Kommodus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kommodus
Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg
Imiona Lucius Aurelius Commodus
Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Commodus Antoninus Augustus
zaliczony w poczet bogów jako Divus Commodus
Czas panowania 17 marca 180 r.31 grudnia 192 r.
Dynastia antonińska
Data urodzin 31 sierpnia 161 r.Lanuvium
Data śmierci 31 grudnia 192 r.Rzym
Moneta
Commodus Sestertius 192 859150.jpg
Lista cesarzy rzymskich
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kommodus (Lucius Aurelius Commodus, Marcus Aurelius Commodus Antoninus) (ur. 31 sierpnia 161 roku – zm. 31 grudnia 192 roku) – cesarz rzymski.

Syn Marka Aureliusza i Faustyny (miał brata bliźniaka - Aureliusza Antonina, który zmarł w wieku 4 lat). Mąż Bruttii Crispiny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od 176 współrządził ze swoim ojcem. Cesarz rzymski od 180 roku. Brał udział w wyprawie przeciwko Markomanom, z którymi zawarł pokój zaraz po śmierci ojca, słabo troszczył się o umocnienie granic i rozwój prowincji[1].

Kommodus przywrócił granicę cesarstwa w Brytanii na wale Hadriana, rezygnując z południowej części Kaledonii, przyłączonej przez Antonina Piusa[1]. Kierowanie państwem pozostawiał w rękach potężnych praefecti praetorio, wpierw szczególną pozycję uzyskał Tigidius Perennis, później zaś wyzwoleniec cesarski Marcus Aurelius Cleander. Obaj zginęli w czasie wybuchów niezadowolenia ludu.

Jego rządy były okrutną tyranią; Kommodus doprowadził do skazania wielu senatorów. Urządzał krwawe igrzyska, podczas których nawet sam występował jako gladiator. Podobnie jak kilku dawniejszych poprzedników (zwłaszcza Kaligula czy Domicjan) wymagał oddawania sobie boskiej czci. Pod koniec panowania kazał się uznać za nowe wcielenie Herkulesa, jako Hercules Romanus (łac. "Rzymski") występował w odpowiednim stroju, nosił skórę lwa i potężną maczugę. Zmienił nazwę Rzymu na Colonia Commodiana, także miesiące uzyskały nowe nazwy związane z osobą cesarza: sierpień na Commodus, wrzesień na Hercules, październik na Invictus (niezwyciężony), listopad na Exsuperatorius (najwyższy), grudzień na Amazonius (od przydomka który sam sobie nadał na znak upodobania do swej kochanki Marcji w stroju Amazonki)[2]. Zamordowany w wyniku spisku, zorganizowanego przez prefekta pretorianów, Emiliusza Letusa i pokojowca Eklektusa, w którym brała udział również Marcja [3] (inne źródła mówią, że zginął w wypadku). [potrzebne źródło]

Po śmierci, na wniosek Cyncjusza Sewera, został uznany przez Senat cesarzem przeklętym na podstawie uchwały damnatio memoriae. Niedługo potem rehabilitowany przez cesarza Septymiusza Sewera, który nakazał go deifikować. Uczynił to nie z powodów merytorycznych (nikt nie mógł stwierdzić, że Kommodus został skrzywdzony uchwałą), ale z kalkulacji politycznej: nowy cesarz postanowił, że będzie adoptowanym synem Marka Aureliusza (ojca Kommodusa), byłby więc bratem człowieka wyklętego[4].

Wywód przodków[edytuj | edytuj kod]

4. Marcus Annius Verus      
    2. Marek Aureliusz
5. Domitia Lucilla        
      1. Kommodus
6. Antonin Pius    
    3. Faustyna Młodsza    
7. Faustyna Starsza      
 

Kommodus jako postać filmowa i literacka[edytuj | edytuj kod]

Postać Kommodusa pojawiła się w filmie Gladiator Ridleya Scotta, w którym zagrał ją Joaquin Phoenix. Jednak niektóre fakty są w nim niezgodne z prawdą historyczną, np. w filmie Kommodus zabija swojego ojca, by przejąć władzę. Natomiast zamiłowanie do walk na arenie oraz nieczysty pojedynek Kommodusa z tytułowym bohaterem jest zgodny z relacjami starożytnymi na temat postawy Kommodusa, jako nieczysto walczącego z gladiatorami, których podstępnie mordował. Sam pojedynek Kommodusa z filmowym Gladiatorem może być też pośrednim nawiązaniem do pojedynku cesarza z gladiatorem Scewą, który wykrył podstęp cesarza. Po tym fakcie przestraszony cesarz nie podjął walki, lecz odprawił potężnego gladiatora[5].

Innym hollywoodzkim obrazem przedstawiającym okres panowania Kommodusa nieco bardziej zgodnie z faktami historycznymi był film Upadek Cesarstwa Rzymskiego z roku 1964. Rolę Kommodusa zagrał w nim Christopher Plummer, zaś jego siostry Lucilli – Sophia Loren.

Kommodus jest też negatywnym bohaterem powieści "Słowianie" Jerzego Cepika.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Maria Jaczynowska: Historia Starożytnego Rzymu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 259. ISBN 83-01-00268-9. Jedynym znanym przypadkiem troski o prowincje było rozstrzygnięcie w interesie petentów sporu pomiędzy kolonami z Saltus Burunitanus nad rzeką Bagradas w Afryce a dzierżawcą domeny cesarskiej  : "Uchwalona zapewne za czasów Wespazjana lex Manciana ustalała, że kolon w domenach afrykańskich był zobowiązany do oddawania 1/3 plonów i odpracowania 6 dni rocznie. Inskrypcje afrykańskie świadczą o stałej tendencji do podwyższania świadczeń wymaganych od kolonów. Nowe ustawy Hadriana (lex de rudibus agris, rozszerzenie postanowień lex Manciana) świadczą, że obowiązujące przepisy nie były przestrzegane. Rządy Hadriana przyczyniły się do polepszenia sytuacji kolonów afrykańskich i ogółu drobnych rolników, ale Antoninus Pius i Marek Aureliusz nie wykazywali zainteresowania dla losu warstw niższych. Do kancelarii Kommodusa wpłynęła skarga mieszkańców Saltus Burunitanus, donoszących cesarzowi, że conductores [cesarscy dzierżawcy oddający powierzony sobie grunt w poddzierżawę kolonom] bezprawnie powiększają opłaty dzierżawne i powinności osobiste. W odpowiedzi Kommodus nakazał przestrzeganie lex Hadriana i przewidzianych przez nią obciążeń kolonów." (Jaczynowska op.cit.) Tekst Decretum Commodi de Saltu Burunitano oznaczony w seriach wydań epigraficznych jako CIL VIII 10570 = ILS 6870 zachował się wyryty na tablicy odnalezionej na terenie Tunezji.
  2. Historia Augusta biogram Kommodusa 8 i 11
  3. Maria Jaczynowska: Historia Starożytnego Rzymu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 291-292. ISBN 83-01-00268-9.
  4. Maria Jaczynowska: Historia Starożytnego Rzymu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 308. ISBN 83-01-00268-9.
  5. Aureliusz Wiktor Księga o cezarach 14, 4 - 6. w: Brewiaria dziejów rzymskich, Redakcja naukowa: Przemysław Nehring, WUW, Warszawa 2010.


Poprzednik
Marek Aureliusz
Imperatores Romani.svg Cesarz rzymski
180 - 192
Imperatores Romani.svg Następca
Pertynaks