Kosa bojowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Śmierć Josepha Bara (1793); (wojny wandejskie); autor Jean-Joseph Weerts
Rys z regulaminu Piotra Aignera Krótka nauka o pikach i kosach, 1794
Polscy kosynierzy z powstania styczniowego 1863

Kosa bojowabroń biała, powstała z przekształcenia narzędzia typowo rolniczego w broń. Ze względu na jej szczególne właściwości tnące oraz długi zasięg, kosa gospodarcza nadaje się do użycia jako broń podręczna, lub po odpowiednim zaadaptowaniu może być użyta jako broń bojowa, tj. być przeznaczona na wyposażenie oddziałów o charakterze militarnym.

Kosa jako broń[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kosynierzy.

Typowe zabiegi powodujące przystosowanie kosy gospodarczej do pełnienia funkcji broni bojowej:

  • przekucie noża kosy gospodarczej o kąt 90 stopni (na sztorc) – tak, aby żeleźce stanowiło jedną linię z długim drzewcem, na którym jest osadzone;
  • wzmocnienie uchwytu mocującego żeleźce do drzewca (np. dodatkowa tuleja, dodatkowe nity);
  • wzmocnienie drzewca kosy, zwłaszcza w okolicy mocowania żeleźca do drzewca (w celu jego ochrony przed cięciami bronią sieczną);
  • czasami zamiast noża kosy gospodarczej stosowane były noże sieczkarni ręcznej.

Charakterystyka kosy bojowej jako broni:

  • znaczny zasięg (promień) rażenia dzięki długiemu drzewcu;
  • duża siła uderzenia żeleźca, wynikająca z długiej dźwigni (znane są przypadki przecięcia hełmu wojskowego żeleźcem kosy bojowej);
  • możliwość wykonywania zarówno cięć, jak i pchnięć (niektóre kosy bojowe posiadały dodatkowy szpikulec na końcu żeleźca).

Posługiwanie się kosą bojową wymagało dużej siły fizycznej i zręczności. Widok oddziałów wyposażonych w kosy bojowe wywierał silny efekt psychologiczny na przeciwnikach.

Możliwe że to z kosy bojowej wykształciły się inne, bardziej zaawansowane technologicznie typy siecznej broni drzewcowej, takie jak: glewia, gizarma.

O użyciu kos jako broni (po odpowiedniej przeróbce lub nawet bez niej) świadczą przekazy historyczne i literackie (choć nie tak liczne jak w przypadku innych, "szlachetnych" broni):

  • wedle mitologii greckiej Kronos przy pomocy kosy (według niektórych wersji przy pomocy sierpa) wykastrował swego ojca Uranosa;
  • kosy wchodziły w skład wyposażenia czeladzi obozowej (na co dzień mogły być używane jako zwykłe narzędzia gospodarcze, np. do ścinania trawy na paszę dla koni, wycinania zielska pod miejsca na obozowiska); mogły jednak służyć również jako broń podręczna, gdy zaistniała konieczność obrony taborów;
  • kosy, obok innych narzędzi gospodarczych, takich jak widły, siekiery itp. były masowo używane podczas odpierania ataków nieprzyjaciela na wsie i podgrodzia oraz do obrony murów miejskich (jako broń plebejska), zwłaszcza gdy był niedostatek broni bojowej;
  • kosy były dość powszechnie stosowane w sytuacjach, gdy podejmujący walkę nie mieli dostępu do typowej broni bojowej lub występował jej niedobór (np. powstania chłopskie);
  • użycie kos i sierpów (kama, kusarigama) jest przyjęte w sztukach walki wywodzących się z Okinawy, są one również stosowane obecnie w sztukach walki kobudō jako broń tradycyjna;
  • kosa bojowa jest używana w ukraińskiej sztuce walki hopak bojowy;
  • popularna postać kostuchy (personifikacja śmierci) jest przedstawiana jako uzbrojona w kosę i za jej pomocą przerywająca nić żywota ludzkiego.

Kosy bojowe w historii[edytuj | edytuj kod]

"Kucie kos", grafika Artura Grottgera

Niektóre historycznie udokumentowane przykłady użycia kos bojowych przez oddziały militarne i paramilitarne w regularnych bitwach:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym", W. Kwaśniewicz, Wydawnictwo MON, 1990; hasło "kosa bojowa".
  • "Z dziejów oręża polskiego", Wydawnictwo MON, 1959
  • "Kosynierzy Gdyńscy", Edward Puacz, 1947