Konsulat Generalny RP w Chicago

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Konsulat Generalny Polski w Chicago
Consulate General of the Republic of Poland in Chicago
ConsulateOfPoland.jpg
Data ustanowienia 1920, 1945, 1959
Konsul Generalny Paulina Kapuścińska
Zatrudnienie 25
Adres 1530 N. Lake Shore Drive, Chicago IL
brak współrzędnych

Konsulat Generalny RP w Chicago (Consulate General of the Republic of Poland in Chicago), założony w 1920, jest jednym z trzech konsulatów generalnych i jedną z najważniejszych polskich placówek dyplomatycznych w Stanach Zjednoczonych. W historii konsulatu można wydzielić trzy zasadnicze okresy: od chwili powstania do 1945, czasy PRL-u i po 1989. Od 1974 Konsulat Generalny mieści się w budynku (1530 North Lake Shore Drive) uznanym za jeden z zabytków miasta Chicago.

Placówka o wielkim znaczeniu zarówno dla Polski, jak i Polonii w Chicago, gdzie zamieszkuje (według różnych szacunków) od 300 tysięcy do miliona obywateli polskiego pochodzenia. Konsulat generalny ma wiele zadań do wypełnienia, poczynając od wydawania paszportów polskich po kontakty z Polonią, która – skupiona w wielu organizacjach, związkach i klubach – wykazuje ogromną aktywność zarówno na lokalnym obszarze, jak i w kontaktach w Polską.

Spis treści

Początki [edytuj]

Związek Polek, pierwsza siedziba Konsulatu Generalnego RP. Stan z 1924, kiedy w budynku mieścił się Związek Weteranów Armii Polskiej.

29 stycznia 1919 prezydent Woodrow Wilson przesłał na ręce Ignacego Paderewskiego, premiera nowego polskiego rządu, telegram potwierdzający uznanie Polski jako niepodległego państwa. Dziennik "New York Times" poinformował o decyzji prezydenta pierwszostronicowym tytułem głównym "Uznajemy Polskę!" (ang. We Recognize Poland!).

Pod koniec października przybył do Waszyngtonu książę Kazimierz Lubomirski z zadaniem otwarcia Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w stolicy USA, które – w 1929, z okazji 150 rocznicy śmierci Kazimierza Pułaskiego – podniesiono do rangi ambasady. Wcześniej, bo w czerwcu 1919, do Nowego Jorku przypłynął (wraz z gronem 11 współpracowników) Konstanty Buszczyński, który na początku lipca zaczął urzędować jako konsul generalny[1].

Planowano otworzyć też placówki konsularne w Chicago, San Francisco, Pittsburghu i Buffalo. Ostatecznie powstały konsulaty generalne w Nowym Jorku i Chicago, konsulat w Pittsburgu oraz wicekonsulaty w Buffalo i San Francisco. Ten ostatni był placówką tymczasową, utworzoną w związku z reemigracją Polaków, przez Harbin i Władywostok z bolszewickiej Rosji. Po jego likwidacji w styczniu 1921 otwarto konsulat w Detroit[2].

Pod koniec czerwca 1920 dotarł do Chicago pierwszy konsul generalny RP Zygmunt Nowicki. Lokalna polonijna prasa tak odnotowała jego przybycie:

Pragnienie wielkiej polonii chicagoskiej by w naszym mieście osiadł na stałe konsul polski, ziściły się wreszcie, bo oto wczoraj przed południem na dworzec "Union" przyjechał p. Zygmunt Nowicki (...) Pan Nowicki przywiózł ze sobą swój sztab konsularny. Na dworzec na spotkanie przybyło spore grono przedstawicieli naszych organizacyi narodowo-katolickich z sędzią Edwardem Jareckim na czele...[3].

Natychmiast przystąpiono do poszukiwania siedziby placówki. Przedstawiciele Polonii chcieli by – ze względów prestiżowych – polski konsulat (jak inne przedstawicielstwa dyplomatyczne) znalazł się w śródmieściu, ale ceny lokali znacznie przewyższały budżet placówki, o czym Nowicki informował poselstwo w Waszyngtonie w liście z 5 sierpnia[4]. Na szczęście w tydzień po przyjeździe udzielił konsulatowi gościny Związek Polek oferując trzy duże sale i jeden pokój w swej siedzibie na tzw. Polskim Trójkącie (1309 N Ashland Avenue), w okolicach którego zamieszkiwało blisko 80 % chicagowskich Polaków. W październiku konsulat znalazł stałą siedzibę – 13-pokojowy dom przy 1115 North Robey Street (dziś Damen Avenue).

Konsulat składał się z następujących wydziałów: prezydialnego, paszportowego, ekonomiczno-handlowego, depozytowo-kasowo-gospodarczego i emigracyjnego. Ten ostatni, w związku z malejącą liczbą imigrantów, zlikwidowano w 1921. W pierwszym roku działalności było 8 urzędników etatowych i 30 osób personelu pomocniczego, ale wkrótce – ze względu na konieczność cięć budżetowych – liczby te zmniejszono o połowę i taka ilość pracowników utrzymywała się do wybuchu II wojny światowej, w którym to okresie jeszcze trzykrotnie konsulat zmieniał swą siedzibę.

Wojna [edytuj]

Wybuch wojny był wstrząsem dla chicagowskiej Polonii. Konsulat Generalny zareagował apelem o datki na rzecz obrony kraju, ale była to akcja zdecydowanie spóźniona. W początkach 1940 rząd generała Sikorskiego odwołał dotychczasowego konsula, Wacława Gawrońskiego (który otrzymał "urlop bezpłatny") i powołał na to stanowisko dr Karola Ripę[5].

Działalność konsulatu w czasie wojny – wobec małego zainteresowania Polonii – została ograniczona do minimum. Dr Ripa, który nie cieszył się taką popularnością jak jego poprzednik, miał niewiele do powiedzenia. Amerykanie (także polskiego pochodzenia) byli zainteresowani przede wszystkim wojną na Pacyfiku, kampanię europejską traktując marginalnie.

Niewiele pomogła w tej sytuacji misja generała Bronisława Ducha, który próbował stworzyć – na polecenie gen. Sikorskiego – amerykańsko-kanadyjską dywizję składającą się z ochotników-Polaków.

Placówka chicagowska – z konieczności – została przeniesiona w grudniu 1940 do skromniejszej siedziby (49 East Cedar Street), a liczba pracowników zmniejszona została do czterech. Po cofnięciu 5 lipca 1945 przez aliantów uznania rządowi RP na uchodźstwie, ambasador Jan Ciechanowski podał się do dymisji. Ambasada została zamknięta, a klucze i dokumenty przekazane przedstawicielom Departamentu Stanu. Podobnie uczynili kierownicy placówek konsularnych w Chicago, Detroit, Nowym Jorku, Pittsburgu i San Francisco. Ostatni szef placówki chicagowskiej, dr Juliusz Szygowski, pisał o tym do "Dziennika Chicagoskiego":

Na żądanie Departamentu Stanu w Washingtonie oddałem dnia 28 września 1945 o godzinie 11ej klucze do Konsulatu Generalnego RP w Chicago reprezentantom Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych, a tem samem i Urząd, który mi został przez Prezydenta R.P. p. W. Raczkiewicza powierzony od 1 grudnia 1944. W ten sposób skończyła się moja praca jako kierownika Konsulatu Generalnego R.P. w Chicago...[6]

W czasach PRL [edytuj]

Antykomunistyczna manifestacja pod konsulatem w roku 1945

28 września 1945 do budynku przy Cedar Street wprowadził się pierwszy komunistyczny konsul Stefan Rogoziński, do którego w grudniu dołączyło trzech pracowników w randze konsula, a w styczniu 1946 zastępca kierownika placówki Zygmunt Fabisiak. Obaj, podobnie jak następny konsul, Marian Ciepielak, poprosili o azyl i zostali w Stanach Zjednoczonych na stałe[7]. W tym czasie konsulat dwukrotnie zmieniał lokalizację[8].

W lutym 1954 administracja amerykańska zdecydowała się podjąć radykalne kroki wobec reżimów komunistycznych. W nocie z dnia 25 lutego sekretarz stanu John Foster Dulles nakazał polskiemu ambasadorowi Józefowi Winiewiczowi zamknąć polskie konsulaty. W marcu przybyła do Chicago specjalna komisja likwidacyjna, która zabezpieczyła dokumenty i majątek placówki, a jednocześnie zadbała, by konsul i jego zastępca nie wystąpili o azyl, lecz wrócili do kraju[9].

Konsulat Generalny PRL w Chicago (1525 North Astor Street) został ponownie otwarty 15 lutego 1959. Nowy konsul Włodzimierz Zawadzki rozpoczął urzędowanie od złożenia wizyty burmistrzowi Chicago, Richardowi J. Daley'emu i wieńca pod pomnikiem Kościuszki w Parku Humboldta[10].

W 1974 władze PRL zdecydowały się kupić budynek, który miałby stać się stałą siedzibą Konsulatu Generalnego. Wybór padł na stylowy "Dom Eckhartów". Budynek ten jest jednym z siedmiu powstałych na przełomie XIX i XX wieku i zachowanych do dnia dzisiejszego domów mieszkalnych przy Lake Shore Drive, które uzyskały status "Chicago Landmarks"[11].

W 1981 konsulem był Juliusz Biały i to właśnie za jego czasów dochodziło do najbardziej burzliwych demonstracji po wprowadzeniu stanu wojennego. Pierwsza z nich, zorganizowana przez Kongres Polonii Amerykańskiej (wydział na stan Illinois) i organizację "Pomost", przyciągnęła pod konsulat około 40 000 osób. Ucierpiała wówczas elewacja budynku obrzuconego balonami z czerwoną farbą[12]. Późniejsze demonstracje, organizowane już tylko przez "Pomost" w kolejne "miesięcznice" stanu wojennego, odbywały się nie pod konsulatem, a po przeciwnej stronie szerokiej, wielopasmowej Lake Shore Drive.

Ostatnim PRL-owskim konsulem generalnym był Tadeusz Czerwiński.

Po upadku komunizmu [edytuj]

W listopadzie 1990 przybył do Chicago pierwszy Konsul Generalny III RP, Hubert Romanowski. Nie został on jednak dobrze przyjęty przez ówczesnego prezesa KPA Edwarda Moskala i we wrzesniu 1991 został przeniesiony do Waszyngtonu, a jego miejsce (w marcu 1992) zajął Michał Grocholski. Jego pierwszą czynnością było złożenie wizyty ostatniemu konsulowi II RP, Juliuszowi Szygowskiemu[13].

W 2006, za kadencji Jarosława Łasińskiego, rozpoczął się remont generalny budynku. Autorem projektu renowacji był inż. Zbigniew Cianciara, a prace przeprowadziła firma George Sollitt Construction Company. Uroczyste otwarcie konsulatu miało miejsce 8 września 2008, a uczestniczył w nim minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski[14].

We wrześniu 2008 roku władze miasta Chicago przyznały wyremontowanej placówce prestiżową nagrodę „Chicago Landmark Award for Preservation Excellence”, co rekomendowała Komisja d/s Zabytków miasta[15].

Instytucje podległe [edytuj]

  • Szkolny Punkt Konsultacyjny im. 7 Eskadry Kościuszkowskiej przy Konsulacie Generalnym RP w Chicago, National Louis University, 5202 Old Orchard Ave, Skokie, IL 60077-4409

Przypisy

  1. ↑ W. Skóra, s.293.
  2. ↑ Archiwum Akt Nowych: Akta Ambasady RP w Waszyngtonie, t.1823.
  3. ↑ Konsul Polski Zygmunt Nowicki w Chicago: "Dziennik Chicagoski", 28 czerwca 1920.
  4. ↑ AAN: Akta Ambasady RP w Waszyngtonie, t.2101.
  5. ↑ AAN: Akta ambasady RP w Waszyngtonie, t.2990.
  6. ↑ Dziennik Chicagoski, 28 września 1945.
  7. ↑ M. Gbiorczyk, s.23.
  8. ↑ Archiwum MSZ, Biuro Konsularne, zesp.20, w.37, t.494.
  9. ↑ M. Gbiorczyk, s.24.
  10. ↑ M. Gbiorczyk, s.26.
  11. ↑ J.Kałuża, s.86.
  12. ↑ M. Gbiorczyk, s.28.
  13. ↑ Juliusz Szygowski zmarł w Chicago w wielu 105 lat: "Dziennik Związkowy", 17-19 maja 1996.
  14. ↑ M. Gbiorczyk, s.30.
  15. ↑ J. Kałuża, s.87.

Bibliografia [edytuj]

  • Mariusz Gbiorczyk (red.): Zarys historii Konsulatu Generalnego RP w Chicago. Warszawa: ExLibris, 2010. ISBN 978-83-7634-025-8.
  • Jan Kałuża: Chicago. Warszawa: Ex Libris Galeria Polskiej Książki, 2010. ISBN 978-83-7634-016-6.
  • Wojciech Skóra: Służba konsularna II Rzeczypospolitej: Organizacja, kadry i działalność. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006. ISBN 978-83-7441-410-4.

Zobacz też [edytuj]

Linki zewnętrzne [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Konsulat_Generalny_RP_w_Chicago&oldid=35540020”