próby ciągnięcia wagonów trakcją konną miały miejsce 27 września 1836. 6 listopada 1836 na części trasy testowano pierwszy dostarczony parowóz brytyjskich zakładów T. Hackwortha. 29 listopada parowóz na trasie Pawłowsk - Carskie Sioło - wieś Kuzmino (7 wiorst) pociągnął pociąg z 256 pasażerami. Dalsze próby i pokazowe jazdy na trasie do Kuzmina kontynuowane były w 1837 roku. 8 lutego 1837 po raz pierwszy pojawiła się w kontekście lokomotyw parowych na tej trasie rosyjska nazwa parowoz[1], zaadaptowana także w języku polskim jako "parowóz". Uroczyste otwarcie całej linii miało miejsce 30 października 1837. Parowóz "Prowornyj" konstrukcji zakładów Stephensona był z tej okazji kierowany przez inż. Gerstnera, a pociąg pokonał trasę z Petersburga do Carskiego Sioła w 35 minut, a z powrotem w 27 minut. Mimo to, początkowo kolej jeździła głównie w dni świąteczne, a do 4 kwietnia 1838 wykorzystywano też trakcję konną[1]. Podczas pierwszych lat, kolej przewoziła ok. 600 tysięcy pasażerów rocznie, w 1898 roku - 1,6 miliona pasażerów[2]. Z uwagi na swój charakter, nie miała jednak większego znaczenia ekonomicznego, lecz miała pewne znaczenie doświadczalne, dla dalszego rozwoju kolei w Rosji[2].

Pierwsze siedem parowozów dostarczono w latach 1836-1837, z tego sześć z Wielkiej Brytanii (1 produkcji Hackworth, 2 - Stephenson, 1 - Vulcan, 1 - Hawthorn) i jeden z Belgii (Cockerill). Do 1897 roku zakupiono łącznie 34 parowozy, także w niemieckich zakładach Borsig i rosyjskich zakładach Leichtenbergskich. Głównym dostawcą był Cockerill - ogółem 20 parowozów[1].

W 1897 roku Kolej Carskosielska weszła w skład Kolei Moskiewsko-Windawsko-Rybińskiej (Московско-Виндаво-Рыбинскaя железная дорога, Moskwa - Windawa - Rybińsk)[1], jako fragment odcinka Petersburg - Witebsk (według innego źródła, w 1899 r.)[2]. W 1902 jej tor został zwężony do standardowego rosyjskiego szerokiego rozstawu 1524 mm[1]. Obecnie wchodzi w skład linii Oktiabrskiej[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 W. Rakow, Łokomotiwy..., s.8-10
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 N. Konariew (red.), Żeleznodorożnyj..., s.492.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witalij A. Rakow, Łokomotiwy otieczestwiennych żeleznych dorog 1845-1955, Moskwa 1995, ISBN 5-277-00821-7 (ros.)
  • N. Konariew (red.), Żeleznodorożnyj transport. Encykłopedija, Moskwa, 1995.