Konstytucja Królestwa Polskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Konstytucja Królestwa Polskiego, właściwie Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiegokonstytucja Królestwa Polskiego nadana przez cesarza Rosji i króla Polski Aleksandra I, będąca wypełnieniem postanowień kongresu wiedeńskiego. Zaliczana jest do najbardziej liberalnych w pokongresowej Europie. Przy jej redakcji pracował kilkuosobowy zespół, z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim na czele. Ostateczny tekst uwzględniał uwagi króla, który 27 listopada 1815 konstytucję podpisał, przez co uzyskała moc prawną. Była to tzw. konstytucja oktrojowana, czyli nadana odgórnie, nie zaś zatwierdzona przez Sejm. Obowiązywała w Królestwie Polskim do 26 lutego 1832, gdy Mikołaj I wprowadził w jej miejsce Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego.

Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiego liczyła 165 artykułów zgrupowanych w 7 tytułach. 13 lutego 1825 król Aleksander I znowelizował Konstytucję dodając Artykuł Dodatkowy wprowadzający tajność obrad Sejmu[1].

Postanowienia konstytucyjne[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Polskie było monarchią konstytucyjną, połączoną unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, ze wspólną polityką zagraniczną. Każdorazowy cesarz Rosji stawał się królem Polski.

Odrębne pozostawały:

  • parlament
  • narodowe wojsko
  • aparat państwowy
  • prawo i sądownictwo

Król[edytuj | edytuj kod]

  • "Rząd jest w osobie króla. Król sprawuje władzę wykonawczą w całej swojej rozciągłości" (art. 35).
  • "osoba królewska jest święta i nietykalna" (art. 36).
  • zwoływał zgromadzenia wyborcze, oraz mianował marszałków sejmików i zgromadzeń gminnych.
  • zwoływał, odraczał i rozwiązywał sejmy zwyczajne i nadzwyczajne.
  • powoływał ministrów, senatorów i wyższych urzędników
  • miał prawo sankcji ustaw i uchwał sejmu.
  • jako jedyny stan sejmujący dysponował inicjatywą ustawodawczą.
  • dysponował prawem zawieszania ustaw sejmowych
  • królowi przysługiwało prawo wypowiadania wojny oraz zawierania umów międzynarodowych
  • król powoływał i odwoływał namiestnika.
  • w wypadku nieobsadzenia urzędu namiestnika, król mógł powołać prezesa Rady Administracyjnej.
  • sądy wyrokowały w imieniu monarchy.

Namiestnik[edytuj | edytuj kod]

  • przewodniczył Radzie Stanu.
  • decyzje podejmował w czasie posiedzeń Rady Administracyjnej.
  • decyzje namiestnika wymagały kontrasygnaty odpowiedniego ministra.
  • przedstawiał królowi kandydatów na ministrów, kandydatów na senatorów i wyższych urzędników państwowych.
  • mianował pozostałych urzędników publicznych.

Rada Stanu[edytuj | edytuj kod]

Rada Administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Jako Rząd krajowy od 1826 roku, W składzie 5 ministrów (Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Sprawiedliwości, Spraw Wewnętrznych i Policji, Wojny, Przychodów i Skarbu) oraz osób powołanych przez króla, była najwyższą władzą wykonawczą i administracyjną w kraju.

Zgromadzenie Ogólne Rady Stanu[edytuj | edytuj kod]

W jej skład wchodzili:

  • ministrowie (5),
  • radcy stanu (zwyczajni i nadzwyczajni)
  • sekretarz stanu
  • referendarze
  • inne osoby powoływane przez króla

Uprawnienia ZO RS[edytuj | edytuj kod]

  • opracowywanie projektów praw sejmowych i aktów królewskich do akceptacji króla.
  • przekazywanie ostatecznych wersji praw i aktów pod obrady sejmowe.
  • oddawanie pod sąd urzędników administracyjnych (nominowanych przez króla).
  • sądownictwo kompetencyjne
  • sądownictwo administracyjne (od 1816 do 1822 r. za pośrednictwem Delegacji Administracyjnej).
  • przyjmowanie corocznych sprawozdań z działalności komisji rządowych.
  • przekazywanie królowi raportów o stanie kraju.

Sejm[edytuj | edytuj kod]

  • trzy stany sejmujące, tj. król, Senat i Izba Poselska miały pełnię władzy prawodawczej.
  • członków Izby Poselskiej wybierano na 6 lat, przy założeniu, że co dwa lata odnawiano 1/3 składu izby.
  • członkowie parlamentu uzyskali immunitet w sprawach karnych na czas trwania sejmu.

System wyborczy[edytuj | edytuj kod]

System wyborczy był oparty na podziale kraju na:

  • 77 powiatów, w których szlachta (posesjonaci) wybierali po jednym pośle.
  • 51 okręgów gminnych, w których wybierano 1 deputowanego.

Prawa wyborcze[edytuj | edytuj kod]

  • czynne prawo wyborcze uzyskali mężczyźni po ukończeniu 21 roku życia i mający prawa obywatelskie.
  • bierne prawo wyborcze przyznano:
    • osobom umiejącym pisać i czytać (cenzus wykształcenia).
    • osobom opłacającym znaczny podatek (cenzus majątkowy).
  • odebrano prawa wyborcze wojskowym w służbie czynnej.

Izba Poselska[edytuj | edytuj kod]

  • sejmy zwyczajne miały zbierać się co 2 lata w Warszawie na 30 dni.
  • obrady sejmu były jawne (do 1825 r.)
  • w rzeczywistości sejm zebrał się cztery razy: 1818, 1820, 1825 i 1830.

Kompetencje Izby Poselskiej[edytuj | edytuj kod]

  • samodzielnie uchwalał ustawy w zakresie spraw cywilnych, administracyjnych i sądowniczych.
  • z woli króla wydawał akty prawne w sprawach podatkowych, systemu monetarnego oraz zaciągu do wojska.
  • posiadał kompetencje kontrolne nad rządem
  • posłowie i deputowani mieli możliwość składania petycji.

Senat[edytuj | edytuj kod]

w składzie:

Kompetencje Senatu[edytuj | edytuj kod]

  • równorzędna pozycja z Sejmem w kwestii ustawodawczej.
  • przeprowadzał rugi.
  • kontrola ksiąg obywatelskich.
  • pełnił funkcję Sądu Sejmowego.

Przypisy

  1. Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1825 Tom IX, nr 37, str. 90 - 98 [1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]