Kolej Północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa sieci kolejowej centralnej części Europy – 1849
Oryginalny napis „Kolej Północna Cesarza Ferdynanda” na fasadzie dworca Bielsko-Biała Główna
Most na Dyi – SuperCity Pendolino

Kolej Północna (oficjalnie „C.K. Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda”, niem. K.u.K. Privilegierte Kaiser-Ferdinands-Nordbahn, KFNB, czes. Severní Ferdinandova Dráha) – linia kolejowa wybudowana w granicach Cesarstwa Austriackiego, łącząca Wiedeń z Krakowem.

Kolej Północna biegła z Wiednia przez Brzecław, Przerów, Lipník nad Bečvou, Ostrawę, do Bogumina, gdzie miała połączenie z kolejami pruskimi, a poprzez nie z uruchomioną 13 października 1847 Koleją Krakowsko-Górnośląską, łącząca Kraków z Jaworznem-Szczakową, a następnie Jaworzno-Szczakową z Mysłowicami. Pierwsze prace poprzedzone zostały wystawieniem dokumentu koncesyjnego (4 marca 1836), zgodnie z którym koncesjonariuszem był „Wechselhaus S.M. von Rotschild”. Kolejnych 3 koncesji udzielono (lata: 1873, 1885-1886) firmie „C.K. Uprzywilejowane Towarzystwo Akcyjne Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda”. Dotyczyły one m.in. 2 linii kolejowych: Bielsko - Żywiec i Bielsko-Kalwaria. Nominalna wartość kapitału zakładowego w 1856 wynosiła 124,1 mln koron. Niemal pół wieku później (1905) wartość kapitału szacowano na 577,4 mln koron[1].

Kolej Północną Cesarza Ferdynanda oddawano do użytku sukcesywnie idąc od Wiednia w latach 1837-1847. Powstały także odnogi Ostrawa-Opawa oraz Dziedzice-Bielsko, które ukończono w grudniu 1855. W marcu 1856 wybudowano odcinek Dziedzice-Oświęcim-Chrzanów-Trzebinia, co umożliwiło połączenie Wiednia z Krakowem bez konieczności tranzytu przez terytorium pruskie.

Ogólna długość linii kolejowych Kolei Północnej sukcesywnie rosła. W 1856 wynosiła 531 km, 2 lata później 626 km, by w 1888 osiągnąć stan 1143 km. Na początku XX w., w 1902, długość linii wyniosła 1309 km. W 1862 Kolej Północna dysponowała znacznym taborem kolejowym. Składało się nań: 218 lokomotyw, 375 wagonów osobowych i 5617 wagonów towarowych. 11 lat później liczba lokomotyw przekroczyła 300 (318), wykorzystując do przewozu pasażerów i towarów 602 wagony osobowe i 9432 wagony towarowe. W 1888 eksploatowano 408 lokomotyw, 589 wagonów osobowych i 12 807 wagonów towarowych.

W 1856 z usług Kolei Północnej skorzystało 1,6 mln pasażerów. 3 lata później przewozy pasażerów wzrosły o 1 mln osób. W latach 1860-1883 Koleją Północną podróżowało rocznie od 1,7 do 2,9 mln pasażerów. Schyłek XIX przyniósł znaczne ożywienie ruchu pasażerskiego. W 1884 przewieziono 3,1 mln osób; 4 lata później 4,8 mln; w 1892 8,4 mln. Rok 1898 przyniósł Kolei Północnej rekordową frekwencję – przewieziono wówczas 13,26 mln pasażerów. W pierwszym roku XX w. liczba ta wzrosła do 15,2 mln osób.

Do 1878 pasażerowie mogli podróżować w wagonach o zróżnicowanym standardzie, stosownie do ich możliwości finansowych. Najzamożniejsi klienci Kolei Północnej korzystali z wagonów 1 klasy, dla najmniej wymagających pozostawały wagony 4 klasy. W tamtym okresie w najlepszych warunkach podróżowało tylko 1,6-2,6% pasażerów. Z przejazdu w 2 klasie korzystało 14-21%. Największą popularnością cieszyła się wśród pasażerów 3 klasa – wagonami tej klasy podróżowało 45-71% klientów. W 1879 zlikwidowano możliwość podróżowania 4 klasą. Od tego roku sukcesywnie spadał udział przejazdów 1 klasą: w 1879 podróżował nią co 57 pasażer – w 1906 była to 1 osoba na 286 pasażerów. Podobna sytuacja dotyczyła przejazdów 2 klasą. Gros pasażerów korzystała z wagonów 3 klasy: w 1879 było ich 80%, a ćwierć wieku później 93%.

W latach 1856-1866 Kolej Północna przewoziła ładunki i towary o łącznej masie od 1,1 do 1,9 mln t. Kolejne lata przyniosły dynamiczny wzrost przewozów towarowych: z 2,9 mln t (1867) do 4,2 mln t (1872) i 5,1 mln t (1880). Zlecających ładunki wciąż przybywało, stąd 8 lat później przewieziono ich już 10,1 mln t. Rok 1898 zamknięto wynikiem 15,6 mln t, a w 1906 klienci zlecili do przewozy towary o łącznej wadze 19,5 mln t.

Siedziba kolei oficjalnie mieściła się w Wiedniu, de facto w Krakowie. Począwszy od 31 października 1906, właścicielem Kolei Północnej stały się Cesarsko-Królewskie Koleje Państwowe (kkStB).

Chronologiczny wykaz odcinków kolejowych otwartych lub przejętych przez Kolej Północną[edytuj | edytuj kod]

  • 17 listopada 1837: FloridsdorfWagram dł. 13,12 km
  • 1838
    • 6 stycznia: Wien – Floridsdorf dł. 5,08 km
    • 16 kwietnia: Wagram – Gänserndorf dł. 13,11 km
  • 1839
    • 9 maja: Gänserndorf – Dürnkrut dł. 18,75 km
    • 6 czerwca: Dürnkrut – Lundenburg dł. 33,10 km
    • 7 lipca: Lundenburg – Brünn dł. 59,52 km
  • 1841
    • 1 maja: LundenburgHradisch dł. 54,85 km
    • 26 czerwca: Floridsdorf – Jedlersdorf dł. 1,60 km
    • 1 września: Hradisch – Prerau dł. 45,45 km
    • 17 października: PrerauOlmütz dł. 22,66 km
  • 15 sierpnia 1842: PrerauLeipnik dł. 15,18 km
  • 1 maja 1847: Leipnik – Oderberg dł. 77,25 km
  • 1848
  • 17 grudnia 1855
  • 1 marca 1856
  • 1 stycznia 1858
  • 30 sierpnia 1869: Brünn – Niesamislitz – Prerau dł. 89,39 km
  • 1 lipca 1870: Niesamislitz – Olmütz – Prerau dł. 52,85 km
  • 30 grudnia 1872: Lundenburg – Grussbach dł. 42,62 km
  • 8 grudnia 1873: NeusiedlLaa – Zellerndorf dł. 53,29 km
  • 18 sierpnia 1878: BielitzSaybusch dł. 20,31 km
  • 1 grudnia 1880: Hullein – Kremsier dł. 7,72 km
  • 23 października 1881: Kremsier – Zborowitz dł. 16,52 km
  • 1882
    • 24 września: Hullein – Holleschau dł. 7,49 km
    • 15 października: Holleschau – Bistritz dł. 10,85 km
  • 1 listopada 1884: Marisch-Weiskirchen – Krasna dł. 24,77 km
  • 1885
    • 25 stycznia: Krasna – Meseritsch dł. 1,40 km
    • 1 czerwca
      • Wallachisch-Meseritsdch – Rauczka dł. 6,69 km
      • Rauczka – Wsetin dł. 11,47 km
  • 1888
  • 1889
    • 1 czerwca: Hotzendorf – Neutitschein dł. 10,07 km
    • 1 października
      • Drösing – Zistersdorf dł. 11,31 km
      • Rohatitz – Straßnitz dł. 4,72 km
  • 1 października 1890: Stauding – Wagstadt dł. 7,49 km
  • 1891
    • 18 czerwca: Göding – Holics (granica węgierska) dł. 2,23 km
    • 15 października
      • Zauchtl – Bautsch dł. 38,83 km
      • Zauchtl – Fulnek dł. 9,50 km
  • 1892
    • 1 stycznia: Krasna – Roznau dł. 13,18 km
    • 25 czerwca: Troppau – Benisch dł. 29,66 km
  • 1895
    • 17 września
      • Branowitz – Pohrlitz dł. 8,32 km
      • Rohrbach – Groß Seelowitz dł. 2,35 km
    • 1 października: Kojetín – Tobitschau dł. 10,53 km
  • 1 września 1898: PetrowitzKarwin dł. 9,83 km

Przypisy

  1. Stanisław Szuro: Informator statystyczny do dziejów społeczno-gospodarczych Galicji. Koleje żelazne w Galicji w latach 1847-1914. Kraków: Historia Iagellonica, 1997, s. 33-52. ISBN 83-906446-1-4.