Konwencja sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Konwencja sztokholmska
Konwencja sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych
Przedmiot regulacji produkcja i stosowanie trwałych zanieczyszczeń organicznych
Podpisanie 23 maja 2001
Sztokholm, Szwecja
Wejście w życie 17 maja 2004
Depozytariusz Sekretarz Generalny ONZ
Liczba sygnatariuszy 152
Liczba stron 178
Język oryginału arabski, chiński, angielski, francuski, rosyjski, hiszpański
Oficjalna strona internetowa
Przeczytaj: Ważne zastrzeżenia!

     Strony konwencji sztokholmskiej (stan na 15 maja 2012)

Konwencja Sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznychumowa międzynarodowa podpisana 23 maja 2001 roku w Sztokholmie mająca na celu ograniczenie produkcji i stosowania substancji z grupy trwałych zanieczyszczeń organicznych (TZO, ang. persistent organic pollutants, POPs). Konwencja weszła w życie 17 maja 2004 roku i na dzień 31 lipca 2014 roku miała 179 stron i 152 sygnatariuszy[1]. Ustawą z dnia 13 czerwca 2008 roku o ratyfikacji Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych[2] konwencja została ratyfikowana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 30 września 2008 roku. Konwencja weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 21 stycznia 2009 roku na podstawie oświadczenia rządowego z dnia 2 grudnia 2008 r. w sprawie mocy obowiązującej Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych, sporządzonej w Sztokholmie dnia 22 maja 2001 roku[3].

Konwencja powołała do życia trzy organy[3]:

  • Konferencję Stron (COP), będącą głównym organem wykonawczym konwencji na poziomie międzynarodowym i składającą się z przedstawicieli wszystkich stron konwencji;
  • Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych (POPRC), będący organem pomocniczym Konferencji Stron i zajmujący się badaniem propozycji dodania nowych substancji do załączników konwencji;
  • Sekretariat odpowiedzialny za zadania administracyjne.

Przedmiotem regulacji konwencji jest produkcja i stosowanie, a także import i eksport substancji z grupy trwałych zanieczyszczeń organicznych. Terminem tym określa się substancje chemiczne wykazujące toksyczność dla ludzi i zwierząt, dużą odporność na rozkład w środowisku oraz możliwość przenoszenia się na dużą odległość od miejsc ich uwolnienia do środowiska. Cechują się także rozpuszczalnością w tłuszczach i zdolnością do bioakumulacji w tkankach roślinnych i zwierzęcych[4].

Początkowo w trzech załącznikach do konwencji znajdowało się 12 substancji określanych jako „dirty dozen” (pol. „parszywa dwunastka”[5]). Na 4. Konferencji Stron w maju 2009 roku dodano do załączników konwencji 9 nowych substancji z grupy TZO[6]. Dwa lata później na 5. Konferencji Stron listę powiększono o jeszcze jedną substancję[7], a w 2013 roku na 6. Konferencji Stron podjęto decyzję o dodaniu kolejnej substancji[8].

Załącznik A do konwencji określa substancje, których produkcja i stosowanie powinny zostać całkowicie zaprzestane. W załączniku B znajdują się substancje, co do których należy podjąć działania ograniczające ich produkcję i stosowanie, natomiast w załączniku C – których niezamierzone uwalnianie do środowiska ze źródeł antropogenicznych powinno zostać ograniczone[4]. Konwencja przewiduje także wstrzymanie importu i eksportu TZO, z wyjątkiem sytuacji, w których celem tych działań jest bezpieczne usunięcie tych substancji bądź jest to dozwolone na podstawie wyłączenia[3].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Krytyka konwencji sztokholmskiej związana jest z ograniczaniem stosowania DDT, skutecznego środka przeciwko wektorom malarii. Stosowanie DDT w regionach zagrożonych malarią w formie opryskiwania budynków (ang. indoor residual spraying, IRS) pozwala na znaczne zmniejszenie liczby zachorowań na tę chorobę (w niektórych regionach nawet do zera), jednak zaprzestanie tych działań prowadzi do ponownego wzrostu liczby zachorowań[9].

Choć Konwencja Sztokholmska zezwala na użycie DDT w celu przeciwdziałania malarii wyłącznie zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia, to zgodnie z jej zapisami użycie tego środka jest stopniowo ograniczane[3][10] pomimo tego, że nie przeprowadzono badań jednoznacznie potwierdzających szkodliwe działanie DDT na ludzi[9]. Według opinii niektórych naukowców w wyniku działań podejmowanych w związku z Konwencją Sztokholmską użycie DDT w przeciwdziałaniu malarii może zostać zaprzestane do 2020 roku także w miejscach, w których nie ma innego odpowiedniego zamiennika tego środka[11].

Wykaz substancji[edytuj | edytuj kod]

Wykaz substancji chemicznych z grupy TZO znajdujących się w załącznikach do konwencji[3] wraz z substancjami dodanymi na 4., 5. i 6. Konferencji Stron[12].

Zał. Substancja Wyłączenia
A Aldryna Produkcja: brak
Stosowanie: środek przeciwko pasożytom zewnętrznym stosowany miejscowo; środek owadobójczy
Chlordan Produkcja: Dopuszczony dla stron wymienionych w rejestrze
Stosowanie: Środek przeciwko pasożytom zewnętrznym stosowany miejscowo; środek owadobójczy; środek przeciwko termitom (także w budynkach, zaporach i nawierzchniach dróg); dodatek do klejów stosowanych sklejkach
Chlordekon[a] Produkcja: brak
Stosowanie: brak
Dieldryna Produkcja: brak
Stosowanie: w zabiegach agrotechnicznych
Endosulfan[b] Produkcja: dopuszczony dla stron wymienionych w rejestrze
Stosowanie: wymienione pestycydy zgodnie z postanowieniami części IV załącznika A
Endryna Produkcja: brak
Stosowanie: brak
Eter heksabromodifenylowy i heptabromodifenylowy (mieszanina polibromowanych eterów difenylowych, zawierających 6–7 atomów bromu)[a] Produkcja: brak
Stosowanie: artykuły użytkowane zgodnie z postanowieniami części IV załącznika A
Eter tetrabromodifenylowy i pentabromodefenylowy (mieszanina polibromowanych eterów difenylowych, zawierających 4–5 atomów bromu)[a] Produkcja: brak
Stosowanie: artykuły użytkowane zgodnie z postanowieniami części IV załącznika A
Heksabromobifenyl (2,2',3,3',4,4'-heksabromobifenyl)[a] Produkcja: brak
Stosowanie: brak
Heksachlorobenzen[a] Produkcja: dopuszczony dla stron wymienionych w rejestrze
Stosowanie: produkt pośredni w procesie produkcji i w produkcji w zamkniętym systemie na ograniczonym terenie; rozpuszczalnik w pestycydach
Heksachlorocyklododekan[c] Produkcja: dopuszczony dla stron wymienionych w rejestrze
Stosowanie: w polistyrenie ekspandowanym i w polistyrenie ekstrudowanym stosowanych w budownictwie
α-Heksachlorocykloheksan[a] Produkcja: brak
Stosowanie: brak
β-Heksachlorocykloheksan[a] Produkcja: brak
Stosowanie: brak
Heptachlor Produkcja: brak
Stosowanie: środek przeciwko termitom (także w elementach konstrukcyjnych domów i stosowany pod ziemią); zastosowanie w obróbce drewna i w podziemnych rozdzielniach kabli
Lindan[a] Produkcja: brak
Stosowanie: środek farmaceutyczny drugiego rzutu w przypadkach wszawicy głowy i świerzbu
Mireks Produkcja: dopuszczony dla stron wymienionych w rejestrze
Stosowanie: środek przeciwko termitom
Pentachlorobenzen[a] Produkcja: brak
Stosowanie: brak
Polichlorowane bifenyle Produkcja: brak
Stosowanie: artykuły użytkowane zgodnie z postanowieniami części II załącznika A
Toksafen Produkcja: brak
Stosowanie: brak
B DDT Dopuszczalny cel produkcji i stosowania: zmniejszenie wskaźnika zachorowań, zgodnie z częścią II załącznika B
Szczególne wyłączenia produkcji i stosowania: produkt pośredni; produkcja dikofolu
Kwas perfluorooktanosulfonowy, jego sole i fluorek perfluorooktanosulfonylu[a] Dopuszczalny cel produkcji i stosowania: zgodnie z postanowieniami części III załącznika B
Szczególne wyłączenia produkcji i stosowania: zgodnie z postanowieniami części III załącznika B
C Heksachlorobenzen
Pentachlorobenzen[a]
Polichlorowane bifenyle
Polichlorowane dibenzo-p-dioksyny i polichlorowane dibenzofurany

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Dodane na 4. Konferencji Stron w dniach 4–8 maja 2009
  2. Dodane na 5. Konferencji Stron w dniach 25–29 maja 2011
  3. Dodane na 6. Konferencji Stron w dniach 28 kwietnia–10 maja 2013

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Status of Ratifications (ang.). Secretariat of the Stockholm Convention. [dostęp 2014-08-10].
  2. Ustawa z dnia 13 czerwca 2008 r. o ratyfikacji Konwencji Sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych, sporządzonej w Sztokholmie dnia 22 maja 2001 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 138, poz. 864).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Konwencja Sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych, sporządzona w Sztokholmie dnia 22 maja 2001 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 14, poz. 76).
  4. 4,0 4,1 Sławomir Michalik, Violetta Kozik, Katarzyna Michalik, Mirosław Czapka i inni. Trwałe zanieczyszczenia organiczne – krajowy plan wdrażania Konwencji Sztokholmskiej. „Journal of Ecology and Health”. 14 (5), s. 260–264, 2010. ISSN 2082-2634. 
  5. Aleksandra Bartnik, Krzysztof Czarnomski: Nowe substancje objęte postanowieniami Konwencji Sztokholmskiej oraz substancje kandydackie. Warszawa: Instytut Ochrony Środowiska, 2009.
  6. Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. Adoption of Amendments to Annexes A, B and C. Organizacja Narodów Zjednoczonych, 2009. [dostęp 2013-02-17]. (ang.)
  7. Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. Adoption of Amendments to Annexes A. Organizacja Narodów Zjednoczonych, 2011. [dostęp 2013-02-17]. (ang.)
  8. Decyzja SC-6/13: Listing of hexabromocyclododecane
  9. 9,0 9,1 Chris F. Curtis. Should the use of DDT be revived for malaria vector control?. „Biomédica”. 22 (4), s. 455–461, 2002. PMID 12596442 (ang.). 
  10. DDT projects that are being funded by the GEF (ang.). Secretariat of the Stockholm Convention. [dostęp 2013-02-16].
  11. Donald Roberts, Richard Tren. DDT in Malaria Control: Roberts and Tren Respond. „Environ Health Perspect.”. 118 (7), s. A283, 2010. doi:10.1289/ehp.1002279R. PMC:2920926. 
  12. The new POPs under the Stockholm Convention (ang.). Secretariat of the Stockholm Convention. [dostęp 2014-08-04].