To jest dobry artykuł

Konkurs Piosenki Eurowizji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Konkurs Piosenki Eurowizji
Eurovision Song Contest
Eurovision Song Contest new logo.png
Znak towarowy konkursu od 2015 roku
Rodzaj programu konkurs piosenki
Kraj produkcji Lista państw
Język angielski, francuski
Prowadzący Lista prowadzących
Wydawca Eurowizja
Data premiery 24 maja 1956[1]
Lata emisji od 1956
Czas trwania odcinka 2 godziny (półfinał)
3 godziny i 30 minut (finał)
Format nadawania 576i (SDTV) (od 1956 roku)
720i (HDTV) (od 2003 roku)
1080i (HDTV) (od 2007 roku)
4K (UHDTV) (od 2013 roku)
Produkcja
Produkcja Europejska Unia Nadawców
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Konkurs Piosenki Eurowizji (ang. Eurovision Song Contest (ESC)[2], fr. Concours Eurovision de la Chanson[3], potocznie Eurowizja[4]) – organizowana corocznie od 1956 roku paneuropejska impreza muzyczna, w której biorą udział przedstawiciele publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU).

Konkurs Piosenki Eurowizji jest widowiskiem telewizyjnym z udziałem publiczności, składającym się z prezentacji „na żywo” utworów reprezentujących poszczególne kraje oraz następującego po nim głosowania, uwieńczonego wręczeniem statuetki wykonawcy i autorom zwycięskiej propozycji. Czas trwania całego programu przewidziany jest na trzy godziny[5]. Widowisko jest najpopularniejszym z najdłużej trwających programów telewizyjnych na świecie, jednym z najchętniej oglądanych niesportowych wydarzeń międzynarodowych na całym świecie[6], oglądanym corocznie przez ok. 100-600 milionów widzów[5][7]. Konkurs jest transmitowany zarówno w krajach europejskich, jak i wielu innych państwach, takich jak Argentyna, Australia, Brazylia, Chiny, Egipt, Filipiny, Hongkong, Indie, Japonia, Jordania, Kanada, Kolumbia, Korea Południowa, Meksyk, Nowa Zelandia, Portoryko, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Tajwan, Urugwaj i Wenezuela - pomimo faktu, że nie biorą one czynnego udziału w konkursie[8][9][10]. Od 2000 roku konkurs nadawany jest również przez internet[11].

Po udziale w Konkursie Piosenki Eurowizji swoją karierę rozpoczęło wiele międzynarodowych gwiazd[12], takich jak m.in.: włoski wokalista Domenico Modugno (zdobywca trzeciego miejsca w konkursie w 1958 roku z utworem „Nel blu dipinto di blu[13]), szwedzki zespół ABBA (zwycięzca konkursu w 1974 z piosenką „Waterloo[14]), kanadyjska wokalistka Céline Dion (zwyciężczyni konkurs w 1988 roku z kompozycją „Ne partez pas sans moi[15]), hiszpański piosenkarz Julio Iglesias (reprezentant Hiszpanii w konkursie w 1970 roku z utworem „Gwendolyne”)[16], australijska piosenkarka i aktorka Olivia Newton-John (brytyjska reprezentantka podczas konkursu w 1974 roku z utworem „Long Live Love”) czy hiszpański duet Baccara (hiszpański zespół reprezentujący Luksemburg w konkursie w 1978 roku z piosenką „Parlez-vouz francais?”).

Z okazji 50. rocznicy organizacji konkursu w 2005 roku pojawiły się plany przygotowania specjalnego koncertu o nazwie Światowy Konkurs Piosenki Eurowizji (ang. World Eurovision Song Contest), aby kraje spoza Europy mogły wystawić swoich reprezentantów i wystartować w widowisku[17][18]. Ostatecznie zdecydowano się jednak na przygotowanie koncertu zatytułowanego Gratulacje: 50 lat Konkursu Piosenki Eurowizji, podczas którego wybrano najlepszy utwór w całej historii imprezy (została nim piosenka „Waterlooszwedzkiego zespołu ABBA).

Początki[edytuj | edytuj kod]

W połowie lat 50. XX wieku członkowie Europejskiej Unii Nadawców (EBU) ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego jednoczącego i realizowanego wspólnie przez kraje europejskie[19]. W styczniu 1955 roku w Monako komitet pod przewodnictwem szefa telewizji szwajcarskiej, Marcela Bezençona, przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki wzorowanego na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo[20]. 19 października 1955 roku w Rzymie podczas Walnego Zgromadzenia EBU[21] podjęto decyzję, że pierwszy Konkurs Piosenki Eurowizji, znany wówczas jako Eurovision Grand Prix, odbędzie się wiosną 1956 roku w Lugano w Szwajcarii[1].

Nazwę Grand Prix zaadaptowano z francuskojęzycznej nazwy konkursu Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne[22]. Grand Prix zastąpiono francuskim słowem Concours (konkurs). Nazwa Eurowizja padła pierwszy raz z ust Geogre'a Campey'a, brytyjskiego dziennikarza, podczas londyńskiego Evening Standard w 1951 roku[23]. Pomimo, że „Eurowizja” to międzynarodowa sieć telewizyjna informująca o wielu muzycznych i sportowych programach organizowanych przez EBU[24], to właśnie ta nazwa kojarzona jest najbardziej z konkursem piosenki[25].

Format konkursu[edytuj | edytuj kod]

Nadawca publiczny każdego kraju będącego pełnoprawnym członkiem EBU może co roku zgłosić do Konkursu Piosenki Eurowizji jeden utwór, reprezentujący dowolny gatunek muzyczny. Program organizowany jest w jednym z uczestniczących krajów. Podczas koncertu, kiedy zostaną zaprezentowane wszystkie konkursowe propozycje, rozpoczyna się głosowanie na poszczególne utwory (w głosowaniach pomija się piosenkę własnego kraju)[26]. Dawniej głosy przyznawali członkowie specjalnej narodowej komisji sędziowskiej. Zgodnie z regułami obowiązującymi od 1998 do 2008 roku, zwycięzcę wybierali telewidzowie głosujący za pomocą telefonów i SMS-ów (w Polsce: w systemie audiotele). W 2009 roku wprowadzono zmianę reguł głosowania, w myśl której o przyznaniu punktów danej piosence decyduje po połowie głosowanie widzów i komisji sędziów, w których skład wchodzą profesjonalni muzycy[26]. Na podstawie wyników głosowania prezenterzy telewizyjni z poszczególnych państw ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od 1975 roku punktami nagradza się 10 najwyżej ocenionych piosenek, przy czym najlepsza otrzymuje 12 punktów, kolejna – 10 punktów, a pozostałe od 8 do 1 punktu (tzw. skala eurowizyjna)[26]. Po zsumowaniu wszystkich punktacji ogłaszane jest państwo, które zostało zwycięzcą konkursu, zdobywając tym samym możliwość przygotowania imprezy w kolejnym roku. Reprezentant kraju otrzymuje natomiast statuetkę oraz ponownie prezentuje swoją konkursową piosenkę[26].

Prowadzącymi widowisko jest zazwyczaj jeden lub więcej prowadzących, często koncert rozpoczyna występ otwierający, natomiast w czasie poświęconym na głosowaniu telewidzów zaprezentowany jest pokaz artystyczny, tzw. interval act. Oficjalnym utworem konkursu jest preludium do utworu „Te DeumMarca-Antoine'a Charpentiera[27]. Finał konkursu zazwyczaj odbywa się w jedną z sobót w maju.

W latach 2004-2008 Konkurs Piosenki Eurowizji składał się z dwóch koncertów: półfinału i finału konkursu. Dziesięć najwyżej notowanych piosenek z półfinału przechodziło do rundy finałowej, w której konkurowało z czternastoma innymi utworami, zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów osiągniętych w poprzednich latach[10]. Od 2008 roku organizowane są dwa półfinały, z czego jeden odbywa się we wtorek, a drugi – w czwartek[26]. W sobotę odbywa się koncert finałowy widowiska, w którym biorą udział reprezentanci ponad 20 krajów: po 10 uczestników z każdego półfinału, kraj-organizator oraz państwa z grupy tzw. Wielkiej Piątki (do 2011 – Wielkiej Czwórki), czyli kraje płacące najwyższe składki na przygotowanie imprezy (tj. Niemcy, Francja, Hiszpania, Wielka Brytania i Włochy (od 2011)[28][29].

Państwa w Konkursie Piosenki Eurowizji[edytuj | edytuj kod]

Kraje, które:

     przynajmniej raz wzięły udział w konkursie

     nigdy nie wzięły udziału w konkursie, ale mają taką możliwość

     wyraziły chęć udziału, ale później zrezygnowały

Możliwość udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji ma każdy nadawca publiczny, który jest aktywnym członkiem Europejskiej Unii Nadawców (EBU). Za aktywnego członka organizacji uznaje się krajowego nadawcę, który lub znajduje się w państwie należącym do Rady Europy bądź położonym na terenie Europejskiej Strefy Nadawców[30][31], której terytorium ustalane jest przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny[32]:

Quote-alpha.png
„Europejska Strefa Nadawców” rozgraniczona jest na zachodzie od zachodniej granicy Regionu 1[a] i na wschodzie przez południk 40° na wschód od Greenwich oraz na południu przez równik 30°, obejmując północną część Arabii Saudyjskiej i tę część krajów, które sąsiadują z basenem Morza Śródziemnego. Dodatkowo, do Europejskiej Strefy Nadawców zaliczają się także: Armenia, Azerbejdżan, Gruzja oraz te części terytorium Iraku, Jordanii, Syrii, Turcja i Ukrainy, które leżą poza wyżej wymienionymi granicami[32].

Tym samym aktywne uczestnictwo w Konkursie Piosenki Eurowizji nie jest zależne od geograficznego położenia kraju, na co wskazywałby przedrostek „euro-” w nazwie. W widowisku brało lub bierze udział także kilka państw spoza granic Europy: Izrael i Armenia (Azja Zachodnia), Maroko (Afryka Północna), a także kraje transkontynentalne, których tylko część powierzchni należy do Europy: Turcja, Rosja, Gruzja, Azerbejdżan[34].

W całej historii konkursu wzięły w sumie udział 52 państwa. Poniższa tabela prezentuje rok debiutu poszczególnych krajów w stawce konkursowej[35]:

Rok Państwa debiutujące
1956  Belgia,  Francja,  Holandia,  Luksemburg,  Niemcya,  Szwajcaria,  Włochy
1957  Austria,  Dania,  Wielka Brytania
1958  Szwecja
1959  Monako
1960  Norwegia
1961  Finlandia,  Hiszpania,  Jugosławiab
1964  Portugalia
1965  Irlandia
1971  Malta
1973  Izrael
1974  Grecja
1975  Turcja
1980  Maroko
1981  Cypr
1986  Islandia
1993  Bośnia i Hercegowina,  Chorwacja,  Słowenia
1994  Estonia,  Litwa,  Polska,  Rosja,  Rumunia,  Słowacja,  Węgry
1998  Macedonia
2000  Łotwa
2003  Ukraina
2004  Albania,  Andora,  Białoruś,  Serbia i Czarnogóra
2005  Bułgaria,  Mołdawia
2006  Armenia
2007  Czechy,  Czarnogóra,  Gruzja,  Serbia
2008  Azerbejdżan,  San Marino
a) Przed zjednoczeniem Niemiec w 1990 roku, kraj występował pod nazwą Niemcy Zachodnie.
b) Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii zadebiutowała w Konkursie Piosenki Eurowizji pod nazwą Jugosławia. Później po rozpadzie każde z państw członkowskich zadebiutowało oddzielnie jako niezależny kraj w różnych latach.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

ESPRIT arena – miejsce organizacji konkursu w 2011 roku

Znaczna część kosztów poświęconych na przygotowanie konkursu pokrywana jest przez komercyjnych sponsorów, oraz składki wpłacane przez kraje uczestniczące w widowisku. Stacje telewizyjne biorące udział w Konkursie wnoszą opłatę za prawo do jego transmisji, a wysokość składek uzależniona jest od liczby ludności danego kraju oraz wysokości dochodu narodowego[26]. W związku z wpłacaniem najwyższych składek przez nadawców z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoch, reprezentanci tych krajów (czyli państw tzw. Wielkiej Piątki) mają zapewnione miejsce w stawce finałowej[36]. Pieniądze do budżetu organizacyjnego wpływają również w formie subwencji rządowych oraz od sponsorów, a także ze środków własnych stacji telewizyjnej[26].

Konkurs często postrzegany jest jako okazja do promocji państwa organizatora jako atrakcji turystycznej. Koszty z przygotowania widowiska zwracają się organizatorowi m.in. dzięki reklamie oraz wpływom ze sprzedaży biletów i gadżetów eurowizyjnych sprzedawanych w trakcie wydarzenia[37]. W związku z organizacją 50. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2005 roku, latem tego roku Ukraina zniosła obowiązek posiadania wiz dla turystów z Unii Europejskiej[38].

Miastem organizującym konkurs jest zazwyczaj stolica państwa, które otrzymało prawo przygotowania widowiska. Największymi scenami konkursowymi w historii wydarzenia były: hala Parken w Kopenhadze (która pomieściła ok. 38 tys. ludzi podczas konkursu w 2001 roku) oraz ESPRIT arena w Düsseldorfie (która pomieściła ok. 36,5 tys. ludzi podczas konkursu w 2011 roku). Najmniejszym pod względem terytorium miastem-organizatorem został Millstreet, w którym odbył się 34. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1993 roku – liczba mieszkańców wsi wynosi ok. 1,5 tys. mieszkańców[39], hala Green Glens Arena może pomieścić natomiast ponad 8 tys. ludzi[40]. Przy wyborze miasta, w którym odbędzie się konkurs, brana jest pod uwagę także m.in. liczebność hoteli oraz obiektów prasowych w okolicy miejsca organizacji wydarzenia[41].

Kraj organizator[edytuj | edytuj kod]

Po zorganizowaniu dwóch pierwszych konkursów w Szwajcarii i Niemczech, EBU zdecydowała, że kraj, który wygra kolejny konkurs będzie miał prawo do przygotowania widowiska w kolejnym roku[42]. Zwycięzcą konkursu w 1957 roku została Holandia, a krajowy nadawca przejął odpowiedzialność za organizację następnego imprezy. W całej historii wydarzenia jedynie pięciokrotnie zdarzyło się, aby kraj, który wygrał konkurs, nie podjął się przygotowania widowiska w kolejnym roku:

  • konkurs w 1960 roku został zorganizowany w Londynie przez brytyjskiego nadawcę BBC po tym, jak Holandia, która wygrała finał imprezy w 1959 roku, odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego widowiska, ponieważ zajęła drugie miejsce w finale poprzedniego konkursu[43]
  • konkurs w 1963 roku został zorganizowany w Londynie przez brytyjskiego nadawcę BBC po tym, jak Francja, która wygrała finał imprezy w 1962 roku, odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego widowiska, ponieważ Monako i Luksemburg, które zajęły kolejno drugie i trzecie miejsce w finale poprzedniego konkursu, także nie podjęły się organizacji[44]
  • konkurs w 1972 roku został zorganizowany w Edynburgu przez brytyjskiego nadawcę BBC po tym, jak Monako, które wygrało finał imprezy w 1971 roku, odmówiła przygotowania widowiska z powodu braku odpowiedniej hali; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego widowiska, otrzymując na to zgodę od monakijskiej telewizji[45]
  • konkurs w 1974 roku został zorganizowany w Brighton przez brytyjskiego nadawcę BBC po tym, jak Luksemburg, który wygrał finał imprezy w 1971 roku, odmówił przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wówczas wybrana na organizatora każdego widowiska, którego pierwotny gospodarz nie podejmie się organizacji[14]
  • konkurs w 1980 roku został zorganizowany w Hadze przez holenderskiego nadawcę Nederlandse Omroep Stichting (NOS) po tym, jak Izrael, który wygrał finał imprezy w 1979 roku, odmówił przygotowania widowiska z powodów finansowych oraz; Holandia zaoferowała się do przygotowania konkursu po odmówieniu przygotowania przez kilku innych nadawców[46]

Oficjalne logo i slogan konkursu[edytuj | edytuj kod]

Oficjalny logotyp konkursu w latach 2004-2014 (po lewej) oraz od 2015 roku (po prawej)

Do 2004 roku każdy organizator proponował swój oryginalny, indywidualny logotyp całego konkursu. W styczniu 2004 roku EBU zaprezentowała uniwersalne logo Konkursu Piosenki Eurowizji, którym został napis Eurovision z sercem reprezentującym emocje wydarzenia umieszczonym na miejscu litery v[47].

Dziesięć lat po wprowadzeniu uniwersalnego logotypu, w 2014 roku logo zostało przearanżowane, a jego autorem został Cornelis Jacobs i jego współpracownicy z agencji Cityzen Agency[48].

Od 2002 roku każdy konkurs ma także swój oficjalny slogan, który ustala nadawca organizujący dane widowisko:

Amaury Vassili, reprezentant Francji na tle oficjalnego sloganu 56. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2011 roku
Oficjalny slogan 57. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2012 roku
Rok Miasto
gospodarza
Slogan
2002 Estonia Tallinn A Modern Fairytale
2003 Łotwa Ryga Magical Rendezvous
2004 Turcja Stambuł Under The Same Sky
2005 Ukraina Kijów Awakening
2006 Grecja Ateny Feel The Rhythm!
2007 Finlandia Helsinki True Fantasy
2008 Serbia Belgrad Confluence of Sound
2009 Rosja Moskwa Firebird
2010 Norwegia Oslo Share the Moment!
2011 Niemcy Düsseldorf Feel Your Heart Beat!
2012 Azerbejdżan Baku Light Your Fire!
2013 Szwecja Malmö We Are One
2014 Dania Kopenhaga #JoinUs
2015 Austria Wiedeń Building Bridges

Tydzień eurowizyjny[edytuj | edytuj kod]

Terminem „tydzień” eurowizyjny określa się dni, w którym rozgrywa się Konkurs Piosenki Eurowizji[49]. W tym czasie odbywają się wówczas próby generalnej przed półfinałami i finałem, w których udział biorą wszyscy uczestnicy. Próby odbywają się kilka dni przez ostatecznymi koncertami konkursowymi. W tym czasie odbywają się również konferencje prasowe, wywiady z reprezentantami, próbom przyglądają się akredytowani dziennikarze oraz fani widowiska[50].

Każda delegacja wyznacza swojego przewodniczącego (szefa delegacji)[51], którego zadaniem jest zgłoszenie artysty jako reprezentanta swojego kraju, koordynacja promocji uczestnika oraz planowanie działań całej delegacji[52]. W skład delegacji wchodzą zazwyczaj: uczestnicy, tancerze, muzycy, kompozytorzy, autorzy tekstów, oficjalni przedstawiciele prasy krajowej oraz komentator (każdy nadawca może zaprosić własnego komentatora radiowego i/lub telewizyjnego; mają oni swoje specjalne pomieszczenia za miejscem dla publiczności, gdzie komentują każdy występ krajowym odbiorcom)[53].

Próby i konferencje prasowe[edytuj | edytuj kod]

Od lewej: Sakis Ruwas, duet Elica Todorowa i Stojan Jankułow oraz Anouk podczas eurowizyjnych konferencji prasowych (kolejno) w 2004, 2007 i 2013 roku

Próby generalne rozpoczynają się w poniedziałek rano, tydzień przez finałem konkursu[54]. Za sprawą wprowadzenia półfinałów w 2004 roku i dużą liczbą chętnych do udziału krajów, pierwsze próby odbywają się dwa tygodnie przez koncertem finałowym[55]. Wtedy to wszyscy reprezentanci występujący w pierwszym półfinale mają swoje próby od niedzieli do środy, a występujący w drugim półfinale - od czwartku do niedzieli. Kraje, które mają zapewnione miejsca w finale odbywają swoje próby w sobotę i niedzielę[55].

Po zakończeniu prób każdego kraju, delegacja spotyka się z dyrektorem artystycznym konkursu w tzw. video viewing room[56], w którym ogląda nagranie z próby, ocenia i prowadzi dyskusje na temat ustawień kamer, świateł i choreografii. Po spotkaniu delegacja organizuje konferencję prasową, podczas której akredytowani dziennikarze i media mogą zadawać pytania reprezentantowi[57]. Kiedy jeden kraj uczestniczy w konferencji, swoją próbę ma reprezentant innego państwa[55].

Od lewej: Natalie Horler z niemieckiego zespołu Cascada (2013) i Joanna „Cleo” Klepko z Polski (2014) podczas prób do występów finałowych

Przed każdym półfinałem organizowane są trzy próby generalne. Dwie z nich odbywają się dzień przed konkursem (jedna po południu, a drugi wieczorem), a trzecia po południu, tuż przed samym półfinałem na żywo. Kasy biletowe umożliwiają kupno biletów zarówno na właściwy koncert, jak i na próby generalne[58]. Taki sam harmonogram prób odbywa się przed finałem Konkursu Piosenki Eurowizji (dwie próby w piątek oraz jedna w sobotę, przed koncertem)[55]. Druga próba generalna, zarówno półfinałów, jak i finału, jest oglądana przez jurorów z każdego kraju biorącego udział w konkursie. Wtedy to komisja ocenia wszystkich uczestników i przyznaje im punkty, które potem są sumowane i w stosunku 50:50 (wraz z głosowaniem widzów "na żywo") brane pod uwagę podczas półfinałów i finału. Zatem wszelkie pomyłki, które zdarzyły się podczas transmitowanych koncertów nie mają wpływu na ocenę sędziów[55].

Eurocluby i imprezy towarzyszące[edytuj | edytuj kod]

W poniedziałkowy wieczór eurowizyjnego tygodnia tworzona jest główna recepcja, gdzie administracja miasta świętuje organizację Konkursu Piosenki Eurowizji. Na przyjęcie zapraszani są wszystkie delegacje biorące udział w widowisku, a spotkaniu towarzyszy muzyka na żywo, serwowane jest darmowe jedzenie i napoje, a ostatnio także odbywa się pokaz fajerwerków[59]. Po zakończeniu półfinałów i finału organizowane jest afterparty[60].

Euroclub jest organizowany w klubie Eurovision w każdy wieczór tygodnia eurowizyjnego. Na przyjęcie może wejść każda zaproszona kredytowana osoba[61].

Zasady konkursu[edytuj | edytuj kod]

Muzyka na żywo[edytuj | edytuj kod]

Każdy utwór zgłoszony do stawki konkursowej musi trwać do 3 minut, podczas prezentacji na żywo może ją zaprezentować na scenie maksymalnie 6 osób, a wszyscy wykonawcy muszą mieć ukończone 16 lat najpóźniej w dniu finału. Nie ma żadnego ograniczenia dotyczącego gatunku muzycznego, w jaki ma być nagrana konkursowa propozycja[26]. Pierwsza publiczna emisja lub publikacja fonograficzna kompozycji nie może odbyć się wcześniej niż 1 września roku poprzedzającego konkurs[26].

Podczas prezentacji konkursowej wszystkie partie wokalne muszą być zaśpiewane na żywo, a podkład instrumentalny nie może zawierać żadnych wokali wspierających[62]. W 1999 roku utwór „Marija Magdalena” reprezentujący Chorwację zawierał dźwięki, które brzmiały podobnie do ludzkiego głosu; krajowa delegacja oświadczyła wówczas, że były to komputerowo zsyntezowane dźwięki zastępujące wokal. EBU zdecydowała wówczas, że reprezentacja naruszyła regulamin widowiska, dlatego odjęła krajowi 33% wszystkich przyznanych mu głosów zliczanych do pięcioletniej średniej, uwzględnianej przy kwalifikacji do konkursu w kolejnych latach[63].

Od 1956 do 1998 roku kraj przygotowujący konkurs musiał zaangażować w widowisko orkiestrę grającą na żywo. Do 1973 roku wszystkie utwory musiały być zagrane przez zespół. W kolejnych latach dozwolone było wykorzystanie z nagranych wcześniej podkładów instrumentalnych, jednak nadal obowiązkowe dla organizatora było zatrudnienie orkiestry. W przypadku użycia podkładu muzycznego, wszystkie instrumenty nagrane na ścieżkę musiały zostać zaprezentowane na scenie podczas występu konkursowe, co zostało zniesione w 1997 roku[64]. Od 1999 roku decyzja o zatrudnieniu orkiestry należała do nadawcy przygotowującego konkurs. Izraelska telewizja Israel Broadcasting Authority (IBA) zrezygnowała wówczas z zaproszenia zespołu, co było kontynuowane przez kolejne lata. Od tamtej pory wszystkie utwory konkursowe prezentowane są przy wykorzystaniu podkładu muzycznego[63].

Język[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie utwory konkursowe muszą zawierać partie wokalne. Pierwotnie każda piosenka musiała także zostać wykonane w ojczystym języku kraju, który reprezentowała. Na przestrzeni lat zasada ta ulegała zmianom; od 1956 do 1965 roku nie istniał żaden punkt regulaminowy ustalający konieczność śpiewania w języku narodowym. Po tym, jak w podczas konkursu w 1965 roku utwór reprezentujący Szwecję („Absent Friend”) został zaśpiewany w języku angielskim, w kolejnym roku wprowadzona została zasada, że każda kompozycja musi zostać przedstawiona w jednym z oficjalnych języków urzędowych danego kraju[42].

Obowiązek śpiewania utworu w języku narodowym został zniesiony w 1973 roku, kiedy to każdy reprezentant mógł zaśpiewać swoją propozycję w dowolnym języku[65]. Na konkurs w 1977 roku EBU przywróciła jednak zasadę prezentacji piosenki w języku ojczystym, z której zwolnieni zostali uczestnicy z Niemiec i Belgii, których konkursowe propozycje, napisane w języku angielskim, zostały wybrane przed ogłoszeniem regulaminu. Podczas koncertu finałowego reprezentanci obu krajów zaprezentowali swoje utworu po angielsku[66]. W 1999 roku zdecydowano się na całkowicie zniesienie zasady dotyczącej języków, w jakich prezentowane są piosenki konkursowe[63]. W kwietniu 2004 roku grupa fanów Konkursu Piosenki Eurowizji wystosowała petycję, w której wyraziła niezadowolenie do nadawców, autorów piosenek oraz reprezentantów krajów z powodu zmieniania przez nich wersji językowych propozycji, które wygrywają krajowe eliminacje do widowiska, z języka ojczystego na angielski[67]. Rok wcześniej podczas konkursu po raz pierwszy została zaprezentowana kompozycja w języku sztucznym (belgijski utwór „Sanomi”), która zajęła ostatecznie drugie miejsce w klasyfikacji finałowej[68].

Głosowanie[edytuj | edytuj kod]

Tabela głosowania podczas finału 3. Konkursu Piosenki Eurowizji w 1958 roku
Tabela głosowania podczas finału 49. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2004 roku

System głosowania używany w konkursie zmieniał się na przełomie lat. Obecnie obowiązującą metodę przyznawania głosów zaczęto stosować od 1975 roku: każdy kraj przyznaje punkty dziesięciu najwyżej ocenionym przez siebie krajom, od 12 punktów dla najlepszej propozycji, 10 punktów dla piosenki z drugiego miejsca i 8 punktów dla propozycji z trzeciego miejsca, a potem od 7 do 1 punktu dla kolejnych siedmiu utworów w rankingu[69]. W przeszłości oceny przyznawały krajowe komisje jurorskie powoływane przez nadawców publicznych. W 1997 roku pięć krajów, tj. Austria, Szwajcaria, Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania, po raz pierwszy umożliwiły oddawanie głosów telewidzom[64]. Eksperyment okazał się sukcesem[70], a od 1998 roku wszystkie państwa zostały przekonane do korzystania z głosowania telefonicznego[71]. Każda komisja sędziowska również przyznawała swoje punkty, ale były one wykorzystywane jedynie w przypadku wystąpienia problemów technicznych z przekazaniem wyników głosów telewidzów. Obecnie głosy przyjmowane są także za pomocą wiadomości SMS[72].

W 2009 roku EBU wprowadziła nową metodę zliczania punktów, uwzględniającą zarówno głosy telewidzów, jak i komisji jurorskich, sumując oba rankingi w stosunku głosów 50:50[73].

Od 1964 roku głosowanie telefoniczne nadzorowane jest przez skrutinera, który jest jednocześnie kierownikiem wykonawczym z ramienia EBU odpowiedzialnym za prawidłowy przebieg podawania punktów. Funkcję kierownika wykonawczego konkursu sprawowali:

  • Miroslav Vilcek (1964-1965)
  • Clifford Brown (1966-1977)
  • Frank Naef (1978-1992)
  • Christian Clausen (1993-1995)
  • Christine Marchal-Ortiz (1996, 1998-2002)[74][75]
  • Marie-Claire Vionnet (1997)
  • Sarah Yuen (2003)
  • Svante Stockselius (2004-2010)[76]
  • Jon Ola Sand (od 2011)

Rozstrzyganie remisów[edytuj | edytuj kod]

W 1969 roku cztery z szesnastu krajów biorących udział w 14. Konkursie Piosenki Eurowizji, tj. Francja, Hiszpania, Holandia i Wielka Brytania, zdobyły tę samą, najwyższą liczbę 18 punktów[77]. Ówczesny regulamin nie rozstrzygał takiej sytuacji, więc zwycięzcami finału zostały wszystkie cztery państwa, co spowodowało niezadowolenie wśród pozostałych rywalizujących krajów, które groziły bojkotem konkursu w kolejnych latach. W efekcie Finlandia, Norwegia, Szwecja i Portugalia nie wzięły udziału w 15. Konkursie Piosenki Eurowizji 1970[78]. W wyniku nieporozumień EBU wprowadziła wówczas zasadę rozstrzygającą remis: w przypadku takiej samej liczby punktów na koncie najlepszych krajów wygrywa ten, któremu jakiekolwiek punkty przyznała większa liczba państw. W przypadku nierozstrzygnięcia wyniku, pod uwagę bierze się łączną liczbę najwyższych not (12 punktów), a potem – kolejnych (tj. 10, 8, 7-1), aż do wyłonienia zwycięzcy. Ostatnim punktem rozstrzygnięcia remisu jest numer startowy remisujących reprezentantów: wyższe miejsce zajmuje kraj, który wystąpił wcześniej podczas koncertu. Podobna zasada obowiązuje także przy rozstrzyganiu remisów na innych miejscach[62].

Od 1969 roku jedynym remisem pomiędzy krajami na pierwszym miejscu był ten z 1991 roku, kiedy Szwecja i Francja zdobyły tę samą liczbę 146 punktów. Ówczesne zasady nie brały pod uwagę liczby krajów, które oddały jakiekolwiek punkty na remisujące piosenki, tylko łączną liczbę przyznanych „dwunastek”, potem kolejnych not. O ostatecznym zwycięstwie Szwecji zdecydowała wówczas liczba „dziesiątek”. Gdyby wziąć pod uwagę obecne zasady rozstrzygania remisów, zwyciężyłaby propozycja z Francji[70].

Zwycięzcy poszczególnych konkursów[edytuj | edytuj kod]

Od lewej: zespół ABBA (zwycięzca konkursu w 1974 roku), Céline Dion (zwyciężczyni konkursu w 1988 roku) i Johnny Logan (trzykrotny zwycięzca konkursu: w 1980, 1987 jako wokalista oraz w 1992 jako kompozytor najlepszego utworu)

Od 1956 roku zorganizowano 59 konkursów, a każdy koncert finałowy wygrywał jeden reprezentant, z wyjątkiem widowiska w 1969 roku, kiedy to pierwsze miejsce z taką samą liczbą punktów zajęły aż cztery reprezentacje: Francji, Niemiec, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii[77]. Inauguracyjny, 1. Konkurs Piosenki Eurowizji wygrała reprezentantka SzwajcariiLys Assia z utworem „Refrain[79].

Wygranie Konkursu Piosenki Eurowizji zapewniło międzynarodową karierę i rozgłos wielu wykonawcom. W 1974 roku finał imprezy wygrał szwedzki zespół ABBA z utworem „Waterloo[14], który trafił na czołowe miejsca na listach przebojów w wielu krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Niemczech Australii[80] oraz Stanach Zjednoczonych, gdzie grupa wyruszyła w swoją pierwszą światową trasę koncertową[81]. W 1988 roku konkurs wygrała reprezentantka Szwajcarii, Céline Dion (z piosenką „Ne pas partez sans moi”), która dzięki zwycięstwu otrzymała możliwość nagrywania utworów poza granicami swojego kraju, a kilka lat później rozpoczęła swoją międzynarodową karierę muzyczną[82][83]. Jedynym artystą, który wygrał konkurs więcej niż raz, jest irlandzki wokalista Johnny Logan, który zajął pierwsze miejsce w 1980 (z utworem „What's Another Year”)[46] i 1987 (z „Hold Me Now”)[84]. Muzyk jest także autorem piosenki „Why Me?Lindy Martin, która wygrała 37. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1992 roku[85]. Tym samym Logan został jedynym trzykrotnym zwycięzcą widowiska w historii[83].

W najnowszej historii konkursu odnotować można zwycięstwa także takich artystów, jak m.in. Lena Meyer-Landrut (zwyciężczyni 55. Konkursu Piosenki Eurowizji z utworem „Satellite”), Loreen (zwyciężczyni 57. Konkursu Piosenki Eurowizji z singlem „Euphoria”) czy drag queen Conchita Wurst, która wygrała 59. Konkurs Piosenki Eurowizji z utworem „Rise Like a Phoenix”.

Krajem, który wygrał największą liczbę konkursów, jest Irlandia, którego reprezentanci siedem razy zdobywali statuetkę zwycięstwa[83].

Krytyka i kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Głosowanie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Mapa przedstawiająca bloki krajów często głosujących na siebie nawzajem

Nawiązując do statystyk i obserwacji głosowania w konkursie, kilka krajów zazwyczaj głosuje w podobny sposób[86]. Przez lata wykształcił się styl oceniania państw głównie według politycznych poglądów, bądź sympatii między narodami[87][88]. O najwyższych notach decyduje również duża liczebność mniejszości narodowych w poszczególnych krajach, co spowodowało, że impreza zaczęła być postrzegana przez media jako konkurs polityczny[89][90]. Łatwo można przewidzieć, które państwo da komu największą liczbę 12 punktów, ponieważ państwa zazwyczaj wymieniają się punktami ze swoimi sąsiadami: Rosja z Ukrainą, Estonia, Łotwa, Białoruś, Armenia i Gruzja z Rosją, Cypr z Grecją[91], Rumunia z Mołdawią oraz kraje skandynawskie między sobą, co wynika często również z podobnych upodobań muzycznych w regionach. Podczas podawania punktacji ujawnia się również głosowanie licznych mniejszości narodowych: Turcja często otrzymywała punkty m.in. od Niemiec, Holandii, Belgii, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Azerbejdżanu i odwrotnie, Irlandia na Litwę i Polskę[92][93].

O istnieniu problemu z politycznym głosowaniem wypowiedziało się także kilku uczestników konkursu, w tym m.in. Sertab Erener (zwyciężczyni 48. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2003 roku)[94], James Fox, Maximilian Mutzke i grupa Tie-Break (reprezentanci Wielkiej Brytanii, Niemiec i Austrii podczas konkursu w 2004 roku)[95][96][97], Engelbert Humperdinck i Bonnie Tyler (reprezentanci Wielkiej Brytanii kolejno w 2012 i 2013 roku)[98][99], Donatan (reprezentant Polski w 2014)[100], Terry Wogan (brytyjski komentator konkursu w latach 1980-2008)[101][102], Dominika Rydz z zespołu KWADro (reprezentantka Polski podczas 2. Konkursu Piosenki Eurowizji dla Dzieci)[103] i Gunvor (reprezentant Szwajcarii w 43. Konkursie Piosenki Eurowizji)[104].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Eurovision Song Contest 1956. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  2. The story of the Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  3. Informations du Concours Eurovision de la Chanson. eurovision-fr.net. [dostęp 2013-03-21].
  4. Sietse Bakker: Marchal: song contest will keep it's identity (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2001-08-10. [dostęp 2014-07-20].
  5. 5,0 5,1 Finland wins Eurovision contest. aljazeera.com. [dostęp 2013-03-21].
  6. Live Webcast of both the Semi Final and Final on eurovision.tv. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  7. Eurovision Song Contest - International Music Program. museum.tv. [dostęp 2013-03-21].
  8. Eurovision trivia. W: BBC [on-line]. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-21].
  9. Eurovision Song Contest 1972. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  10. 10,0 10,1 Eurovision Song Contest 2004 Final. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  11. Webcasting and the Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2013-03-21].
  12. Kim McLaughlin: Serbia's "Prayer" wins Eurovision Song Contest. reuters.com. [dostęp 2013-03-21].
  13. Eurovision Song Contest 1958. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  14. 14,0 14,1 14,2 Eurovision Song Contest 1974. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  15. Eurovision Song Contest 1988. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  16. Eurovision Song Contest 1970. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  17. Sietse Bakker: Future of Eurovision Song Contest gets shape (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-01-12. [dostęp 2014-11-08].
  18. Sietse Bakker: Stockselius: “Eurovision Song Contest won't disappear!” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-01-13. [dostęp 2014-11-08].
  19. Eurovision’s Golden Jubilee. ebu.ch. [dostęp 2013-03-21].
  20. History of Eurovision. BBC Online, 2003. [dostęp 2013-03-21].
  21. Historia Eurowizji. eurowizja.info. [dostęp 2013-03-21].
  22. Franck Thomas: Histoire 1956 à 1959 (fr.). 1999. [dostęp 2013-03-21].
  23. Patrick Jaquin: Eurovision's Golden Jubilee. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, 2004-12-01. [dostęp 2013-03-21].
  24. The EBU Operations Department. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, 2005-06-14. [dostęp 2013-03-21].
  25. George T. Waters: Eurovision: 40 years of network development, four decades of service to broadcasters. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, zima 1994. [dostęp 2013-03-21].
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 26,5 26,6 26,7 26,8 2013 EUROVISION SONG CONTEST RULES. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  27. 2004/7– DIFFUSION online (ang.). W: EBU [on-line]. www.ebu.ch. [dostęp 2014-11-14].
  28. Barry Viniker: Financing Success? Think Again… (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-23. [dostęp 2014-12-18].
  29. Eurovision Song Contest 2008 Final (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  30. Belonging to the EBU (ang.). W: EBU [on-line]. www.ebu.ch. [dostęp 2014-11-14].
  31. Who can become Members of the EBU? (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  32. 32,0 32,1 Frequency allocations (ang.). www.sma.gov.jm. [dostęp 2014-11-14].
  33. Section I. Regions (ang.). www.life.itu.int. [dostęp 2014-11-14].
  34. Eurovision's Cultural Geopolitics. www.geographictravels.com. [dostęp 2013-03-21].
  35. The history of the Eurovision Song Contest by Country. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  36. Eurovision 2012: The Big Five. tvtonight.com.au. [dostęp 2013-03-21].
  37. Eurovision hit by financial worries as countries quit. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-21].
  38. Helen Fawkes: Ukrainian hosts' high hopes for Eurovision (ang.). W: BBC [on-line]. www.news.bbc.co.uk, 2005-05-19. [dostęp 2014-11-14].
  39. General Information on Millstreet (ang.). www.ria.gov.ie. [dostęp 2014-11-14].
  40. GREEN GLENS ARENA (ang.). www.millstreet.ie. [dostęp 2014-11-14].
  41. Sietse Bakker: Reference Group meets in Moscow (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv, 2008-09-12. [dostęp 2014-11-14].
  42. 42,0 42,1 Historical Milestones (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  43. Eurovision Song Contest 1960 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  44. Eurovision Song Contest 1963 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  45. Eurovision Song Contest 1972 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  46. 46,0 46,1 Eurovision Song Contest 1980 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  47. Sietse Bakker: Official Eurovision Song Contest logo released (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-01-24. [dostęp 2013-10-10].
  48. Eurovision Song Contest logo evolves (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv, 2014-07-31. [dostęp 2014-11-14].
  49. Serbia in spotlight for Eurovision. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-22].
  50. Press and fans: All you need to know!. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  51. UPD! O melodie pentru Europa na koniec. eurowizja.org. [dostęp 2013-03-22].
  52. Rules of the 2005 Eurovision Song Contest. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  53. A commentators guide to the 2011 Eurovision Song Contest. [dostęp 2013-03-22].
  54. Live report from the First Semi-Final dress rehearsal. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  55. 55,0 55,1 55,2 55,3 55,4 Rehearsal Schedule, Konkurs Piosenki Eurowizji 2012. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  56. REHEARSAL SCHEDULE 11-24 MAY 2008. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  57. News for tag: press conference. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  58. Ticket sales. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  59. The grand opening reception!. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv, 2009-05-11. [dostęp 2013-03-22].
  60. After Show Party: Reactions. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  61. The EuroClub: Official party venue opened its doors. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  62. 62,0 62,1 Rules for the Eurovision Song Contest 2009 (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  63. 63,0 63,1 63,2 Eurovision Song Contest 1999 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  64. 64,0 64,1 Eurovision Song Contest 1997 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  65. Eurovision Song Contest 1973 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  66. Eurovision Song Contest 1977 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  67. Edwin van Gorp: Fans want to preserve diversity of languages (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-04-07. [dostęp 2014-11-14].
  68. Eurovision Song Contest 2003 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14].
  69. Eurovision Song Contest 1975. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  70. 70,0 70,1 John Kennedy O'Connor: The Eurovision Song Contest 50 Years The Official History. 2005. ISBN 1-84442-586-X.
  71. Eurovision Song Contest 1998. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  72. Eurovision Song Contest semifinal held in Helsinki. www.english.people.com.cn. [dostęp 2013-03-22].
  73. Juries also get 50% stake in Semi-Final result. W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  74. Sietse Bakker: Christine Marchal decides to resign from EBU (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-04-22. [dostęp 2014-07-20].
  75. Sietse Bakker: Search for new Eurovision co-ordinator goes on (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-11-27. [dostęp 2014-07-21].
  76. Itamar Barak: A new supervisor for the Eurovision Song Contest (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2003-06-05. [dostęp 2014-07-28].
  77. 77,0 77,1 Eurovision Song Contest 1969 (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  78. Eurovision Song Contest 1970 (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24].
  79. Eurovision Song Contest 1956 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  80. Abba - The Worldwide Chart Lists. [dostęp 2013-09-18].
  81. ARTISTS / ABBA / CHARTS HISTORY. [dostęp 2013-02-27].
  82. Eurovision Song Contest 1988 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  83. 83,0 83,1 83,2 Facts & Trivia (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  84. Eurovision Song Contest 1987 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  85. Eurovision Song Contest 1992 (ang.). W: EBU [on-line]. www.eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18].
  86. How does Europe Make Its Mind Up? Connections, cliques, and compatibility between countries in the Eurovision Song Contest. 2006.
  87. Daniel Ringby: Sweden: Bert Karlsson denounces voting system (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-11-28. [dostęp 2014-07-21].
  88. Remi Kübar: Finland: We don't have any friends in Europe (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2002-11-29. [dostęp 2014-07-21].
  89. Jarmo Siim: Terry Wogan: “Estonia will win again” ! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com. [dostęp 2014-07-21].
  90. Daniel Ringby: Spain: “ESC rules must be changed” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com. [dostęp 2014-07-21].
  91. Theo Vatmanidis: The results of the Greek televoting (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2003-05-29. [dostęp 2014-07-28].
  92. Victor Ginsburgh, Abdul Noury: The Eurovision Song Contest Is Voting Political or Cultural?. www.ecares.org. [dostęp 2013-03-22].
  93. Derek Gatherer. "Comparison of Eurovision Song Contest Simulation with Actual Results Reveals Shifting Patterns of Collusive Voting Alliances.", Journal of Artificial Societies and Social Simulation vol. 9, no. 2. 31 marca 2006.
  94. Can Sunata: 'I want to be a part of the entire organization' (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2003-05-25. [dostęp 2014-11-08].
  95. Eurovision votes 'farce' attack (ang.). W: BBC [on-line]. www.news.bbc.co.uk, 2004-05-16. [dostęp 2014-11-12].
  96. Roel Philips: Max: Eurovision Song Contest is politically decided (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-05. [dostęp 2014-11-11].
  97. Oliver Rau: Tie-Break: 'BalkanVision' (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-19. [dostęp 2014-12-09].
  98. Gafurr Sahiti: Engelbert: ‘I had no idea the contest was political’ (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2012-11-27. [dostęp 2014-11-11].
  99. Alice Vincent: Bonnie Tyler: 'I don't care if I win Eurovision' (ang.). W: The Daily Telegraph [on-line]. www.telegraph.co.uk, 2013-05-10. [dostęp 2014-11-11].
  100. Iwona Dominiak: Donatan: My nie chcemy wygrać Eurowizji (pol.). W: Newsweek Polska [on-line]. www.polska.newsweek.pl, 2014-05-09. [dostęp 2014-11-11].
  101. Chris Hastings, Beth Jones: Eurovision result 'racist' says Terry Wogan (ang.). W: The Daily Telegraph [on-line]. www.telegraph.co.uk, 2008-05-31. [dostęp 2014-11-11].
  102. Tim Hume: Eurovision Song Contest: 'It's soft politics, but it's politics' (ang.). W: CNN [on-line]. www.edition.cnn.com, 2012-05-24. [dostęp 2014-11-11].
  103. Paweł Jurczak: KWADro: “The voting was political!” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-11-21. [dostęp 2014-11-11].
  104. Oliver Rau: Gunvor: 'We do not have friends in Europe' (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-26. [dostęp 2014-12-07].

Uwagi

  1. Region 1 uwzględnia Europę, Afrykę, środkowo-wschodnią część Zatoki Perskiej, były Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz Mongolię[33]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]