Konkurs Piosenki Eurowizji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Konkurs Piosenki Eurowizji
Eurovision Song Contest
Eurovision Song Contest logo.png
Znak towarowy konkursu od 2004 roku
Rodzaj programu konkurs piosenki
Kraj produkcji Lista państw
Język angielski, francuski
Prowadzący Lista prowadzących
Wydawca Eurowizja
Data premiery 24 maja 1956[1]
Lata emisji od 1956
Czas trwania odcinka 2 godziny (półfinał)
3 godziny i 30 minut (finał)
Format nadawania 576i (SDTV) (od 1956 roku)
1080i (HDTV) (od 2007 roku)
Produkcja
Produkcja Europejska Unia Nadawców
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Konkurs Piosenki Eurowizji (ang. Eurovision Song Contest (ESC)[2], fr. Concours Eurovision de la Chanson[3], potocznie Eurowizja[4]) – organizowana corocznie od 1956 roku impreza muzyczna, w której biorą udział przedstawiciele publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU).

Konkurs Piosenki Eurowizji jest widowiskiem telewizyjnym z udziałem publiczności, składającym się z prezentacji „na żywo” utworów reprezentujących poszczególne kraje oraz następującym po nim głosowaniu, uwieńczonym wręczeniem statuetki wykonawcy i autorom zwycięskiej propozycji. Czas trwania całego programu przewidziany jest na trzy godziny[5]. Festiwal jest najpopularniejszym z najdłużej trwających programów telewizyjnych na świecie, jednym z najchętniej oglądanych niesportowych wydarzeń międzynarodowych na całym świecie[6]. Konkurs oglądany jest corocznie przez 100-600 milionów widzów[5][7]. Jest transmitowany zarówno w krajach europejskich, jaki w wielu innych państwach, takich jak Argentyna, Australia, Brazylia, Chiny, Egipt, Filipiny, Hongkong, Indie, Japonia, Jordania, Kanada, Kolumbia, Korea Południowa, Meksyk, Nowa Zelandia, Portoryko, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Tajwan, Urugwaj i Wenezuela pomimo faktu, że nie biorą one czynnego udziału w konkursie[8][9][10]. Od 2000 roku konkurs nadawany jest również przez internet[11].

Po udziale w Konkursie Piosenki Eurowizji swoją karierę rozpoczęło wiele międzynarodowych gwiazd[12], takich jak: Domenico Modugno (w 1958 roku zajął 3. miejsce z piosenką „Nel blu dipinto di blu[13]), ABBA (w 1974 wygrała konkurs z utworem „Waterloo[14]), Céline Dion (wygrała konkurs w 1988 roku z piosenką „Ne partez pas sans moi”[15]) czy Julio Iglesias (w 1970 roku zajął 4. miejsce z utworem „Gwendolyne”[16]).

Początki[edytuj | edytuj kod]

W połowie lat 50. XX wieku członkowie Europejskiej Unii Nadawców (EBU) ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego jednoczącego i realizowanego wspólnie przez kraje europejskie[17]. W styczniu 1955 roku w Monako komitet pod przewodnictwem szefa telewizji szwajcarskiej, Marcela Bezençona, przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki wzorowanego na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo[18]. 19 października 1955 roku w Rzymie podczas Walnego Zgromadzenia EBU[19] podjęto decyzję, że pierwszy Konkurs Piosenki Eurowizji, znany wówczas jako Eurovision Grand Prix, odbędzie się wiosną 1956 roku w Lugano w Szwajcarii[1].

Nazwę Grand Prix zaadaptowano z francuskojęzycznej nazwy konkursu Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne[20]. Grand Prix zastąpiono francuskim słowem Concours (konkurs). Nazwa Eurowizja padła pierwszy raz z ust Geogre'a Campey'a, brytyjskiego dziennikarza, podczas londyńskiego Evening Standard w 1951 roku[21]. Pomimo, że „Eurowizja” to międzynarodowa sieć telewizyjna informująca o wielu muzycznych i sportowych programach organizowanych przez EBU[22], to właśnie ta nazwa kojarzona jest najbardziej z konkursem piosenki[23].

Współczesne zasady konkursu[edytuj | edytuj kod]

Każdy kraj będący pełnoprawnym członkiem EBU może co roku zgłosić do Konkursu Piosenki Eurowizji jeden utwór. Zgłoszenia dokonuje publiczna telewizja reprezentująca dane państwo. Trwająca maksymalnie 3 minuty piosenka musi być wykonana na żywo podczas konkursu przez grupę maksymalnie 6 osób, a każdy z członków musi mieć ukończone 16 lat, najpóźniej w dniu finału[24]. Pierwsza publiczna emisja piosenki lub pierwsza publikacja fonograficzna nie może mieć miejsca wcześniej niż 1 września roku poprzedzającego konkurs[24].

Bezpośrednio po prezentacji piosenek w każdym z uczestniczących krajów następuje głosowanie. Dawniej głosy przyznawali członkowie specjalnej narodowej komisji sędziowskiej. Zgodnie z regułami obowiązującymi od 1998 do 2008 roku, zwycięzcę wybierali telewidzowie głosujący, oddzielnie w każdym kraju, za pomocą telefonów i SMS-ów (w Polsce w systemie audiotele). Od 2009 roku wprowadzono zmianę reguł głosowania, w myśl której o przyznaniu punktów danej piosence decyduje po połowie głosowanie widzów i komisji sędziów, w których skład wchodzą profesjonalni muzycy. W głosowaniach pomija się piosenkę własnego kraju[24]. Na podstawie wyników głosowania prezenterzy telewizyjni z poszczególnych państw ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od 1975 roku punktami nagradza się 10 piosenek, przy czym najwyżej oceniona otrzymuje 12 punktów, kolejna 10 punktów, a pozostałe od 8 do 1 punktu (tzw. skala eurowizyjna)[24]. Liczba punktów uzbieranych przez każdą piosenkę jest obliczana na bieżąco, a bezpośrednio po zakończeniu prezentacji wyników następuje wręczenie nagrody Grand Prix i powtórne wykonanie zwycięskiego utworu. Zwycięski kraj zdobywa prawo organizacji przyszłorocznej edycji konkursu.

Od 2004 roku Konkurs Piosenki Eurowizji składał się z dwóch koncertów: półfinału i finału konkursu. Dziesięć najwyżej notowanych piosenek z półfinału przechodziło do finału, gdzie konkurowało z czternastoma innymi piosenkami, zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów podczas poprzedniej edycji konkursu[10]. Od 2008 roku organizowane są dwa półfinały, z czego jeden odbywa się we wtorek, drugi w czwartek[24]. Finał festiwalu, w którym bierze udział ponad 20 krajów (po 10 z każdego półfinału, kraj-organizator oraz tzw. Big 5, czyli kraje płacące najwyższe składki i mające zapewnione miejsce w finale), organizowany jest w soboty[25].

Państwa w Konkursie Piosenki Eurowizji[edytuj | edytuj kod]

Kraje, które:

     przynajmniej raz wzięły udział w konkursie

     nigdy nie wzięły udziału w konkursie, ale mają taką możliwość

     wyraziły chęć udziału, ale później zrezygnowały

Możliwość udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji nie jest zależna od geograficznego położenia kraju, pomimo przedrostka „Euro”. Kilka państw spoza granic Europy wzięło lub bierze do dzisiaj udział w festiwalu: Izrael i Armenia (Azja Zachodnia), Maroko (Afryka Północna). W dodatku w konkursie wzięło udział kilka transkontynentalnych krajów, których tylko część powierzchni należy do Europy: Turcja, Rosja, Gruzja, Azerbejdżan[26]. W konkursie wzięło w sumie udział 51 krajów[27].

Rok Państwa debiutujące
1956  Belgia,  Francja,  Holandia,  Luksemburg,  Niemcya,  Szwajcaria,  Włochy
1957  Austria,  Dania,  Wielka Brytania
1958  Szwecja
1959  Monako
1960  Norwegia
1961  Finlandia,  Hiszpania,  Jugosławiab
1964  Portugalia
1965  Irlandia
1971  Malta
1973  Izrael
1974  Grecja
1975  Turcja
1980  Maroko
1981  Cypr
1986  Islandia
1993  Bośnia i Hercegowina,  Chorwacja,  Słowenia
1994  Estonia,  Litwa,  Polska,  Rosja,  Rumunia,  Słowacja,  Węgry
1998  Macedonia
2000  Łotwa
2003  Ukraina
2004  Albania,  Andora,  Białoruś,  Serbia i Czarnogórac
2005  Bułgaria,  Mołdawia
2006  Armenia
2007  Czechy,  Czarnogóra,  Gruzja,  Serbia
2008  Azerbejdżan,  San Marino
a) Przed zjednoczeniem Niemiec w 1990 roku, kraj występował pod nazwą Niemcy Zachodnie.
b) Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii zadebiutowała w Konkursie Piosenki Eurowizji pod nazwą Jugosławia. Później po rozpadzie każde z państw członkowskich zadebiutowało oddzielnie jako niezależny kraj w różnych latach.
c) W 2004 roku Serbia i Czarnogóra zadebiutowały pod jedną nazwą, a w 2007 roku już jako oddzielne państwa (Serbia i Czarnogóra)

Tydzień eurowizyjny[edytuj | edytuj kod]

Amaury Vassili i francuska delegacja w trakcie konferencji prasowej podczas Konkursu Piosenki Eurowizji 2011.

Terminem "tydzień eurowizyjny" określa się dni, w którym odbywa się Konkurs Piosenki Eurowizji[28]. Odbywają się wówczas próby generalnej przed półfinałami i finałem, w których udział biorą wszyscy uczestnicy. Próby odbywają się kilka dni przez ostatecznymi koncertami konkursowymi. W tym czasie odbywają się również konferencje prasowe, wywiady z reprezentantami, próbom przyglądają się akredytowani dziennikarze oraz fani festiwalu[29].

Każda delegacja wyznacza swojego przewodniczącego, tzw. "Head of Delegation"[30], którego zadaniem jest zgłoszenie artysty jako reprezentanta swojego kraju, koordynacja promocji uczestnika oraz planowanie działań całej delegacji[31]. W skład delegacji wchodzą zazwyczaj: uczestnicy, tancerze, muzycy, kompozytorzy, autorzy tekstów, oficjalni przedstawiciele prasy krajowej oraz komentator (każdy nadawca może zaprosić własnego komentatora radiowego i/lub telewizyjnego; mają oni swoje specjalne pomieszczenia za miejscem dla publiczności, gdzie komentują każdy występ krajowym odbiorcom)[32].

Próby i konferencje prasowe[edytuj | edytuj kod]

Próby generalne rozpoczynają się w poniedziałek rano, tydzień przez finałem konkursu[33]. Za sprawą wprowadzenia półfinałów w 2004 roku i dużą liczbą chętnych do udziału krajów, pierwsze próby odbywają się dwa tygodnie przez finałem festiwalu[34]. Wtedy to wszyscy reprezentanci występujący w pierwszym półfinale mają swoje próby od niedzieli do środy, a występujący w drugim półfinale - od czwartku do niedzieli. Kraje, które mają zapewnione miejsca w finale odbywają swoje próby w sobotę i niedzielę[34].

Po zakończeniu prób każdego kraju, delegacja spotyka się z dyrektorem artystycznym konkursu w tzw. "video viewing room"[35], gdzie ogląda nagranie z próby, ocenia i prowadzi dyskusje na temat ustawień kamer, świateł i choreografii. Po spotkaniu delegacja organizuje konferencję prasową, podczas której akredytowani dziennikarze i media mogą zadawać pytania reprezentantowi[36]. Kiedy jeden kraj uczestniczy w konferencji, swoją próbę ma reprezentant innego państwa[34].

Przed każdym półfinałem organizowane są trzy próby generalne. Dwie z nich odbywają się dzień przed konkursem (jedna po południu, a drugi wieczorem), a trzecia po południu, tuż przed samym półfinałem na żywo. Kasy biletowe umożliwiają kupno biletów zarówno na właściwy koncert, jak i na próby generalne[37]. Taki sam harmonogram prób odbywa się przed finałem Konkursu Piosenki Eurowizji (dwie próby w piątek oraz jedna w sobotę, przed koncertem)[34]. Druga próba generalna, zarówno półfinałów, jak i finału, jest oglądana przez jurorów z każdego kraju biorącego udział w konkursie. Wtedy to komisja ocenia wszystkich uczestników i przyznaje im punkty, które potem są sumowane i w stosunku 50:50 (wraz z głosowaniem widzów "na żywo") brane pod uwagę podczas półfinałów i finału. Zatem wszelkie pomyłki, które zdarzyły się podczas transmitowanych koncertów nie mają wpływu na ocenę sędziów[34].

Eurocluby i imprezy[edytuj | edytuj kod]

W poniedziałkowy wieczór eurowizyjnego tygodnia tworzona jest Główna Recepcja, gdzie administracja miasta świętuje organizację Konkursu Piosenki Eurowizji. Na przyjęcie zapraszani są wszystkie delegacje biorące udział w festiwalu, a spotkaniu towarzyszy muzyka na żywo, serwowane jest darmowe jedzenie i napoje, a ostatnio także odbywa się pokaz fajerwerków[38]. Po zakończeniu półfinałów i finału organizowane jest afterparty[39].

Euroclub jest organizowany w klubie Eurovision w każdy wieczór tygodnia eurowizyjnego. Na przyjęcie może wejść każda zaproszona kredytowana osoba[40].

Głosowanie[edytuj | edytuj kod]

Tabela głosowania podczas finału 49. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2004 roku

System głosowania używany w konkursie zmieniał się na przełomie lat. Obecny sposób zaczęto stosować od 1975 roku. Każdy kraj przyznaje 1-8, 10 i 12 punktów dla 10 najlepszych piosenek, przy czym 12 jest oceną najwyższą[41]. W przeszłości oceny przyznawali krajowi sędziowie. W 1997 roku pięć krajów (Austria, Szwajcaria, Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania) po raz pierwszy użyty televotingu, dzięki czemu decydujący głos miała publiczność[42]. Eksperyment okazał się sukcesem[43], a od 1998 roku wszystkie państwa zostały przekonane do użycia televotingu[44]. Sędziowie również przyznawali swoje punkty, ale nie były one ogłaszane. Stosowano je jedynie w sytuacji, gdy nastąpiły problemy w głosowaniu audiotele. Obecnie publiczność może głosować, wysyłając wiadomość SMS z numerem startowym kandydata albo korzystając z televotingu[45]. W 2009 roku wprowadzono metodę 50:50, która łączy głosowanie widzów i komisji sędziów, w których skład wchodzą profesjonalni muzycy[46].

Od 1964 roku głosowanie nadzorowane jest przez skrutinera EBU, który jest odpowiedzialny za prawidłowy przebieg podawania punktów. Od początku trwania konkursu funkcję kierownika wykonawczego sprawowali:

  • Miroslav Vilcek (1964-1965)
  • Clifford Brown (1966-1977)
  • Frank Naef (1978-1992)
  • Christian Clausen (1993-1995)
  • Christine Marchal-Ortiz (1996, 1998-2002)[47][48]
  • Marie-Claire Vionnet (1997)
  • Sarah Yuen (2003)
  • Svante Stockselius (2004-2010)[49]
  • Jon Ola Sand (od 2011)

Polityczne głosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nawiązując do statystyk i obserwacji głosowania w konkursie, kilka krajów zazwyczaj głosuje w podobny sposób[50]. Przez lata wykształcił się styl oceniania państw głównie według politycznych poglądów, bądź sympatii między narodami[51][52]. O najwyższych notach decyduje również duża liczebność mniejszości narodowych w poszczególnych krajach, co spowodowało, że impreza zaczęła być postrzegana przez media jako konkurs polityczny[53][54]. Łatwo można przewidzieć, które państwo da komu największą liczbę punktów (12). Zazwyczaj państwa wymieniają się punktami ze swoimi sąsiadami: Rosja z Ukrainą, Estonia, Łotwa, Białoruś, Armenia i Gruzja z Rosją, Cypr z Grecją[55], Rumunia z Mołdawią oraz kraje skandynawskie między sobą. Ujawnia się również głosowanie licznych mniejszości narodowych: Turcja otrzymuje punkty m.in. od Niemiec, Holandii, Belgii, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Azerbejdżanu i odwrotnie, Irlandia na Litwę i Polskę[56][57].

Rozstrzyganie remisów[edytuj | edytuj kod]

W 1969 roku cztery z szesnastu krajów biorących udział w Konkursie Piosenki Eurowizji, Francja, Hiszpania, Holandia i Wielka Brytania zdobyły tę samą, najwyższą liczbę 18 punktów[58]. Ówczesny regulamin nie rozstrzygał takiej sytuacji, więc zwycięzcami festiwalu zostały aż cztery państwa. To spowodowało niezadowolenie wśród pozostałych rywalizujących krajów, które groziły bojkotem konkursu. W efekcie Finlandia, Norwegia, Szwecja i Portugalia nie wzięły udziału w Konkusie Piosenki Eurowizji 1970. To spowodowało, że EBU wprowadziła zasadę rozstrzygającą remis[59].

Obecnie, w przypadku takiej samej liczby punktów na koncie najlepszych krajów wygrywa ten, na którego zagłosowała większa liczba państw – ten, który otrzymał jakiekolwiek punkty od większej liczby krajów, ten wygrywa. Jeżeli ta liczba jest jednakowa, pod uwagę bierze się liczbę najwyższych not, "dwunastek", następnie (w razie nierozstrzygnięcia remisu) - liczbę "dziesiątek", "ósemek" itd. W przypadku sytuacji, gdy remis nadal nie jest rozstrzygnięty, wygrywa kraj, który wystąpił wcześniej podczas konkursu. Ta sama zasada obowiązuje przy rozstrzyganiu remisów przy innych miejscach[60].

Jedyny remis na pierwszym miejscu pomiędzy krajami, poza tym w 1969 roku, miał miejsce w 1991 roku, kiedy Szwecja i Francja zdobyły tę samą liczbę 146 punktów. Ówczesne zasady nie brały pod uwagę liczby krajów, które oddały jakiekolwiek punkty na remisujące piosenki, tylko liczbę przyznanych "dwunastek", potem "dziesiątek" itd. Oba kraje miały tyle samo najwyższych not, a o zwycięstwie Szwecji zdecydowała liczba "dziesiątek". Gdyby wziąć pod uwagę obecne zasady, wygrana powędrowałaby do Francji[43].

Finansowanie konkursu[edytuj | edytuj kod]

Stacje telewizyjne biorące udział w Konkursie wnoszą opłatę za prawo do jego transmisji. Opłata uzależniona jest od liczby ludności danego kraju oraz wysokości dochodu narodowego[24]. Stacje transmitujące konkurs, ale nie wystawiające swojego uczestnika, wpłacają znacznie mniejsze sumy. Zwiększoną opłatę wnoszą stacje telewizyjne z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoch (tzw. Wielka Piątka), w zamian za to otrzymując gwarancję uczestnictwa w finale każdej edycji konkursu bez względu na wynik punktowy[61]. Pieniądze do budżetu organizacyjnego Konkursu Piosenki Eurowizji wpływają również w formie subwencji rządowych oraz od sponsorów, a także ze środków własnych stacji telewizyjnej. W praktyce sumy wydane na organizację konkursu zwracają się zwykle w całości dzięki reklamie, wpływom z biletów oraz – pośrednio – dzięki wzmożonemu ruchowi turystycznemu towarzyszącemu konkursowi[62].

Zwycięzcy poszczególnych konkursów[edytuj | edytuj kod]

Ranking państw TOP5[edytuj | edytuj kod]

Ranking zwycięzców – TOP 5
Lp. Państwo I II III IV V Razem
1  Irlandia 7 4 1 3 3 18
2  Wielka Brytania 5 15 3 5 1 29
3  Francja 5 4 7 7 2 25
4  Szwecja 5 1 5 2 7 20
5  Luksemburg 5 2 5 1 13
6  Holandia 4 1 2 2 9
7  Izrael 3 2 1 2 2 10
8  Dania 3 1 3 2 5 14
9  Norwegia 3 1 1 3 3 11
10  Niemcy 2 4 5 3 2 16
11  Hiszpania 2 4 1 2 1 10
12  Szwajcaria 2 3 3 5 2 15
13  Włochy 2 2 4 2 4 14
14  Rosja 1 3 2 1 7
15  Ukraina 1 2 1 1 5
16  Belgia 1 2 2 2 7
17  Monako 1 1 3 3 2 10
18  Turcja 1 1 1 3 6
19  Azerbejdżan 1 1 1 1 1 5
20  Grecja 1 3 2 6
21  Estonia 1 1 1 1 4
22  Łotwa 1 1 1 3
23  Serbia 1 1 - 2
24  Jugosławia 1 3 4
25  Austria 2 1 4 6
26  Finlandia 1 1
27  Malta 2 2 1 5
28  Islandia 2 1 3
29  Polska 1 1
29  Serbia i Czarnogóra 1 1
31  Rumunia 2 1 3
32  Bośnia i Hercegowina 1 1
33  Chorwacja 2 1 3
34  Węgry 1 1
34  Armenia 1 1
36  Cypr 3 3
37  Albania 1 1
37  Bułgaria 1 1
Ranking państw – TOP 5
Lp. Państwo I II III IV V Razem
1  Wielka Brytania 5 15 3 5 1 29
2  Francja 5 4 7 7 2 25
3  Szwecja 5 1 5 2 7 20
4  Irlandia 7 4 1 3 3 18
5  Niemcy 2 4 5 3 2 16
6  Szwajcaria 2 3 3 5 2 15
7  Dania 3 1 3 2 5 14
8  Włochy 2 2 4 2 4 14
9  Luksemburg 5 - 2 5 1 13
10  Norwegia 3 1 1 3 3 11
11  Izrael 3 2 1 2 2 10
12  Hiszpania 2 4 1 2 1 10
13  Monako 1 1 3 3 2 10
14  Holandia 4 1 2 2 9
15  Rosja 1 3 2 1 7
16  Belgia 1 2 2 2 7
17  Turcja 1 1 1 3 6
18  Grecja 1 3 2 6
19  Austria 1 1 4 6
20  Ukraina 1 2 1 1 5
21  Azerbejdżan 1 1 1 1 1 5
22  Malta 2 2 1 5
23  Estonia 1 1 1 1 4
24  Jugosławia 1 3 4
25  Łotwa 1 1 1 3
26  Islandia 2 1 3
27  Rumunia 2 1 3
28  Chorwacja 2 1 3
29  Cypr 3 3
30  Serbia 1 1 2
31  Finlandia 1 1
32  Polska 1 1
32  Serbia i Czarnogóra 1 1
34  Bośnia i Hercegowina 1 1
35  Węgry 1 1
35  Armenia 1 1
37  Albania 1 1
37  Bułgaria 1 1
Państwa, które nie znalazły się jeszcze do tej pory w TOP5
Państwo Najlepszy
wynik
 Andora 12 (półfinał)
 Białoruś 6
 Czarnogóra 19
 Czechy 18 (półfinał)
 Gruzja 9
 Litwa 6
 Macedonia 12
 Maroko 18
 Mołdawia 6
 Portugalia 6
 San Marino 24
 Słowacja 18
 Słowenia 7

Odnośniki[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Nagrody im. Marcela Bezençona.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Eurovision Song Contest 1956. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  2. The story of the Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  3. Informations du Concours Eurovision de la Chanson. [dostęp 2013-03-21].
  4. Sietse Bakker: Marchal: song contest will keep it's identity (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2001-08-10. [dostęp 2014-07-20].
  5. 5,0 5,1 Finland wins Eurovision contest. [dostęp 2013-03-21].
  6. Live Webcast of both the Semi Final and Final on eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  7. Eurovision Song Contest - International Music Program. [dostęp 2013-03-21].
  8. Eurovision trivia. W: BBC [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  9. Eurovision Song Contest 1972. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  10. 10,0 10,1 Eurovision Song Contest 2004 Final. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  11. Webcasting and the Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  12. Kim McLaughlin: Serbia's "Prayer" wins Eurovision Song Contest. [dostęp 2013-03-21].
  13. Eurovision Song Contest 1958. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  14. Eurovision Song Contest 1974. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  15. Eurovision Song Contest 1988. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  16. Eurovision Song Contest 1970. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  17. Eurovision’s Golden Jubilee. [dostęp 2013-03-21].
  18. History of Eurovision. 2003. [dostęp 2013-03-21].
  19. Historia Eurowizji. [dostęp 2013-03-21].
  20. Franck Thomas: Histoire 1956 à 1959 (fr.). 1999. [dostęp 2013-03-21].
  21. Patrick Jaquin: Eurovision's Golden Jubilee. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. 2004-12-01. [dostęp 2013-03-21].
  22. The EBU Operations Department. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. 2005-06-14. [dostęp 2013-03-21].
  23. George T. Waters: Eurovision: 40 years of network development, four decades of service to broadcasters. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. zima 1994. [dostęp 2013-03-21].
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 2013 EUROVISION SONG CONTEST RULES. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  25. Eurovision Song Contest 2008 Final. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  26. Eurovision's Cultural Geopolitics. [dostęp 2013-03-21].
  27. The history of the Eurovision Song Contest by Country. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-21].
  28. Serbia in spotlight for Eurovision. [dostęp 2013-03-22].
  29. Press and fans: All you need to know!. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  30. [UPD! O melodie pentru Europa na koniec]. [dostęp 2013-03-22].
  31. Rules of the 2005 Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  32. A commentators guide to the 2011 Eurovision Song Contest. [dostęp 2013-03-22].
  33. Live report from the First Semi-Final dress rehearsal. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  34. 34,0 34,1 34,2 34,3 34,4 Rehearsal Schedule, Eurovision Song Contest 2012. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  35. [http://www.eurovision.tv/upload/media/ESC2008_rehearsals.pdf REHEARSAL SCHEDULE 11-24 MAY 2008]. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  36. News for tag: press conference. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  37. Ticket sales. [dostęp 2013-03-22].
  38. The grand opening reception!. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. 2009-05-11. [dostęp 2013-03-22].
  39. After Show Party: Reactions. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  40. The EuroClub: Official party venue opened its doors. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  41. Eurovision Song Contest 1975. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  42. the show Eurovision Song Contest 1997. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  43. 43,0 43,1 John Kennedy O'Connor: The Eurovision Song Contest 50 Years The Official History. 2005. ISBN 1-84442-586-X.
  44. Eurovision Song Contest 1998. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  45. Eurovision Song Contest semifinal held in Helsinki. [dostęp 2013-03-22].
  46. Juries also get 50% stake in Semi-Final result. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-03-22].
  47. Sietse Bakker: Christine Marchal decides to resign from EBU (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-04-22. [dostęp 2014-07-20].
  48. Sietse Bakker: Search for new Eurovision co-ordinator goes on (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-11-27. [dostęp 2014-07-21].
  49. Itamar Barak: A new supervisor for the Eurovision Song Contest (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2003-06-05. [dostęp 2014-07-28].
  50. How does Europe Make Its Mind Up? Connections, cliques, and compatibility between countries in the Eurovision Song Contest. 2006.
  51. Daniel Ringby: Sweden: Bert Karlsson denounces voting system (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-11-28. [dostęp 2014-07-21].
  52. Szablon:Cytuj strone
  53. Jarmo Siim: Terry Wogan: “Estonia will win again” ! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com. [dostęp 2014-07-21].
  54. Daniel Ringby: Spain: “ESC rules must be changed” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com. [dostęp 2014-07-21].
  55. Theo Vatmanidis: The results of the Greek televoting (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2003-05-29. [dostęp 2014-07-28].
  56. Victor Ginsburgh, Abdul Noury: [http://ecares.org/ecare/personal/ginsburgh/papers/153.eurovision.pdf The Eurovision Song Contest Is Voting Political or Cultural?]. [dostęp 2013-03-22].
  57. Derek Gatherer. "Comparison of Eurovision Song Contest Simulation with Actual Results Reveals Shifting Patterns of Collusive Voting Alliances.", Journal of Artificial Societies and Social Simulation vol. 9, no. 2. 31 marca 2006.
  58. Eurovision Song Contest 1969. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  59. Eurovision Song Contest 1970. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  60. Rules for the Eurovision Song Contest 2009. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  61. Eurovision 2012: The Big Five. [dostęp 2013-03-21].
  62. Eurovision hit by financial worries as countries quit. [dostęp 2013-03-21].