Kolej Górnośląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa pruskiej sieci kolejowej z 1849

Kolej Górnośląska (niem. Oberschlesische Eisenbahn, w skrócie OSE) – prywatna kolej w Prusach założona w celu wybudowania linii kolejowej łączącej Wrocław z Górnym Śląskiem, która została oddana do użytku 3 października 1846. W późniejszym okresie Towarzystwo Kolei Górnośląskiej zbudowało i przejęło w użytkowanie dziesiątki innych linii kolejowych (m.in. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe), stając się przed nacjonalizacją kolei na terenie Prus i przejęciem jej linii przez KPEV w 1883 roku jednym z największych przedsiębiorstw kolejowych w Europie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

tablica pamiątkowa na ścianie budynku dawnego dworca Wrocław Górnośląski

W 1816 Carl Johann Bernhard Karsten stworzył pierwszy projekt połączenia kolejowego łączącego Górny Śląsk z Wrocławiem. Ponad 200 km dwutorowa trasa o trakcji parowej miała służyć przede wszystkim transportowi węgla, z możliwością uruchomienia przewozu osób. Projekt ten został odrzucony w Berlinie ze względu na niższy koszt transportu węgla Odrą[1].

3 czerwca 1836 środowisko burżuazji śląskiej[kto?] powołało do życia Komitet Założycielski Kolei Górnośląskiej, na czele którego stanął prezydent rejencji opolskie hrabia Püchler. W sierpniu 1840 po zapewnieniu wydaniu koncesji przez Ministerstwo Finansów rozgorzał spór o przebieg linii od Opola na wschód. W wyniku tego sporu rozpoczęto budowę jedynie na odcinku z Wrocławia do Opola. 22 maja 1842 pierwszym oddanym odcinkiem (Wrocław - Oława) przejechał uroczyście pociąg, był to pierwszy przejazd pociągu w dzisiejszych granicach Polski[1]. 3 sierpnia linia została przedłużona do Brzegu, a 29 maja 1843 do Opola[2]. W październiku 1842 zatwierdzony ostateczny przebieg trasy od Opola do Nowego Bierunia. 2 października 1845 nastąpiło otwarcie odcinka do Gliwic, a 2 tygodnie później do Świętochłowic. 3 października 1846 budowa linii została ostatecznie zakończona w Mysłowicach. Linia liczyła 196,3 km, planowane połączenie z Bieruniem nie zostało zrealizowane[1], a otwarcia dokonał król pruski Fryderyk Wilhelm IV[3].

Towarzystwo Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn AG) w późniejszym okresie zbudowało i przejęło w użytkowanie dziesiątki innych linii kolejowych (m.in. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe), stając się przed nacjonalizacją kolei na terenie Królestwa Prus jednym z największych przedsiębiorstw kolejowych w Europie.

Przejęcie zarządu nad OSE przez państwo nastąpiło już w 1857, choć odrębność przedsiębiorstwo zachowało aż do włączenia do KPEV w 1883[4].

Pierwsze pociągi osobowe na całej tej liczącej 196,3 km trasie pokonywały ją - zgodnie z rozkładem w czasie nie krótszym niż 6½ godziny. Początkowo jeździły trzy pary pociągów, a przejazd na całej trasie kosztował w klasie trzeciej 73 srebrne grosze, w drugiej - 119, a w pierwszej - 159 groszy.

Trasa[edytuj | edytuj kod]

Rozkład jazdy

Według rozkładu z 20 maja 1858 trasa wyglądała następująco[1]:

Nazwa oryginalna Nazwa obecna
Breslau Wrocław Górnośląski
Ohlau Oława
Brieg Brzeg
Löwen Lewin Brzeski
Oppeln Opole Główne
Gogolin Gogolin
Kosel Kędzierzyn-Koźle
Rudzinitz Rudziniec Gliwicki
Gleiwitz Gliwice
Zabrze Zabrze
Ruda Ruda Śląska
Königshütte Świętochłowice
Kattowitz Katowice
Myslowitz Mysłowice

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Jakub Halor. 160 lat Kolei Górnośląskiej. „Świat Kolei”. 11/2006, s. 36-41. Łódź: Emipress. ISSN 1234-5692. 
  2. Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011. ISBN 978-83-931006-4-4. (pol.)
  3. Przemysław Nadolski, Tomasz Roszak, Krzysztof Soida, Edward Wieczorek: Węzeł Kolejowy Gliwice. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2010. ISBN 978-83-931006-1-3. (pol.)
  4. Koleje prywatne w Prusach. Kolej Górnośląska. W: Adam Dylewski: Historia kolei w Polsce. Warszawa: Carta Blanca, 2012, s. 64-66. ISBN 978-83-7705-176-4.