Konklawe 1314-1316
Z Wikipedii
Konklawe 1 V – 24 VII 1314 / 26 VI – 7 VIII 1316 – konklawe, które wybrało Jana XXII na następcę Klemensa V. Okazało się drugą pod względem długości papieską elekcją w historii (najdłuższa była papieska elekcja 1268-1271). Było ono wyjątkowe także dlatego, że przez większą część ponad dwuletniej sediswakancji jego obrady były zawieszone.
Spis treści |
[edytuj] Śmierć Klemensa V
Klemens V, pierwszy papież okresu „niewoli awiniońskiej”, zmarł 20 kwietnia 1314 w Roquemaure w diecezji Carpentras w południowej Francji, nigdy nie odwiedziwszy jako papież Rzymu ani Włoch. Głównymi wydarzeniami jego pontyfikatu były Sobór w Vienne oraz proces i kasata zakonu templariuszy. Drogą znaczących ustępstw zdołał załagodzić konflikt między Stolicą Apostolską a królem Francji Filipem IV Pięknym, sięgający jeszcze pontyfikatu Bonifacego VIII (1294-1303). Zakończył także konflikt z rodem Colonna, przywracając godność kardynalską Pietro Colonna i Giacomo Colonna. Będąc uległym wobec króla Francji, mianował kardynałami niemal wyłącznie Francuzów (jedynym wyjątkiem był Anglik Thomas of Jorz). Cechował go przy tym nepotyzm na skalę dotychczas niespotykaną – aż dziewięciu swoich krewnych mianował kardynałami, w tym pięciu na konsystorzu 15 grudnia 1305, więcej niż którykolwiek z jego poprzedników w ciągu całego pontyfikatu.
Mimo okazywanej królowi Francji uległości, Klemens V odmówił potępienia Bonifacego VIII, czego król się domagał. Kanonizował papieża Celestyna V, poprzednika Bonifacego VIII, którego ten (jeszcze jako kardynał) skłonił do abdykacji, a następnie (już jako papież) uwięził, wbrew życzeniom Filipa IV nie ogłosił go jednak męczennikiem.
[edytuj] Lista uczestników
W konklawe wzięło udział wszystkich 24 kardynałów, w tym 8 Włochów i 16 Francuzów:
- Niccolo Alberti, O.P. (nominacja kardynalska: 18 grudnia 1303) – kardynał-biskup Ostia e Velletri; dziekan Św. Kolegium Kardynałów
- Berenger Fredol (15 grudnia 1305) – kardynał-biskup Frascati; subdziekan Św. Kolegium Kardynałów; wielki penitencjariusz
- Arnaud de Falguières (19 grudnia 1310) – kardynał-biskup Sabiny
- Guillaume de Mandagot, C.R.S.A. (23 grudnia 1312) – kardynał-biskup Palestriny
- Arnaud d'Aux (23 grudnia 1312) – kardynał-biskup Albano; kamerling Św. Kościoła Rzymskiego
- Jacques d'Euse (23 grudnia 1312) – kardynał-biskup Porto e Santa Rufina
- Nicolas de Fréauville, O.P. (15 grudnia 1305) – kardynał-prezbiter S. Eusebio; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Prassede; protoprezbiter Św. Kolegium Kardynałów
- Arnaud Nouvel, O.Cist. (19 grudnia 1310) – kardynał-prezbiter S. Prisca; administrator kościoła prezbiterialnego S. Lorenzo in Damaso; wicekanclerz Św. Kościoła Rzymskiego
- Berenguer Fredol (23 grudnia 1312) – kardynał-prezbiter SS. Nereo ed Achilleo; kamerling Św. Kolegium Kardynałów
- Michel du Bec-Crespin (23 grudnia 1312) – kardynał-prezbiter S. Stefano al Monte Celio
- Guillaume Teste (23 grudnia 1312) – kardynał-prezbiter S. Ciriaco alle Terme
- Guillaume Godin, O.P. (23 grudnia 1312) – kardynał-prezbiter S. Cecilia
- Vital du Four, O.F.M. (23 grudnia 1312) – kardynał-prezbiter SS. Silvestro e Martino ai Monti
- Pierre Raymond, O.S.B. (23 grudnia 1312) – kardynał-prezbiter S. Pudenziana
- Giacomo Colonna (12 marca 1278) – kardynał-diakon S. Maria in Via Lata; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Lorenzo in Lucina; protodiakon Św. Kolegium Kardynałów; archiprezbiter Bazyliki Liberiańskiej
- Napoleone Orsini Frangipani (16 maja 1288) – kardynał-diakon S. Adriano; archiprezbiter Bazyliki Watykańskiej
- Pietro Colonna (16 maja 1288) – kardynał-diakon S. Angelo in Pescheria; archiprezbiter Bazyliki Laterańskiej
- Guglielmo de Longhi (18 września 1294) – kardynał-diakon S. Nicola in Carcere Tulliano; administrator kościoła prezbiterialnego SS. XII Apostoli
- Giacomo Caetani Stefaneschi (17 września 1295) – kardynał-diakon S. Giorgio in Velabro
- Francesco Caetani (17 września 1295) – kardynał-diakon S. Maria in Cosmedin
- Luca Fieschi (2 marca 1300) – kardynał-diakon SS. Cosma e Damiano; komendatariusz kościoła prezbiterialnego SS. Marcellino e Pietro
- Arnaud de Pellegrue (15 grudnia 1305) – kardynał-diakon S. Maria in Portico
- Raymond Guillaume des Farges (19 grudnia 1310) – kardynał-diakon S. Maria Nuova
- Bernard de Gavres (19 grudnia 1310) – kardynał-diakon S. Eustachio
Szesnastu elektorów mianował Klemens V, trzech – Bonifacy VIII, dwóch Mikołaj IV, po jednym –– Mikołaj III, Celestyn V i Benedykt XI.
[edytuj] Konstytucja „Ne Romani”
W trakcie obrad Soboru w Vienne w 1311 Klemens V ogłosił konstytucję „Ne Romani”, która doprecyzowywała pewne reguły dotyczące konklawe. Miało się ono odbywać w tej diecezji, w której zmarł poprzedni papież. Władza kardynałów w trakcie sediswakancji została znacząco ograniczona, z wyjątkiem kardynała-kamerlinga oraz wielkiego penitencjariusza. Ponadto stanowiła ona, że w celu uniknięcia groźby schizmy, kardynałowie na których ciążą kary kościelne winni być dopuszczeni do udziału w konklawe. Odnosiło się to do przypadku kardynałów Pietro i Giacomo Colonna, którzy zostali wykluczeni z dwóch poprzednich konklawe z powodu ekskomuniki nałożonej na nich przez Bonifacego VIII.
[edytuj] Podziały w Kolegium Kardynałów
Święte Kolegium było podzielone na trzy partie:
• stronnictwo „italskie” – grupujące 8 kardynałów włoskich (Orsini, Alberti, Caetani Stefaneschi, Francesco Caetani, Longhi, Fieschi, Pietro i Giacomo Colonna). Pragnęli oni jak najszybszego powrotu do Rzymu.
• stronnictwo „gaskońskie” – grupujące najbliższych współpracowników Klemensa V, którzy opowiadali się za pozostaniem we Francji i dążyli do zachowania swojej uprzywilejowanej pozycji. Frakcja ta liczyła 10 spośród 16 francuskich kardynałów, w większości pochodzących z Gaskonii (stąd nazwa), w tym czterech krewnych Klemensa V (Pellegrue, des Forges, Garves i d'Aux) i sześciu innych jego bliskich współpracowników (Falguières, Nouvel, Teste, du Four, Raymond i Godin)
• stronnictwo „galijskie” – grupujące sześciu pozostałych kardynałów francuskich (Berenger i Berenguer Fredol, Freauville, d’Euse, Bec-Crespin, Mandagot). Zajmowali oni pozycję pośrednią między dwoma poprzednimi – chcieli z jednej strony skończyć z dominacją Gaskończyków, ale z drugiej nie spieszyło im się z powrotem do Włoch. Lider i kandydat tej partii, Berenger Fredol, wraz ze swym bratankiem Berenguerem byli jedynymi krewnymi Klemensa V, którzy nie należeli do stronnictwa gaskońskiego.
[edytuj] Zgromadzenie wyborcze w Carpentras 1314
Kardynałowie zebrali się na konklawe 1 maja 1314 roku w Carpentras. Przez blisko trzy miesiące trwały zacięte spory o to, czy nowy papież powinien wracać do Rzymu (za czym optowali Włosi), czy też pozostać przez jakiś czas we Francji (czego pragnęli Francuzi z obydwu stronnictw). Szczególnie ostro ścierali się Gaskończycy i Włosi. W lipcu do Carpentras przybyli dwaj bratankowie Klemensa V: wicehrabia Lomagne Bertrand de Got i Rajmund Wilhelm de Budos. Celem ich wizyty było rzekomo zabranie ciała zmarłego papieża, w rzeczywistości jednak chcieli oni wymusić wybór sprzyjającego im kandydata. Groźby kierowane przez nich i gaskońskich kardynałów wobec Włochów doprowadziły do całkowitego fiaska konklawe. W Carpentras wybuchły walki pomiędzy wojskami wicehrabiego Lomagne a zbrojnymi strażami włoskich kardynałów. Kiedy w budynku obrad wybuchł pożar, zgromadzenie wyborcze uległo całkowitemu rozproszeniu. 24 lipca 1314 włoscy kardynałowie pospiesznie opuścili Carpentras, tracąc przy tym znaczną część swoich pieniędzy i klejnotów na rzecz krewnych zmarłego papieża.
[edytuj] Konklawe w Lyonie 1316
Nowy (po śmierci Filipa Pięknego w 1314) król Francji Ludwik X Kłótliwy po swojej koronacji powierzył swemu bratu Filipowi de Poitiers ponowne zebranie kardynałów i doprowadzenie do wyboru nowego papieża. Filipowi nie udało się jednak to zadanie przez cały rok 1315, zbyt silne były bowiem antagonizmy w kolegium kardynalskim. Dopiero kiedy Filip wstąpił na tron królewski w 1316 (jako Filip V) za pomocą drastycznych środków zdołał zebrać wszystkich kardynałów i zamknął ich w klasztorze dominikańskim w Lyon. Tam 26 czerwca 1316 roku wznowiono obrady konklawe. Burzliwe dyskusje trwały jeszcze przez 40 dni. Proponowano kandydatury kardynałów Pellegrue, Mondagout i Fredol - wszystkich odrzucono. Wobec braku możliwości porozumienia zaczęła zwyciężać opcja pontyfikatu „przejściowego”. Zwrócono uwagę na starego, 72-letniego kardynała d’Euse. Jako przedstawiciel partii "galijskiej" nie należał do żadnego ze skrajnych stronnictw, a jego podeszły wiek i słabe zdrowie zdawały się gwarantować, że będzie panował bardzo krótko. Wszystko to czyniło go idealnym kandydatem kompromisowym. Silnego poparcia udzielił mu m. in. kardynał Orsini, jeden z liderów partii włoskiej.
[edytuj] Wybór Jana XXII
7 sierpnia 1316, po ponad dwuletniej sediswakancji, kardynał Jacques d’Euse, biskup Porto e Santa Rufina, został wybrany na papieża i przyjął imię Jan XXII. Niepełna miesiąc później, 5 września 1316 został uroczyście koronowany w klasztorze dominikanów w Lyon przez kardynała Napoleone Orsini Frangipani. Mimo podeszłego wieku i słabego zdrowia jego pontyfikat okazał się najdłuższy w XIV stuleciu i przyczynił się do stabilizacji papiestwa w Awinionie. Kardynał Orsini, który znacząco przyczynił się do jego wyboru, później stał się jednym z jego głównych przeciwników.
[edytuj] Źródła
Konklavegeschichte (de)
The Catholic Encyclopedia: Jan XXII (en)
The Catholic Encyclopedia: Kardynałowie z rodu Orsini (en)
The Catholic Encyclopedia: Kardynał Berenger Fredol (en)
G. Mollat „The Popes at Avignon 1305-1378”, Londyn 1963
| Poprzednik Konklawe 1304-1305 |
1314-1316 Jan XXII |
Następca Konklawe 1334 |
