Kormoran zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kormoran zwyczajny
Phalacrocorax carbo[1]
(Linnaeus, 1758)
Kormoran zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd pelikanowe
Rodzina kormorany
Rodzaj Phalacrocorax
Gatunek kormoran zwyczajny
Synonimy
  • Pelecanus Carbo Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • P. c. carbo (Linnaeus, 1758)
  • P. c. sinensis (Blumenbach, 1798)
  • P. c. hanedae Kuroda, 1925
  • P. c. novaehollandiae Stephens, 1826
  • P. c. steadi Mathews & Iredale , 1913
  • P. c. lucidus (M. H. C. Lichtenstein, 1823)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kormoran zwyczajny[4][5], kormoran czarny (Phalacrocorax carbo) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kormoranów (Phalacrocoracidae), zamieszkujący w zależności od podgatunku:

Nie występuje w Ameryce Południowej i na Antarktydzie. W Polsce nieliczny ptak lęgowy w całej nizinnej części kraju (lokalnie liczny). Występuje tu podgatunek P. carbo sinensis, jednak zimą pojawiają się osobniki z podgatunku P. carbo carbo.

Cechy gatunku 

Brak dymorfizmu płciowego w upierzeniu, jednak samce są większe od samic. Czarny z metalicznym połyskiem, w szacie godowej policzki białe, na głowie delikatny czub i biała plama na udzie (brak jej w upierzeniu spoczynkowym). Skóra wokół dzioba jest żółta i naga, przedłuża się w postaci białej plamy na podgardle. W szacie spoczynkowej tracą wszystkie białe plamy. P. carbo carbo ma szyję jednolicie czarną, podczas gdy P. carbo sinensis ma boki szyi białe z gęstym czarnym rysunkiem. Wiek można rozpoznać po źrenicy oka – u ptaka dorosłego jest szmaragdowozielona, u młodego brązowa. Gdy pływa na wodzie zanurza głęboko ciało, a głowę i szyję zadziera wysoko do góry. Upierzenie przemaka i po wyjściu na ląd kormorany muszą długo suszyć pióra. Przyjmują wtedy charakterystyczną pozycję z częściowo rozpostartymi skrzydłami. W locie sylwetka kormorana przypomina krzyż od wyciągniętej szyi i ogona. Głos jest przenikliwym krakaniem. Drugi europejski gatunek kormorana – kormoran czubaty jest całkowicie czarny, a w szacie godowej ma krótki czubek skierowany ku przodowi, co odróżnia go od kormorana czarnego.

Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 80-100 cm[6]
  • Rozpiętość skrzydeł 130-160 cm[6]
  • Masa ciała ok. 1,6–3,6 kg
Biotop 
Płytkie, zarówno słodkie jak i słone zbiorniki wodne obfitujące w ryby, jak również bogate w ryby duże rzeki i morskie wybrzeża.
Toki 
Kormorany lęgowe w Polsce wracają z zimowisk w lutym lub marcu, po czym zaczynają toki. Samiec pozostaje wtedy na gnieździe wyciągając głowę i ogon, macha skrzydłami, składa głowę na grzbiecie i przyjmuje różne figury, by zwrócić na siebie uwagę samicy. Wydaje przy tym wpółotwartym dziobem chrapliwe dźwięki.
Gniazdo 
Gnieździ się kolonijnie, czasem ponad 1000 gniazd w kolonii, na skalistych wysepkach i brzegach morskich (P. carbo carbo). Gnieżdżący się także nad wodami słodkimi P. carbo sinensis buduje gniazda przeważnie na drzewach, które stopniowo zaczynają usychać od przenawożenia gleby odchodami. Rzadziej gniazda budowane są w trzcinach lub na ziemi. Gniazdo duże z luźno ułożonych gałęzi, w środku wysłane sitowiem, trawami i liśćmi trzcin. Zazwyczaj to samica buduje gniazdo, a samiec przynosi tylko budulec.
Suszenie skrzydeł
Lęgowisko w okolicach Hyderabad (Indie)
strona odwrotna
Jaja 
Wyprowadza jeden lęg w roku, składając zwykle 3 do 4 jaj (rzadziej – 2 lub 5–6) o barwie niebieskawej z grubymi skorupkami.
Wysiadywanie i dorastanie 
Jaja wysiadywane są przez okres 23-24 dni[7]. Pisklęta są typowymi gniazdownikami, wykluwają się nagie i ślepe. Podobnie jak u głuptaków, powieki otwierają się młodym po 3 dniach. Podczas karmienia pisklęta sięgają dziobami głęboko w przełyk rodzica i w ciągu 8–15 sekund połykają wodę i pokarm. Młodociane osobniki mają wierzch ciała ciemnobrązowy, podczas gdy spód biały. Młode zaczynają latać po dwóch miesiącach, a w najdalej w połowie sierpnia opuszczają kolonię.
Pożywienie 
Ryby, które zdobywa nurkując. Kormorany uznawane są za bardzo żarłoczne. Przeciętnie zjadają 400–500 g ryb dziennie (wg innych danych od 600 do 800 g dziennie[8]), co przy ich masie ciała jest o ok. 40% mniejszą porcją niż u innych rybożernych ptaków wodnych (np. głuptaków, alek czy perkozów). Tłumaczy się to sprawnością kormoranów jako podwodnych drapieżników, które dzięki namakającym wodą piórom, są w stanie szybko zaspokajać swoje potrzeby pokarmowe, większą część dnia spędzając nieruchomo i odpoczywając[9]. Kormorany preferują żerowanie przy dnie zbiorników z przezroczystą wodą, ale potrafią doskonale adaptować się do różnych typów wód. Przykładowo, polowanie na ryby w zeutrofizowanych zbiornikach bywa gromadne – część kormoranów wypędza ryby ku powierzchni lub na płycizny, gdzie dociera światło słoneczne i stają się łatwym łupem pozostałych ptaków w stadzie[10].
Ochrona 
Objęty ochroną gatunkową częściową. Na mocy wcześniejszych przepisów objęty był ochroną częściową z wyłączeniem stawów rybackich uznanych za obręby hodowlane (gdzie mógł być zabijany bez specjalnych pozwoleń). Jednakże od wejścia w życie nowelizacji ustawy o ochronie przyrody (15 listopada 2008 r.) ten wyjątek był sprzeczny ze zmienionym art. 52 ustawy[11]. W załączniku 2 do rozporządzenia ministra środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt Phalacrocorax carbo wymieniony jest jako objęty ochroną częściową, bez wyjątków[12].

Obecnie trwają prace nad przygotowaniem Krajowej Strategii Gospodarowania Populacją Kormorana (ukończenie w 2011 roku). Projekt realizowany jest w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie ze środków unijnych[13].

Kormoran w muzyce 
Kormoran stał się tytułowym bohaterem piosenki Piotra Szczepanika z 1965 roku (tekst: Andrzej Tylczyński) Goniąc kormorany, gdzie ptak ten stał się symbolem polskich Mazur, odlatującym znad jezior pod koniec lata.

Przypisy

  1. Phalacrocorax carbo w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Great Cormorant (Phalacrocorax carbo) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 28 grudnia 2010].
  3. Phalacrocorax carbo. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Phalacrocoracidae Reichenbach, 1850 – kormorany – Cormorants, Shags. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 28 grudnia 2010].
  5. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 273. ISBN 83-01-14344-4.
  6. 6,0 6,1 P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 38-39. ISBN 83-7311-341-X.
  7. E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 1. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 44. ISBN 83-7227-891-1.
  8. Dobrowolski Kazimierz A.: Kormoran, w: "Przyroda Polska" nr 3 (387), marzec 1989, s. 14-15
  9. David Gremilletll, Rory P. Wilson, Sarah Wanless, Gerrit Peters. A tropical birds in the Arctic (the cormorant paradox). „Marine Ecology Progress Series”. 188, s. 305-309, 1999 (ang.). 
  10. Mennobart R. Van Eerden, Berend Voslamber. Mass fishing by Cormorants Phalacrocorax carbo sinensis at Lake Ijsselmeer, The Netherlands: a recent and successful adaptation to a turbid environment. „Ardea”. 83 (1). s. 199-212 (ang.). 
  11. Wojciech Radecki. Obręb hodowlany w obszarze NATURA 2000. „Komunikaty Rybackie”. 2, s. 34-36, 2009. ISSN 1230-641X (pol.). 
  12. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1419)
  13. Kormoran. W: Opracowanie krajowych strategii zagospodarowania wybranymi gatunkami zagrożonymi i konfliktowymi [on-line]. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. [dostęp 28 grudnia 2010].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]