Konstytucja Królestwa Polskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Konstytucja Królestwa Polskiego, właściwie Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiegokonstytucja Królestwa Polskiego nadana przez cesarza Rosji i króla Polski Aleksandra I, będąca wypełnieniem postanowień kongresu wiedeńskiego. Zaliczana jest do najbardziej liberalnych w pokongresowej Europie. Przy jej redakcji pracował kilkuosobowy zespół, z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim na czele. Ostateczny tekst uwzględniał uwagi króla, który 27 listopada 1815 konstytucję podpisał, przez co uzyskała moc prawną[1]. Była to tzw. konstytucja oktrojowana, czyli nadana odgórnie, nie zaś zatwierdzona przez Sejm. Obowiązywała w Królestwie Polskim do 26 lutego 1832, gdy Mikołaj I wprowadził w jej miejsce Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego.

Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiego liczyła 165 artykułów zgrupowanych w 7 tytułach. 13 lutego 1825 król Aleksander I znowelizował Konstytucję dodając Artykuł Dodatkowy wprowadzający tajność obrad Sejmu[2].

Postanowienia konstytucyjne[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Polskie było monarchią konstytucyjną, połączoną unią personalną z Cesarstwem Rosyjskim, ze wspólną polityką zagraniczną. Każdorazowy cesarz Rosji stawał się królem Polski.

Odrębne pozostawały:

  • parlament
  • narodowe wojsko
  • aparat państwowy
  • prawo i sądownictwo

Król[edytuj | edytuj kod]

  • "Rząd jest w osobie króla. Król sprawuje władzę wykonawczą w całej swojej rozciągłości" (art. 35).
  • "osoba królewska jest święta i nietykalna" (art. 36).
  • zwoływał zgromadzenia wyborcze, oraz mianował marszałków sejmików i zgromadzeń gminnych.
  • zwoływał, odraczał i rozwiązywał sejmy zwyczajne i nadzwyczajne.
  • powoływał ministrów, senatorów i wyższych urzędników
  • miał prawo sankcji ustaw i uchwał sejmu.
  • jako jedyny stan sejmujący dysponował inicjatywą ustawodawczą.
  • dysponował prawem zawieszania ustaw sejmowych
  • królowi przysługiwało prawo wypowiadania wojny oraz zawierania umów międzynarodowych
  • król powoływał i odwoływał namiestnika.
  • w wypadku nieobsadzenia urzędu namiestnika, król mógł powołać prezesa Rady Administracyjnej.
  • sądy wyrokowały w imieniu monarchy.

Namiestnik[edytuj | edytuj kod]

  • przewodniczył Radzie Stanu.
  • decyzje podejmował w czasie posiedzeń Rady Administracyjnej.
  • decyzje namiestnika wymagały kontrasygnaty odpowiedniego ministra.
  • przedstawiał królowi kandydatów na ministrów, kandydatów na senatorów i wyższych urzędników państwowych.
  • mianował pozostałych urzędników publicznych.

Rada Stanu[edytuj | edytuj kod]

Rada Administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Jako Rząd krajowy od 1826 roku, W składzie 5 ministrów (Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Sprawiedliwości, Spraw Wewnętrznych i Policji, Wojny, Przychodów i Skarbu) oraz osób powołanych przez króla, była najwyższą władzą wykonawczą i administracyjną w kraju.

Zgromadzenie Ogólne Rady Stanu[edytuj | edytuj kod]

W jej skład wchodzili:

  • ministrowie (5),
  • radcy stanu (zwyczajni i nadzwyczajni)
  • sekretarz stanu
  • referendarze
  • inne osoby powoływane przez króla

Uprawnienia ZO RS[edytuj | edytuj kod]

  • opracowywanie projektów praw sejmowych i aktów królewskich do akceptacji króla.
  • przekazywanie ostatecznych wersji praw i aktów pod obrady sejmowe.
  • oddawanie pod sąd urzędników administracyjnych (nominowanych przez króla).
  • sądownictwo kompetencyjne
  • sądownictwo administracyjne (od 1816 do 1822 r. za pośrednictwem Delegacji Administracyjnej).
  • przyjmowanie corocznych sprawozdań z działalności komisji rządowych.
  • przekazywanie królowi raportów o stanie kraju.

Sejm[edytuj | edytuj kod]

  • trzy stany sejmujące, tj. król, Senat i Izba Poselska miały pełnię władzy prawodawczej.
  • członków Izby Poselskiej wybierano na 6 lat, przy założeniu, że co dwa lata odnawiano 1/3 składu izby.
  • członkowie parlamentu uzyskali immunitet w sprawach karnych na czas trwania sejmu.

System wyborczy[edytuj | edytuj kod]

System wyborczy był oparty na podziale kraju na:

  • 77 powiatów, w których szlachta (posesjonaci) wybierała po jednym pośle.
  • 51 okręgów gminnych, w których wyborcy nie należący do szlachty wybierali 1 deputowanego.

Prawa wyborcze[edytuj | edytuj kod]

  • czynne prawo wyborcze uzyskali mężczyźni po ukończeniu 21 roku życia i mający prawa obywatelskie.
  • bierne prawo wyborcze przyznano:
    • osobom umiejącym pisać i czytać (cenzus wykształcenia).
    • osobom opłacającym znaczny podatek (cenzus majątkowy).
  • odebrano prawa wyborcze wojskowym w służbie czynnej.

Izba Poselska[edytuj | edytuj kod]

  • sejmy zwyczajne miały zbierać się co 2 lata w Warszawie na 30 dni.
  • obrady sejmu były jawne (do 1825 r.)
  • w rzeczywistości sejm zebrał się cztery razy: 1818, 1820, 1825 i 1830.

Kompetencje Izby Poselskiej[edytuj | edytuj kod]

  • samodzielnie uchwalała ustawy w zakresie spraw cywilnych, administracyjnych i sądowniczych.
  • z woli króla wydawała akty prawne w sprawach podatkowych, systemu monetarnego oraz zaciągu do wojska.
  • posiadała kompetencje kontrolne nad rządem
  • posłowie i deputowani mieli możliwość składania petycji.

Senat[edytuj | edytuj kod]

w składzie:

Kompetencje Senatu[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1816, Tom I, nr 1, str. 2 - 103
  2. Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1825 Tom IX, nr 37, str. 90 - 98

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]