Komańcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Komańcza
Widok ogólny wsi
Widok ogólny wsi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Wysokość 450-610 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 880
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-543
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0354293
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Komańcza
Komańcza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Komańcza
Komańcza
Ziemia 49°20′12″N 22°04′08″E/49,336667 22,068889Na mapach: 49°20′12″N 22°04′08″E/49,336667 22,068889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Komańcza (ukr. Команьча) – wieś w południowo-wschodniej Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza, w Dolinie rzeki Osławicy i potoku Barbarka (dawniej Kumaniecki Potok). Siedziba gminy Komańcza. w latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Komańczy.

Pierwsza wzmianka o wsi Komanycza, Crziemyenna pochodzi z 1512. W latach 1340-1772 na terenie ziemi sanockiej w województwie ruskim. Następnie w latach 1772-1852 znajdowała się w cyrkule leskim, później sanockim. W początkach maja 1849, w czasie Wiosny Ludów rozegrała się tu zwycięska bitwa partyzantów polskich nad wojskami Austrii[1]. Do 1914 powiat sądowy w Sanoku, gmina Bukowsko. W pierwszych dniach listopada 1918 ukraińska ludność z Komańczy oraz okolicznych miejscowości opanowała linie kolejowe od Zagórza do Łupkowa oraz od Zagórza do Chyrowa, oraz ogłosiła powstanie tzw. Republiki Komańczańskiej, na czele której stanął jako "prezydent" Andrij Kyr a "stolicą" została Komańcza.

Dawny kamieniołom w Komańczy

Do 12 września 1939 na obszarze powiatu sanockiego województwa lwowskiego, wieś stanowiła garnizon macierzysty Batalionu KOP "Komańcza". W 1939 Batalion KOP "Komańcza" w ramach 2 Pułku Piechoty KOP "Karpaty" toczył walki obronne. Prawie wszystkich Żydów Niemcy wywieźli do obozu zagłady w Zasławiu. Od października 1939 do sierpnia 1944 wieś była siedzibą urzędu gminy w powiecie sanockim (Landkreis Sanok). Dziś warto zwiedzić m.in. miejsce katastrofy samolotu z okresu II wojny światowej.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Widok wsi. Na pierwszym planie potok Barbarka
  • locandi de novo villiam super fluvio Komanycza dicto, que villam vocabitur Crziemyenna ... in fluvium Comancza, ' – 1512
  • de Komancza – rok 1524
  • z Komańczej, w Komańczy - 1561
  • z Komańcze - 1621
  • wsi Komanczy - 1786
  • Komancza - 1794
  • Komanča - 1860
  • Komańcza – XIX wiek

Nazwa miejscowości może sięgać okresu staroruskiego, wieś miała się nazywać Krzemienna (przymiotnik krzemienny - "kamienisty"), lecz z czasem przyjęła się nazwa Komańcza, od nazwy rzeki Komańcza, później Kumanieckiego Potoku (dawniej Barburka; obecnie Barbarka). Nazwa może pochodzić od .starosłowiańskiego *Komanec - „członek plemienia turańskiego Ko(u)manów, inaczej Połowców, żyjącego na terenie Rusi w XI-XIII w.” Miejscowość leżała przy starym szlaku handlowym Sanok-Przełęcz Łupkowska. Ewentualnie nazwa pochodzi od nazwy osobowej Komanec (Koman, n.os. notowana w XV wieku w pobliskiej wsi Szczawne - która z kolei może pochodzić j.w.) z sufiksem -ja[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na uboczu wsi znajduje się klasztor nazaretanek, który był miejscem internowania kardynała Stefana Wyszyńskiego od 27 października 1955 do 26 października 1956, czyli jak powiadają siostry: „zapowiedź przyjazdu przyszła w Święto Chrystusa Króla i wyjazd nastąpił po roku, w ten dzień”. Tutaj 16 maja 1956 w święto Andrzeja Boboli napisał prymas Polski tekst Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego 1955-1956. Pokój, w którym mieszkał kardynał, jest udostępniany zwiedzającym.

Komańcza
Pamiątkowa tablica na klasztorze nazaretanek
Pamiątkowa tablica na klasztorze nazaretanek

Wieś leży na szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego.

  • Dawna greckokatolicka cerkiew parafialna Opieki Matki Bożej wybudowana w 1802 (od 1963 cerkiew prawosławna). W 1834 wzniesiono dzwonnicę bramną, a w 1836 odbudowano zakrystię. Cerkiew była wielokrotnie remontowana. Z dawnego wyposażenia do 2006 zachował się ikonostas z 1832. Cechą szczególną było usytuowanie zakrystii na przedłużeniu prezbiterium, na osi wzdłużnej cerkwi. Cerkiew w Komańczy wraz z dzwonnicą stanowiła jeden z trzech zachowanych (obok Turzańska i Rzepedzi) przykładów wschodniołemkowskiego (tzw. osławskiego) budownictwa sakralnego. 13 września 2006 cerkiew wraz z wyposażeniem doszczętnie spłonęła; strażakom udało się uratować jedynie zabytkową dzwonnicę. Następnego dnia arcybiskup Adam Dubec zapowiedział odbudowę cerkwi w kształcie sprzed pożaru i 14 października 2008 celebrował w nowej cerkwi liturgię (cerkiew w stanie surowym bez okien i podłogi, bez ikonostasu i polichromii). 14 października 2010 całkowicie odbudowaną cerkiew poświęcił metropolita warszawski i całej Polski, arcybiskup Sawa.
  • Greckokatolicka cerkiew parafialna Opieki Matki Bożej. Została ona przeniesiona ze wsi Dudyńce w 1988 i ustawiona na piętrowej murowanej podstawie. Przy cerkwi znajdowało się do niedawna muzeum kultury łemkowskiej, jednak brak miejsca spowodował, że zostało ono zlikwidowane. Sprzęt codziennego użytku Łemków, który znajdował się w muzeum, został częściowo przeniesiony do skansenu w Sanoku, a częściowo rozdany ludziom.

Religia[edytuj | edytuj kod]

W Komańczy istnieją:

  • cerkiew prawosławna pod wezwaniem Opieki Matki Bożej (parafialna).
  • cerkiew greckokatolicka (po II wojnie światowej wyznawcy kościoła greckokatolickiego mieli odprawiane swoje nabożeństwa w kościele rzymskokatolickim, gdyż ich wyznanie było zakazane, a ich cerkiew władze przekazali parafii nielicznej tam ludności prawosławnej. Nowa cerkiew greckokatolicka została wybudowana drogą obejścia zakazu władz w latach 1985-1988. Codziennie odbywają się liturgie). Sporo parafian kościoła prawosławnego to dawni członkowie kościoła greckokatolickiego,
  • kościół rzymskokatolicki (parafia łacińska w Bukowsku do 1947) pod wezwaniem św. Józefa oraz kaplica w klasztorze sióstr nazaretanek; kościół rzymskokatolicki w Komańczy został zbudowany w 1927, podczas wojny spłonął, po wojnie wybudowano nowy, drewniany kościół. Częściowo do jego budowy użyto drewna z rozbieranych po wojnie cerkwi greckokatolickich.[potrzebne źródło]

Do 1939 Żydzi z Komańczy należeli do kahału w Bukowsku, we wrześniu 1942 zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Zasławiu i tam straceni.

Ciekawostką jest organizowanie wspólnych uroczystości, np. procesja Bożego Ciała rokrocznie ma swój początek w kościele rzymskokatolickim, aby zakończyć się w cerkwi greckokatolickiej, przy czynnym współudziale nie tylko wyznawców, ale i ich duchownych.

Metryki[edytuj | edytuj kod]

  • unickie
    • Liber natorum 1784-1858, 1858-1891
    • Liber copulatorum 1784-1879, 1776-1886, 1784-1851
    • Liber mortuorum 1784-1851, 1784-1909, 1900-1911, 1921-1922
  • rzymskokatolickie
    • Liber natorum, copulatorum et mortuorum 1784-1947

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajdują się dwie większe bazy noclegowe:

  • Schronisko PTTK (dawniej Podkowiata),
  • prywatne schronisko Orkiestry św. Mikołaja, w którym odbywały się w ostatnich latach spotkania polskiej Rodziny Tęczy.
  • Pod Kominkiem - restauracja istniejąca od 1968, w 2006 zmodernizowana - dobudowano miejsca hotelowe. W pobliżu restauracji zginął bieszczadzki artysta-rzeźbiarz Jędrek Połonina.
  • Od 1995 w Komańczy na początku sierpnia odbywają się Spotkania Przygraniczne Polski i Słowacji Komańcza-Medzilaborce. Festynowi towarzyszą występy zespołów folklorystyczny i popowych z Polski i Słowacji.

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Fragment czerwonego szlaku turystycznego z Komańczy do Prełuk
szlak turystyczny czerwony Tokarnia (778 m n.p.m.) – PrzybyszówKamień (717 m n.p.m.) – Komańcza – PrełukiDuszatynJeziorka DuszatyńskieChryszczata (997 m n.p.m.) (Główny Szlak Beskidzki)
szlak turystyczny zielony Komańcza – Dołżyca – Garb Średni (822 m n.p.m.) – Kanasiówka (823 m n.p.m.) – Moszczaniec
POL Szlak żółto-czarno-żółty (Szwejka).gif Szlak śladami dobrego wojaka Szwejka

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Seweryn ŁusakowskiPamiętnik, PIW, Warszawa 1953
  2. Kazimierz Rymut (pod red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany: Ko-Ky, Kraków 2003, ISBN 83-87623-68-7.
  3. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adolf Bajgier – "Bitwa pod Komańczą" – z serii: Z tajemnic stuleci. Wydawnictwo "Żołnierza Polskiego", Warszawa 1991.
  • "Gdy pod Komańczą walczyli powstańcy" [w:] "Podkarpacie", nr 51-52(989-990), Krosno 1989.
  • Seweryn Łusakowski – "Pamiętnik". PIW Warszawa 1953.
  • Stanisław Kryciński – "Cerkwie w Bieszczadach". Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]