Korpusówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

„Korpusówka” – potoczna nazwa oznaki korpusu osobowego w Wojsku Polskim i pozostałych „służbach mundurowych”.

W Wojsku Polskim, podobnie jak wielu innych armiach, członkowie poszczególnych korpusów osobowych noszą na mundurze oznaki oznaczające ich specjalność, zwane popularnie „korpusówkami” (tj. oznakami korpusów osobowych). Współcześnie polskie korpusówki wojskowe mają formę niewielkich (zwykle średnicy ok. 1.5 cm) wytłaczanych i oksydowanych znaczków metalowych, noszonych na patkach kurtki munduru wyjściowego i płaszcza. Liczba, nazewnictwo i rodzaje „korpusówek” wojskowych nie pokrywają się obecnie z przepisami prawnymi regulującymi politykę personalną w Wojsku Polskim i stanowią bardziej odzwierciedlenie tradycji wojskowych poszczególnych służb niż sytuacji prawnej. Nie są także jednolitym systemem oznaczania specjalności wojskowych, ale bywają również oznaką przynależności do określonych formacji wojskowych lub dodatkowym oznaczeniem stopnia wojskowego (dla generałów). Podobną do wojskowych formę mają korpusówki innych służb mundurowych (np. Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służbie Więziennej, itp.).

Korpusówki wojskowe[edytuj | edytuj kod]

korpusy
i grupy osobowe w wojsku
oznaczenie („korpusówka”)
wojska zmechanizowane
KorpusZmech.jpg
strzelcy podhalańscy (do 1945)
KorpusowkaPodhalanczykow.png
strzelcy podhalańscy (po 1945)
KorpusPodhalanski.jpg
11 Karpacka Dywizja
Piechoty Górskiej
Korpusówka 22 Brygady Piechoty Górskiej.jpg
wojska pancerne
Korpusówka wojsk pancernych.jpg
wojska lotnicze
(personel latający)
Korpusówka wojsk lotniczych personel latajacy.jpg
wojska lotnicze
(personel naziemny)
Korpusówka wojsk lotniczych personel naziemny.jpg
służba zakwaterowania i budownictwa
Korpusówka wojsk kwaterunkowo budowlanych.jpg
wojska inżynieryjne
Korpusówka wojsk inzynieryjnych.jpg
służba komunikacji wojskowej
Korpusówka wojsk kolejow drogowych.jpg
wojska samochodowe
Korpusówka wojsk samochodowych.jpg
logistyka
(dawniej: służby kwatermistrzowskie)
Korpusówka słuzb logistycznych.jpg
administracja wojskowa
Korpusówka administracji wojskowej.jpg
służba meteorologiczna
Korpusówka słuzby meterologicznej.jpg
służba topograficzna
Korpusówka słuzby topograficznej.jpg
wojska łączności
Korpusówka wojsk łączności.jpg
wojska radiotechniczne
Korpusówka wojsk radiotechnicznych.jpg
służba informatyki
Korpusówka słuzby informatycznej.jpg
służba uzbrojenia i elektroniki
Korpusówka słuzby uzbrojenia i elektronikij.jpg
wojska rakietowe i artyleria
Korpusówka wojsk wojsk rakietowych i artylerii.jpg
wojska chemiczne
Korpusówka wojsk obrony przeciwchemicznej.jpg
wojskowa służba zdrowia
Korpusówka słuzby zdrowia.jpg
służba weterynaryjna
Korpusówka słuzby weterynaryjnej.jpg
służba sprawiedliwości
i obsługi prawnej
Korpusówka słuzby sprawiedliwosci i prawnej.jpg
żandarmeria wojskowa
(od 1990)
Korpusówka Zandarmerii Wojskowej.jpg
duszpasterstwo wojskowe
(do 1996)
Korpusówka duszpasterstwa wojskowego.jpg
duszpasterstwo rzymskokatolickie
Korpusówka duszpasterstwa rzymskokatolickiego.jpg
duszpasterstwo prawosławne
Korpusówka duszpasterstwa prawosławnego.jpg
duszpasterstwo ewangelickie
Korpusówka duszpasterstwa ewangelickiego.jpg
wojskowe zespoły artystyczne
Korpusówka wojskowych zespołow artystycznych.jpg
korpus generałów
(wersja metalowa)
Oznaka generała.jpg
Wojskowa Służba Wewnętrzna
(do 1990)
Korpusówka Wojskowej Słuzby Wewnetrznej.jpg
piechota
(do 1960)
Korpusówka piechoty 1960.jpg
artyleria
(do 1960)
Korpusówka artylerii 1960.jpg
służba uzbrojenia
(do 1960)
Korpusówki sluzba uzbrojenia do 1965.jpg
wojska inżynieryjne i saperzy
(do 1960)
Korpusówka wojsk inżynierejnych 1960.jpg
wojska lotnicze
(do 1960)
Korpusówka wojsk lotniczych1960.jpg
wojska samochodowe
(do 1960)
Korpusówka wojsk samochodowych 1958.jpg
wojska kolejowe
(do 1960)
Korpusówki wojska kolejowe do 1965.jpg
wojska łączności
(do 1960)
Korpusówka wojsk łacznosci1960.jpg
służby kwatermistrzowskie
(do 1960)
Korpusówka słuzb kwatermistrzowskich 1960.jpg
bataliony budowlane
(do 1960)
Korpusówki batalony budowlane 1965.jpg
wojska pontonowe
(do 1960)
Korpusówki wojska pontonowe do 1965.jpg
służba zdrowia
(do 1960)
Korpusówka słuzby zdrowia1960.jpg
służba weterynaryjna
(do 1960)
Korpusówka słuzby weterynaryjnej do 1960.jpg
sądownictwo wojskowe
(do 1960)
Korpusówka sądownictwa wojskowego1960.jpg
Wojskowa Służba Wewnętrzna
(do 1960)
Korpusówka Wojskowej Słuzby Wewnetrznej 1960.jpg
orkiestry wojskowe
(do 1960 r.)
Korpusówka orkiestr wojskowych 1958.jpg

Korpusówki niewojskowych formacji mundurowych[edytuj | edytuj kod]

korpusy
i grupy osobowe w wojsku
oznaczenie („korpusówka”)
Wojska Ochrony Pogranicza,
Straż Graniczna
Korpusówka Słuzby Granicznej.jpg
Państwowa Straż Pożarna
Korpusówka Państwowej Straży Pożarnej.jpg
Służba Więzienna
Korpusówka Słuzby Więziennej.jpg
Biuro Ochrony Rządu
Korpusówka Biura Ochrony Rządu.jpg
Straż Miejska
Korpusówka Straż Miejskiej.jpg
Straż Gminna
Korpusówka Straż Gminna.jpg
Straż Przemysłowa
(do 1995 r.)
Korpusówka wojsk zmechanizowanych 1958.jpg

Korpusówki policji[edytuj | edytuj kod]

służby policyjne naszywka na
kołnierzu munduru
naszywka na rękawie
służba kryminalna
POL policja korpus kryminalna COL.svg
POL policja korpus kryminalna ARM.svg
służby logistyczne
i szkoły policyjne
POL policja korpus logistyka COL.svg
POL policja korpus logistyka ARM.svg
oddziały prewencji
i antyterrorystyczne
POL policja korpus prew at COL.svg
POL policja korpus prew at ARM.svg
służba prewencji
POL policja korpus prewencja COL.svg
POL policja korpus prewencja ARM.svg
służba ruchu drogowego
POL policja korpus rd COL.svg
POL policja korpus rd ARM.svg
policja sądowa
POL policja korpus sądowa COL.svg
POL policja korpus sądowa ARM.svg
służby logistyczne (do 1995 r.)
POL policja korpus logistyka old COL.svg
policja kolejowa (do 1995 r.)
POL policja korpus kolejowa COL.svg
orkiestra policyjna (do 1995 r.)
POL policja korpus orkiestra COL.svg
służba lotniskowa (do 1995 r.)
POL policja korpus lotniskowa COL.svg
policja wodna (do 1995 r.)
POL policja korpus wodna COL.svg
metalowa „lilijka” milicji (do 1990 r.)
Metalowa lilijka milicyjna.jpg

W policji występują trzy rodzaje służb, tj. służba kryminalna obejmująca piony: operacyjno-rozpoznawczy, dochodzeniowo-śledczy, techniki kryminalistycznej i techniki operacyjnej, służba prewencji (w tym ruchu drogowego) oraz służba logistyczna zapewniająca środki do realizacji zadań służbom kryminalnym i prewencji (zaopatrzenie, łączność, kadry, finanse itp.). Na polskich mundurach policyjnych noszone są w patkach kurtek mundurowych oraz na rękawach mundurów podobne oznaczenia, ale wytłaczane w tkaninie. Są one nazywane oznakami służb policyjnych i pełnią podobną rolę jak „korpusówki” wojskowe. Ich wzory, rodzaje i sposób noszenia reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 listopada 2001 r. w sprawie umundurowania policjantów (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2002 r.). Obecne formy graficzne znaków służb policyjnych zostały wprowadzone podobnym rozporządzeniem z 1991 r. Do 1995 r. policje specjalistyczne (kolejowa, wodna, itp.) miały specjalne oznaczenia na mundurach. W policji II Rzeczypospolitej i Milicji Obywatelskiej w PRLu na patkach kurtek mundurowych noszono metalowe „lilijki”.

Korpusówkami nie są natomiast oznaczenia hierarchii służbowej noszone na patkach lub wyłogach mundurów, takie jakie noszą górnicy, leśnicy, członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej, kolejarze (choć w tym ostatnim przypadku barwna podkładka stopnia służbowego oznacza także rodzaj służby kolejarskiej).

Forma i sposób noszenia „korpusówek” zmieniały się w czasie, są one także rozmaite w poszczególnych armiach i służbach mundurowych. Wykształciły się one z tzw. barw mundurowych, tj. dawnych tradycyjnych oznaczeń rodzaju służby wojskowej, zaznaczanej odrębną barwą munduru lub jego barwnym elementem. W Wojsku Polskim barwne oznaki rozpoznawcze wprowadzono w okresie Księstwa Warszawskiego. Dobierano je z dużą dbałością kolorystyki mundurów (lub jego elementów) dla poszczególnych rodzajów broni i oznaczano odrębność specjalistów wojskowych i pododdziałów, a także ściśle przestrzegano wszelkich uregulowań w tym zakresie. Wyrazistość tych elementów, a także różnorodność kolorystyczna mundurów zniknęły w końcu XIX w., z chwilą wprowadzania do armii różnych krajów umundurowania w barwach maskujących (khaki, feldgrau i innych). Pozostałością dawnych barw mundurowych w Wojsku Polskim są barwne otoki czapek garnizonowych (w większości takie same jak w mundurach WP do 1939 r.), apaszki do mundurów polowych i różne barwy beretów. Graficzne oznaki rodzajów wojsk i służb (początkowo noszone na rękawie) pojawiły się w międzywojennym Wojsku Polskim (wojska lotnicze, balonowe, drużyny ciężkich karabinów maszynowych i inne), a oficerowie wychowawczy WP nosili haftowane bajorkiem pióro na kołnierzu.

Wzory, zasady i sposoby noszenia poszczególnych oznak zostały określone w „Przepisach ubiorczych żołnierzy WP”, wprowadzonych po raz pierwszy w 1949. Początkowo miały one dość niejednolity wygląd, gdyż były wyrabiane w różnych zakładach produkcyjnych, z użyciem różnych materiałów i technologii. W latach 1952, 1960, 1971 były one uzupełnianie i nowelizowane, aż do obowiązujących obecnie, opublikowanych w 1995.

W Polsce metalowe oznaki korpusów zaczęto wprowadzać do umundurowania po zmianie kroju munduru wojskowego w 1952. Zrezygnowanego wtedy z niewygodnego, stojącego kołnierza kurtki i wprowadzono oznaki wpinane na szpilce w patkę kurtki munduru wyjściowego. W 1960 zmieniono wzory wielu oznak korpusów i wprowadzono oznaki z nakrętką, wpinane w kołnierz płaszcza i kurtki wyjściowej, które nosili żołnierze zawodowi oraz podchorążowie. Były one wykonywane najpierw w Mennicy Państwowej, później także w innych zakładach. Od tego czasu wzory „korpusówek” były względnie stałe, uzupełnianie co pewien czas nowymi rodzajami, zgodnie z potrzebami sił zbrojnych.

W latach 1986-1989, obok oznak korpusów osobowych, zostały wprowadzone oznaki rozpoznawcze rodzajów wojsk i służb noszone przez wszystkich żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego na prawym rękawie kurtek galowych, wyjściowych i służbowych oraz płaszczach.

Ponieważ tradycyjne oznaczenia korpusów w Wojsku Polskim nie różnią się znacząco od kilkudziesięciu lat, stąd forma graficzna „korpusówek” wojskowych przeniknęła do wielu innych znaków graficznych, mających symbolizować określone umiejętności. „Korpusówki” są przedmiotem badań falerystyki i munduroznawstwa oraz atrakcyjnym obiektem zbiorów kolekcjonerskich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/I, tom I Wojska lądowe, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972.
  • Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/II, tom II-A Wojska lotnicze i obrony powietrznej kraju, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972.
  • Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/III, tom III-A Marynarka wojenna, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1972.
  • Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie wzorów oraz noszenia umundurowania i oznak wojskowych przez żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych, Dziennik Ustaw z 2005 r. Nr 7, poz. 53 z póź. zm.
  • Zarządzenie Nr 48/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 października 1995 r. w sprawie wprowadzenia przepisów ubiorczych żołnierzy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Rozkazów Ministra Obrony Narodowej z 1995 r. poz. 188.
  • Mieczysław Wełna, Odznaki i oznaki Ludowego Wojska Polskiego. Katalog, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02954-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]