Kopalnia Węgla Kamiennego Janina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zakład Górniczy Janina
Zakład Górniczy Janina
Kopalnia "Janina" w Libiążu z lotu ptaka
Forma prawna zorganizowane przedsiębiorstwo bez wyodrębnionej formy prawnej
Założyciel(e) Alexis Bartet
Data założenia 1907
Państwo  Polska
Siedziba ul. Górnicza 23, 32-590 Libiąż, Polska
Dyrektor Leszek Gąsiorek[1]
Akcjonariusze / udziałowcy TAURON Wydobycie Spółka Akcyjna
Branża górnicza
Produkty węglowe (węgla kamiennego)
Zatrudnienie 2841 pracowników (w tym 1937 robotników dołowych) w roku 2007
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakład Górniczy Janina
Zakład Górniczy Janina
Ziemia 50,092°N 19,332°E/50,092100 19,332000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

KWK Janinakopalnia węgla kamiennego, znajdująca się w Libiążu, jedna z dwóch kopalń węgla kamiennego w województwie małopolskim. Wchodziła w skład Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines). Kopalnia działa od roku 1907, jej nazwa – według obiegowej opinii – pochodzić miała rzekomo od imienia żony lub córki pierwszego francuskiego prezesa, Alexisa Barteta. Legendy tej jednak nie potwierdza wnuk Alexisa, Bernard Bartet[2].

Pełnomocnictwo Barteta (Compagnie Galicienne de Mines) dla Szczotkowskiego, 1922
Kopalnia "Janina" w Libiążu nocą
Panorama kopalni "Janina", lata 30. XX w.
Kopalnia "Janina" ok. r. 1938
KWK "Janina", widok współczesny

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kopalnia powstała na terenach wykupywanych od roku 1899 przez francuskich przedsiębiorców w ówczesnych wsiach Libiąż Mały i Wielki oraz Moczydło i Żarki. Zarejestrowali oni w 1901 swoją firmę najpierw w Szczakowej, a w 1906 utworzyli w Paryżu spółkę z kapitałem akcyjnym 5,5 miliona ówczesnych franków francuskich. Do wybuchu I wojny światowej kopalnia wciąż pozostawała w fazie rozruchu, statystyki dotyczące wielkości wydobycia rozpoczynają się od roku 1910, w którym wydobyto w niej 19 tysięcy ton węgla; w latach 1914-1918 wydobycie wzrosło z 95 do 149 tys. ton[3].

Po zakończeniu wojny francuscy właściciele odzyskali kontrolę nad swoją kopalnią i zdecydowali się zatrudnić w niej polskiego dyrektora. Przez cały okres międzywojenny począwszy od roku 1920 do 1939, jako pełnomocnik współwłaściciela Alexisa Barteta, kopalnią kierował inż. Zygmunt Szczotkowski, a jego zastępcą do spraw technicznych – tzw. "kierownikiem kopalni" – był inż. Józef Litwiniszyn[4], ojciec prof. Jerzego Litwiniszyna. Po wybuchu II wojny światowej władze okupacyjne jeszcze do połowy roku 1940 nakazały Szczotkowskiemu zarząd komisaryczny; później kopalnią kierował Austriak z Grazu Ladislaus Franz Trenczak[5], który podjął niezwłocznie starania zatrudnienia w kopalni jeńców wojennych i zorganizowania w niej obozu pracy[6]. W styczniu 1943 nowym zarządcą kopalni został inż. Günther Falkenhahn, a wkrótce przywieziono tam pierwszych jeńców brytyjskich, w oparciu o których powstało Kriegsgefangenen-Arbeitskommando E-562 Janinagrube ("komando pracy jeńców wojennych E-562 kopalnia Janina") podlegające ekspozyturze Stalagu VIII B w Zabrzu. Jeńcy ci jednak w skuteczny sposób uchylali się od pracy w kopalni, w wyniku czego jesienią 1943 Niemcy zdecydowali się przekształcić obóz pracy jeńców wojennych w obóz pracy przymusowej Arbeitslager Janinagrube ("obóz pracy kopalnia Janina") podlegający obozowi koncentracyjnemu Auschwitz. W obozie tym pracowało od 800 do ponad 900 więźniów pochodzących z różnych części Europy; wydobycie wynosiło wówczas ok. 300 tys. ton rocznie. W przeddzień likwidacji obozu w styczniu 1945 przebywało tam 853 więźniów.

Po przejściu frontu w 1945 kopalnia "Janina" została upaństwowiona i w lutym podjęła wydobycie. Drążenie nowego szybu Janina III rozpoczęto w 1961, dwa lata później szybu Południowego, a w 1964 – szybu Zachodniego. Na początku lat 70. XX wieku wydobycie wynosiło w "Janinie" ok. 1,8 mln ton rocznie, a zatrudnienie około 4 tysięcy osób. W 1972 wydobycie w "Janinie" przekroczyło 2 miliony ton, a w 1978 – trzy miliony, po czym w latach 80. utrzymywało się na poziomie 3,5 mln. ton[7].

Od czasu demokratycznych i gospodarczych przemian, które rozpoczęły się w Polsce w roku 1989, datuje się początek zmniejszania przerostów zatrudnienia, szczególnie wśród pracowników zatrudnionych na powierzchni. Liczba pracowników zmalała w ciągu pierwszych paru lat o ponad tysiąc osób, zmalało też wydobycie. W 1993 kopalnia weszła w skład Nadwiślańskiej Spółki Węglowej S.A. w Tychach, a od 1 lutego 2003 znalazła się, jako jeden z 23 zakładów, w Kompanii Węglowej. Rok później, 1 kwietnia 2004, w wyniku kolejnych przekształceń powstał Zakład Górniczo-Energetyczny Janina sp. z o.o. 1 lipca 2005 ZGE Janina został połączony z ZGE Sobieski Jaworzno III sp. z o.o., w wyniku czego powstał Południowy Koncern Węglowy S.A. W listopadzie 2007 zatrudnienie w "Janinie" wynosiło 2841 pracowników (w tym 1937 robotników dołowych)[8]. W 2005 wydobycie wynosiło ok. 2,2 mln ton[9]; w kolejnych latach utrzymywało się na poziomie od 1,75 do 2,6 mln. ton. Złoża kopalni "Janina" szacowane są obecnie na 20% zasobów węgla kamiennego w Polsce[10]. Jest to kopalnia o największych zasobach operatywnych węgla kamiennego w Polsce, szacowanych na 841 009 tys. Mg, a czas eksploatacji w 2003 był przewidywany na 204 lata[11]. Kopalnia obecnie należy do TAURON Wydobycie S.A.[12]

Przypisy

  1. http://chrzanowski24.pl/wiadomosci-lokalne/libiaz-nowy-dyrektor-na-janinie-kto-zastapil-witolda-kasperkiewicza-01016367
  2. "Zagadkowa Janina" i "Podróż sentymentalna dwóch Francuzów". „Kurier Libiąski”. 12/2006, s. str. 7-9. wyd. Libiąskie Centrum Kultury. ISSN 1895-6831 (pol.). 
  3. Maria Leś-Runicka: Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu. Libiąż: Południowy Koncern Węglowy, 2008, s. 24-25. ISBN [brak].
  4. W opracowaniu M. Leś-Runickiej nt. historii kopalni Litwiniszyn wymieniony jest od r. 1935 jako dyrektor po Szczotkowskim, tymczasem do II wojny światowej pełnił tę funkcję stale Szczotkowski, zob. Wspomnienie o Zygmuncie Franciszku Szczotkowskim (1877-1943) w Kwartalniku Historii Nauki i Techniki nr 3/2013
  5. Trenczak (ur. 1888) przeżył wojnę; po wojnie był twórcą patentów w przemyśle górniczym; później trafił do Pakistanu jako ekspert górniczy ONZ
  6. Obozy w Libiążu w latach II wojny światowej
  7. Maria Leś-Runicka: (ibidem). s. 58-79.
  8. Magazyn Koncern, Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego, listopad 2007
  9. "Po pierwsze: zwiększyć wydobycie", portal ziemi chrzanowskiej przelom.pl
  10. Magazyn Koncern, Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego
  11. Zbigniew Grudziński: "Wystarczalność zasobów węgla kamiennego w Polsce w świetle planu dostępu do zasobów oraz prognoz zapotrzebowania na węgiel" Polityka Energetyczna, Tom 8, Zeszyt 2, 2005
  12. http://www.tauron-wydobycie.pl/aktualnosci/tauron-wydobycie-zamiast-pkw

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)
  • miesięcznik "Nasze Forum", wewnętrzny magazyn informacyjny pracowników Grupy TAURON, wyd. Południowy Koncern Węglowy SA, Jaworzno (numery rocznika 2012)
  • J. Zieliński, Budował Janinę [w:] "Przełom" – Tygodnik Ziemi Chrzanowskiej, ISSN 1231-5664, nr 48(1069), 5.12.2012, str. 22
  • J. Zieliński, K. Zieliński, Wspomnienie o Zygmuncie Franciszku Szczotkowskim (1877-1943) [w:] Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, wyd. Instytut Historii Nauki PAN, ISSN 0023-589X, R. 58, nr 3/2013, str. 129-145

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]