Kostomłoty (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kostomłoty
Herb
Herb Kostomłotów
Krzyż pokutny przy kościele
Krzyż pokutny przy kościele
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat średzki
Gmina Kostomłoty
Wysokość 150 m n.p.m.
Liczba ludności 830
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-311
Tablice rejestracyjne DSR
SIMC 0876063
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kostomłoty
Kostomłoty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kostomłoty
Kostomłoty
Ziemia 51°02′47″N 16°36′41″E/51,046389 16,611389Na mapach: 51°02′47″N 16°36′41″E/51,046389 16,611389
Strona internetowa miejscowości

Kostomłoty (niem. Kostenblut) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, siedziba gminy Kostomłoty.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona na Równinie Kostomłotów. Kostomłoty leżą 30 km na południowy-zachód od centrum Wrocławia.

Niecały 1 km na południowy-zachód od wsi znajduje się węzeł autostradowy autostrady A4, drogi krajowej nr 5 oraz projektowanej drogi łączącej autostradę A4 z drogą krajową nr 94.

Na południowy wschód od Kostomłotów biegnie linia kolejowa Wrocław-Jaworzyna Śląska, najbliższa stacja zlokalizowana jest 12,5 km na wschód w Kątach Wrocławskich.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Historycy wywodzą polską nazwę miejscowości od słów kość i młócić. Niemiecka nazwa Kostenblut jest adaptacją fonetyczną chronologicznie wcześniejszej formy słowiańskiej, przy czym rolę odegrało tu podobieństwo dźwiękowe do istniejących w jęz. niemieckim słów Kosten (koszty, kosztować) i Blut (krew). Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie "Costhomloth" wymienia spisany ok. 1300 roku średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis.[1]

Zachowały się następujące zapisy nazwy miejscowości:

  • 1149 - Forum Constinlot
  • 1193 - Costomlat
  • 1254 - civitas Costomlot
  • 1284 - Costenblut
  • po 1614 - Kostenblut
  • 1945 - Kostomłoty

Historia[edytuj | edytuj kod]

W "Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego" istnieje zapis: "W r. 1137 Piotr Włost otrzymał od Bolesława Krzywoustego za rzekę św. Stefana przeszło 5000 łanów ziemi, należących do wsi: Kostomłoty (Kostenblut) na Szląsku, którą następnie przekazał klasztorowi Sw. Wincentego we Wrocławiu." i jest to zapis świadczący o najstarszej historii Kostomłotów, ale spisany został w II poł. XIX wieku.[2]

Kostomłoty są jedną z najstarszych osad targowych na Dolnym Śląsku, po raz pierwszy odnotowano jej istnienie w dokumencie księcia Bolesława Kędzierzawego. Dokument jest datowany na 22 czerwca 1149, a nazwa osady zapisana jako „forum Costinlot”. Następna wzmianka jest datowana na 1201 rok i wiąże się z istnieniem kościoła parafialnego pw. św. Gotarda. Kolejny zapis pochodzi z dokumentu kięcia Henryka III, który został sporządzony we Wrocławiu 23 października 1254. Książę informował, że w „civitas Costomlot” targ, który obywał się w poniedziałki zostaje przeniesiony na soboty. Użycie określenia „civitas” świadczyło, że osada posiadała miejski charakter zabudowy. Prawo lokacyjne Kostomłoty otrzymały po 1241, ale prawa miejskie osada otrzymała w 1284 i wiązało się to zapewne z wysoką rangą w porównaniu z okolicznymi osadami targowymi. W 1614 potwierdzono w kronikach istnienie władz miejskich złożonych z burmistrza, wójta i czterech przysięgłych (prawdopodobnie rajców), rolę pisarza miejskiego pełnił nauczyciel. Jak większość ówczesnych miast Kostomłoty były wielokrotnie niszczone przez pożary i działania wojenne. Zniszczenia powstałe podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) spustoszyły miasto do tego stopnia, że utraciło ono prawa miejskie. Po trwającej wiele lat odbudowie zostały one przywrócone 29 maja 1692 przez cesarza austriackiego Leopolda I Habsburga. Ponownie spustoszenie przyniosły działania zbrojne wojny siedmioletniej (1756-1763). Po zajęciu Dolnego Śląska przez Prusy Kostomłoty stały się niewielkim miasteczkiem spełniającym rolę lokalnego ośrodka handlu i usług, który posiadał prawa do dwóch wielkich jarmarków – wiosennego i jesiennego. Miasteczko nigdy nie osiągnęło już dawnej rangi prężnego ośrodka handlu. W 1823 wybudowano murowany budynek szkoły, a w 1896 szpital miejski. W 1902 powstała mleczarnia i budynek poczty[3][4]. W 1939 roku miasteczko miało 937 mieszkańców.[5]

Po zniszczeniach wojennych i wyludnieniu polskie władze odebrały w 1945 Kostomłotom prawa miejskie mimo, iż miejscowość posiada typowo miejski układ zabudowy. Obecnie jest to osada gminna posiadająca ok. 800 mieszkańców.

W 1866 w Kostomłotach urodził się Julius Blaschke, niemiecki historyk związany swoją twórczością z Głogowem.[6]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • założenie urbanistyczne miejscowości, z 1214 r., zmiany w XIX-XX w.
  • kościół par. pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, kroniki o pierwszym kościele parafialnym pw. św. Gotarda wspominają w 1201 r. Obecny obiekt sakralny powstał w połowie XIV w. z kamienia łupanego i była to budowla gotycka. Znaczna rozbudowa miała miejsce w 1585 r., dodano renesansową kruchtę z bogatym szczytem, w kruchcie portal z wykutą datą. Znacząca restauracja przypadła na lata 1818-1819, kiedy to dobudowano wieżę i rozbudowano świątynię w kierunku zachodnim. W 1959 wymieniono pokrycie dachu, w 1970 zmieniono kolorystykę elewacji. W 1997 wyremontowano wieżę kościelną, a jej pokrycie zmieniono na miedziane. Podczas remontu wieży odnaleziono kronikę miejską z XIX wieku. Dwa lata później wybudowano kaplicę przedpogrzebową.
    • cmentarz kościelny
    • dawne mury obronne miejskie z bramami - strzelnicami z pierwszej poł. XVII w., obecnie otaczają cmentarz od północnego zachodu i od południa. Od strony południowej w mur wbudowana kapliczka przydrożna, XIX w.

inne zabytki:

  • budynek dawnego ratusza z końca XVIII wieku
  • figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku
  • pręgierz kamienny z XVI wieku, ma wysokość trzech merów, zachowały się cztery uchwyty na łańcuch. Jest dowodem na istnienie w dawnym mieście władzy sądowniczej
  • krzyże pokutne, jeden na rozwidleniu ulic Krótkiej i Średzkiej, drugi oznaczony symbolem miecza znajduje się na prawo od wschodniego wejścia na cmentarz;[8]
  • budynek mleczarni z końca XIX w., ul. Krótka
  • budynek dawnego szpitala z drugiej poł. XIX w., ul. Szpitalna
  • pomnik ofiar wojny i kwatera 272 ofiar obozu Gross-Rossen
  • rzeźba żniwiarki z połowy lat 70-tych XX wieku ustawiona na Rynku.

Obiekty użyteczności publicznej[edytuj | edytuj kod]

W Kostomłotach znajduje się urząd gminy Kostomłoty, Zespół Szkół (przedszkole, szkoła podstawowa i gimnazjum), Gminna Biblioteka Publiczna, Ośrodek zdrowia, Gminny Ośrodek Kultury, poczta, bank (bankomat 24 h).

W budynku dawnego ratusza obecnie znajduje się hotel i restauracja.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 597.
  2. Biblioteka Wirtualna, Teatr NN, Lublin
  3. Osiek-info.pl, Kostomłoty
  4. Okolice Wrocławia, część południowo-wschodnia, Studio Wydawnicze Plan, ISBN 83-60180-02-4
  5. Verwaltungsgeschichte.de, Neumarkt
  6. Towarzystwo Ziemi Głogowskiej, Julius Blaschke
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 3.10.2012]. s. 151.
  8. Suehnekreuz.de, niemiecka strona o krzyżach pokutnych Dolnego Śląska

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]